مەملەكەت باسشىسى مينيسترلەرگە ءمىن تاعىپ, سىناعاندا, شيراتىپ ءبىر الايىن دەگەن شىعار. ءيا, ۇكىمەتتىڭ قازان ايىنداعى كەڭەيتىلگەن كەڭەسىندە ەلباسى قاداۋ-قاداۋ ءسوز ايتىپ, قاتاڭدىق تانىتقاندا كوپشىلىك كوڭىلى وسىنداي وي تۇيگەن ەدى. ال ول سىن-پىكىرلەر – ەلباسىنىڭ ۇكىمەت جۇمىسىنا بەرگەن ءادىل باعاسى, ورىندالۋعا ءتيىستى تاپسىرمالارى بولاتىن. ودان بەرى دە ءبىر ايعا جۋىق ۋاقىتتى ارتقا تاستادىق. ال قورىتىندى قانداي؟ كىم ناقتى نە ىستەپ, قانداي شارالار اتقارۋدا؟ ەندى سونى تۇگەندەيتىن كەز جەتكەندەي. بۇعان وراي ءتۇرلى اڭگىمەلەر ايتىلىپ, اركىم وزىنشە ەسەپ تە بەرىپ جاتىر. الايدا, تاپسىرمالاردىڭ تىكەلەي ورىنداۋشىسى – ۇكىمەت جانە ونىڭ مۇشەلەرى ەكەنى بەلگىلى. وسى رەتتە كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترى ەربولات دوساەۆتى جۋرناليستەر الدىنا شاقىرىپ, بريفينگ وتكىزدى. ال ول ءوز سالاسىنداعى كەمشىلىكتەر جىل اياعىنا دەيىن تۇزەلەدى دەپ سەندىرىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى مينيسترلەرگە ءمىن تاعىپ, سىناعاندا, شيراتىپ ءبىر الايىن دەگەن شىعار. ءيا, ۇكىمەتتىڭ قازان ايىنداعى كەڭەيتىلگەن كەڭەسىندە ەلباسى قاداۋ-قاداۋ ءسوز ايتىپ, قاتاڭدىق تانىتقاندا كوپشىلىك كوڭىلى وسىنداي وي تۇيگەن ەدى. ال ول سىن-پىكىرلەر – ەلباسىنىڭ ۇكىمەت جۇمىسىنا بەرگەن ءادىل باعاسى, ورىندالۋعا ءتيىستى تاپسىرمالارى بولاتىن. ودان بەرى دە ءبىر ايعا جۋىق ۋاقىتتى ارتقا تاستادىق. ال قورىتىندى قانداي؟ كىم ناقتى نە ىستەپ, قانداي شارالار اتقارۋدا؟ ەندى سونى تۇگەندەيتىن كەز جەتكەندەي. بۇعان وراي ءتۇرلى اڭگىمەلەر ايتىلىپ, اركىم وزىنشە ەسەپ تە بەرىپ جاتىر. الايدا, تاپسىرمالاردىڭ تىكەلەي ورىنداۋشىسى – ۇكىمەت جانە ونىڭ مۇشەلەرى ەكەنى بەلگىلى. وسى رەتتە كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترى ەربولات دوساەۆتى جۋرناليستەر الدىنا شاقىرىپ, بريفينگ وتكىزدى. ال ول ءوز سالاسىنداعى كەمشىلىكتەر جىل اياعىنا دەيىن تۇزەلەدى دەپ سەندىرىپ وتىر.
ايتىلعان سىنداردان قورىتىندى شىعارۋ جايىنداعى باسپاسوز جيىنىنا ءبىرىنشى بولىپ ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترىنىڭ شاقىرىلۋ بەكەر بولماسا كەرەك. سەبەبى, سول كۇنگى سىنداردىڭ كوبى ەل ەكونوميكاسىن جوسپارلاۋ, ءتيىمدى باسقارۋ, بيۋدجەتتى يگەرۋ اياسىندا وربىگەن ەدى. وسىعان وراي ۇكىمەت ارنايى جوسپار قۇرىپ, ونى مينيسترلىكتەرگە تيىسىنشە جۇكتەگەندە, ءتىپتى ساناپ شىقساق, ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگىنە 14 تاپسىرمانى ورىنداۋ مىندەتتەلگەن ەكەن.
شىنىمەن, بۇگىنگىدەي الەمدى قارجىلىق داعدارىس الاڭداتقان قاربالاس كەزەڭدە ەكونوميكا سالاسىنا تيەسىلى سالماق تا ارتا تۇسەرى انىق. الايدا, كەڭەيتىلگەن كەڭەستە ەلباسىنىڭ ءوزى اتاپ وتكەندەي, ەلىمىزدىڭ اتالمىش سالاسىنداعى ولقىلىقتارى از بولماي وتىر. وسىعان بايلانىستى ەلباسى «ۇكىمەت ەڭ الدىمەن بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ مەن ورىنداۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا نازار اۋدارۋى كەرەك. بۇگىندە بيۋدجەتتىڭ ساپاسىز ورىندالىپ جانە تولىقتاي يگەرىلمەۋى قالىپتى جايعا اينالىپ وتىر», دەپ قاتاڭ سىن ايتقان بولاتىن. بۇعان قاتىستى مينيسترلىك قانداي شارالار اتقارۋدا؟ ە.دوساەۆ كەشە وسى سۇراقتار توڭىرەگىندە جاۋاپ بەرۋگە تىرىستى. قاراجات يگەرىلۋىن جەتىلدىرۋ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ەسەپتىلىگىنە قاتىستى امالداردى وزگەرتۋ ماقساتىندا مينيسترلىك بيۋدجەت كودەكسىنە وزگەرىس ەنگىزۋدىڭ ەكىنشى بلوگىن دايىنداپ جاتىر, دەدى ول. سونداي-اق, اعىمداعى جىلعى 31 قازاندا 2013 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ماقۇلداندى. بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرىنىڭ شىعىندارى 165,8 ملرد. تەڭگەگە قىسقارتىلدى. جىل قورىتىندىسىنا بايلانىستى بولجانىپ وتىرعان قوسىمشا كىرىستەردى ورىندى پايدالانۋ ماقساتىندا 2013 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تاپشىلىعى 80 ملرد. تەڭگەگە نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 0,2 پايىزىنا قىسقارتىلادى. سونداي-اق, ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا 100 ملرد. تەڭگە ءبولىندى, دەدى مينيستر.
مەملەكەت باسشىسى, سونداي-اق, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىن-ءبىرى قايتالايتىن قۇرىلىمدارىن وڭتايلاندىرۋدى جانە فۋنكتسيالاردى ناقتى ءبولۋ جۇمىسىن جالعاستىرۋدى تاپسىرعان بولاتىن. ەكونوميكانى جۇيەلى جوسپارلاۋ ساياساتى وتە ماڭىزدى ەكەنىن ەسكە سالا وتىرىپ, ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگى مەن وڭىرلىك دامۋ مينيسترلىگى اراسىنداعى وكىلەتتىلىكتى ناقتى ءبولۋ, اتالمىش مينيسترلىكتەر اراسىندا ەلدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىن ۇيلەستىرۋ جايىندا ايتىپ ەدى. وسى رەتتە ە.دوساەۆ ءبۇگىندە ەلىمىزدە 2020 جىلعا دەيىن اۋماقتىق كەڭىستىكتى دامىتۋدىڭ بولجامدى سىزباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن, ول ءوندىرىس كۇشتەرىن, كولىك-كوممۋنيكاتسيا, الەۋمەتتىك جانە وزگە دە ينفراقۇرىلىمدى ۇتىمدى ورنالاستىرۋ جانە ءوڭىرلەر بولىنىسىندە حالىقتى قونىستاندىرۋ جۇيەسى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن وڭىرلىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ تاراپىنان 2030 جىلعا دەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىن ۇيىمداستىرۋدىڭ باس سىزباسىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى جاسالدى. جاقىن ارادا ەرەجەلەر ۇكىمەت نازارىنا ۇسىنىلىپ, ماقۇلداناتىن بولادى, دەدى ول. مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە وندىرىستىك قۋاتتاردى ۇتىمدى ورنالاستىرۋ سىزباسى سياقتى قۇرال بار ەكەندىگىن, ول يندۋستريالاندىرۋ كارتالارىنىڭ جوبالارىن ەسكەرە وتىرىپ, بيزنەسكە جاڭا وندىرىستەردى ورنالاستىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋعا ءمۇمكىندىك بەرەتىنىن العا تارتتى. سونداي-اق, مينيستر ايماقتاردا ءوندىرگىش كۇشتەردى وڭتايلى ورنالاستىرۋ تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قۇجاتتاردى قولعا الىپ, مەمورگانداردىڭ ۇيلەستىرىلۋى قامتاماسىز ەتىلەتىنىن اتاپ ءوتتى.
ە.دوساەۆ اعىمداعى جىلدىڭ قاراشا ايىندا مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالار بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان تەكسەرىس اياقتالاتىنىن جەتكىزدى. تەكسەرىستە 46 باعدارلاما قامتىلعان, سونىڭ ىشىندە 5 مەملەكەتتىك جانە 41 سالالىق باعدارلاما بار. تەكسەرىس بارىسىندا باعدارلامالاردىڭ ازىرلەۋ ساپاسى, بيۋدجەتتىك قاراجاتتى قولدانۋ تيىمدىلىگى مەن ماقساتتىلىعى, سونىمەن قوسا, كوزدەلگەن ماقساتقا قول جەتكىزۋ دارەجەسى, باعدارلامالاردىڭ قوسارلانۋى جانە قارجىلاي قامتاماسىز ەتىلۋىنە باعا بەرىلەدى. تەكسەرىستىڭ قورىتىندىسى ناتيجەسىندە ۇيلەستىرۋ, مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالاردىڭ قارجىلاندىرىلۋىنىڭ باسىمدىلىقتارى مەن تيىمدىلىكتەرىن ارتتىرۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار بەرىلەتىن بولادى. كەيبىر باعدارلامالار جاڭادان وڭدەلىپ جاتقان باعدارلامالارمەن بىرىگىپ, ءبىر باعىتقا ارنالعان بىرىڭعاي باعدارلاماعا بىرىكتىرىلەدى, كەيبىر باعدارلامالارداعى قوسارلانعان باعىتتار الىنىپ تاستالادى. ءتيىمسىز دەپ قابىلدانعان باعدارلامالار جويىلىپ, ال تيىمدىلىگى تومەن باعدارلامالاردىڭ مازمۇنى ولاردىڭ قارجىلاندىرۋ كولەمى جاعىنان قايتا قاراستىرىلاتىن بولادى, دەپ ناقتىلادى ول.
مينيستر كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ كولەمىن تومەندەتۋ جايىندا دا بىرقاتار جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگى نازارى 3 نەگىزگى باعىتقا شوعىرلاندىرىلاتىن بولادى. ياعني, بۇل بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جانە بيۋدجەت شىعىستارىن جوسپارلاۋ مەن ءبولۋ كەزىندە تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىن ەنگىزۋگە باعىتتالعان مەملەكەتتىك قارجىنى باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ. مۇنداي تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسى بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا ەنگىزىلۋى ءتيىس, دەدى ە.دوساەۆ.
قىسقاسى, كەشەگى بريفينگتە ءمالىم بولعانداي, پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا بايلانىستى جۇمىستار وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تولىقتاي اياقتالماق. ال قازىر سونى جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر ەكەن. ارينە, بۇل – ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترىنىڭ ۋادەسى. ال جالپى ۇكىمەت مۇشەلەرى نە تىندىرىپ جاتىر, ول ماسەلە بۇگىن ۇكىمەتتىڭ سەلەكتورلىق وتىرىسىندا تالقىلانباق.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
