قاۋقارسىز ۇكىمەت, ارەكەتسىز اكىمدەر
ەلباسى سىنىنان شۇعىل قورىتىندى شىعارۋى ءتيىس
11 قازان كۇنى وتكەن كەڭەيتىلگەن ۇكىمەت وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەتتىك اتقارۋشى ورگاندار جۇمىسىنداعى بىرقاتار كەمشىلىكتەردى اشىپ كورسەتىپ, سىن تەزىنە سالعان ەدى. سودان بەرى ءۇش اپتاداي ۋاقىت وتكەنىنە قاراماستان وسى سىننان قورىتىندى شىعارۋدا جايباسارلىقتىڭ بار ەكەنى دە سەزىلەدى. نەگىزىندە مەملەكەت قازىر دامۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردان, الەۋمەتتىك ءمانى بار ىستەردەن قارجىنى اياپ جاتقان جوق. بىراق, سول قارجىنى ۇقىپتاپ جۇمساۋ ماسەلەسىندە, ءتيىمدى جۇمىس اتقارىپ, ونى ەل يگىلىگىنە اينالدىرۋدا «اتتەگەن-اي» دەيتىندەي ولقىلىقتارىمىز از ەمەس ەكەن. ءبىردى ەكى ەتەتىندەي ادالدىق پەن ەپتىلىكتىڭ, قاتاڭ تالاپ قويا بىلۋشىلىكتىڭ جەتپەي وتىرعانى سەزىلەدى. «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ەل ورتاسىندا جۇرگەن تىلشىلەرىنەن تۇسكەن بىرقاتار ماقالالار لەگى وسىنى راستايدى.
ءيا, ۇكىمەت پەن ونىڭ جەرگىلىكتى جەردەگى اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىنىڭ جۇمىسىندا ىركىلىستەر مەن كەمشىلىكتەردىڭ بار ەكەنى بايقالىپ-اق وتىر. تومەندەگى ماقالالار سونىڭ ءبىر دالەلى.
مينيسترلەر ماسەلە شەشە الماسا, نەگە وتىر؟
قازاقستان مينيسترلەرى ناقتى ءبىر ماسەلەنى شەشۋگە كەلگەندە, وتە شابان قيمىلدايدى. ولار الدارىنا قويىلعان قانداي دا ءبىر ماسەلەنى شۇقشيىپ «ماي شاممەن» قاراۋعا بەيىل كەلەدى. نەگە؟ بۇل ۇكىمەتتىڭ جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن جوققا شىعارادى.
قاۋقارسىز ۇكىمەت, ارەكەتسىز اكىمدەر
ەلباسى سىنىنان شۇعىل قورىتىندى شىعارۋى ءتيىس
11 قازان كۇنى وتكەن كەڭەيتىلگەن ۇكىمەت وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەتتىك اتقارۋشى ورگاندار جۇمىسىنداعى بىرقاتار كەمشىلىكتەردى اشىپ كورسەتىپ, سىن تەزىنە سالعان ەدى. سودان بەرى ءۇش اپتاداي ۋاقىت وتكەنىنە قاراماستان وسى سىننان قورىتىندى شىعارۋدا جايباسارلىقتىڭ بار ەكەنى دە سەزىلەدى. نەگىزىندە مەملەكەت قازىر دامۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردان, الەۋمەتتىك ءمانى بار ىستەردەن قارجىنى اياپ جاتقان جوق. بىراق, سول قارجىنى ۇقىپتاپ جۇمساۋ ماسەلەسىندە, ءتيىمدى جۇمىس اتقارىپ, ونى ەل يگىلىگىنە اينالدىرۋدا «اتتەگەن-اي» دەيتىندەي ولقىلىقتارىمىز از ەمەس ەكەن. ءبىردى ەكى ەتەتىندەي ادالدىق پەن ەپتىلىكتىڭ, قاتاڭ تالاپ قويا بىلۋشىلىكتىڭ جەتپەي وتىرعانى سەزىلەدى. «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ەل ورتاسىندا جۇرگەن تىلشىلەرىنەن تۇسكەن بىرقاتار ماقالالار لەگى وسىنى راستايدى.
ءيا, ۇكىمەت پەن ونىڭ جەرگىلىكتى جەردەگى اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىنىڭ جۇمىسىندا ىركىلىستەر مەن كەمشىلىكتەردىڭ بار ەكەنى بايقالىپ-اق وتىر. تومەندەگى ماقالالار سونىڭ ءبىر دالەلى.
مينيسترلەر ماسەلە شەشە الماسا, نەگە وتىر؟
قازاقستان مينيسترلەرى ناقتى ءبىر ماسەلەنى شەشۋگە كەلگەندە, وتە شابان قيمىلدايدى. ولار الدارىنا قويىلعان قانداي دا ءبىر ماسەلەنى شۇقشيىپ «ماي شاممەن» قاراۋعا بەيىل كەلەدى. نەگە؟ بۇل ۇكىمەتتىڭ جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن جوققا شىعارادى.
وسى ورايدا ەۋروپا جانە ادام قۇقىقتارى ساراپتاما ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى مارات باشيموۆ ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندەگى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەردىڭ بىردە-ءبىر ماڭىزدى ماسەلەنى ءوز بەتتەرىنشە شەشە المايتىندارىن قاتتى سىنعا الدى. بىزدەگى شارۋاسى شالقىعان شارۋانىڭ ءبارى وعان مەملەكەت باسشىسى ارالاسقاننان كەيىن عانا ءوزىنىڭ ورايىن تابادى. تانىمال ساراپشىنى ەلباسىنىڭ زەينەتاقى رەفورماسىن جۇرگىزۋ مەن اۋىس-ارتىق دۇنيەلەرگە سالىق ەنگىزۋ جايىنا ارالاسۋىنا تۋرا كەلگەنىن مىسال ەتەدى. ول سونداي-اق, كەدەن وداعى اياسىنداعى مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا تەڭسىزدىگى ماسەلەسىن دە ەڭ الدىمەن مينيسترلەر كابينەتى ەمەس, تىكەلەي نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى كوتەرگەنىن العا تارتادى.
«اتالمىش ماسەلە بويىنشا تۇتاس ءبىر مينيسترلىك جۇمىس ىستەپ وتىردى عوي. سوندا ولار قايدا قاراعان؟ ال ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا قاعيداتتارى ءىس جۇزىندە بارلىق جاعىنان تەڭ بولۋى كەرەك ەكەنىن, ايتالىق, كەدەندىك كەڭىستىكتە كاپيتال مەن تاۋار, قىزمەت كورسەتۋ مەن جۇمىس كۇشى قوزعالىسىنىڭ ەركىندىگى بىردەي بولۋى كەرەكتىگىن, وندا تەڭدىك قاعيداسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەككە قويىلاتىنىن بۇلار بىلمەگەن بە؟» – دەپ قايران قالادى م.باشيموۆ.
زاڭگەر, سونىمەن قاتار, مينيسترلىكتەردىڭ الدارىنا قويىلاتىن قانداي ءبىر مىندەتتەردىڭ دە شەشىلۋى ساعىزداي سوزىلىپ, ۇزاققا كەتەتىنىنە رەنىش ءبىلدىردى. ولاردىڭ قىزمەتتەرىندە ماسەلەنى تەز شەشىپ تاستاۋ, ماقساتتى جىلدام جۇزەگە اسىرۋ, مۇمكىن بولعان نارسەلەردىڭ ءبارىن جەدەل تۇردە قولعا الۋ ۇردىستەرى جوق.
«ءبىز, البەتتە, ۇكىمەتتىڭ جۇمىس جاساپ جۇرگەنىن كورىپ وتىرمىز. بىراق, جۇمىسى ماردىمسىز, – دەدى ساراپشى سوسىن. – بۇل ءۇشىن, باسقاسىن بىلاي قويعاندا, ول پرەزيدەنتتىڭ ءوزىنىڭ ناقتى مىندەتتەر مەن ماقساتتار جۇكتەگەن تولىمدى تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا كەلگەندە, ىرعالىپ-جىرعالىپ ءجۇرىپ الاتىنىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. ال ۋاقىت پەن مىندەت بۇلايشا الىستان تولعاپ, جاقىننان ارباپ, نايقالىپ ءجۇرىپ الۋدى كوتەرمەيدى. كوپ جاعدايدا ۇكىمەت ءوزىنىڭ مىندەتىن بەلگىلى ءبىر ماسەلە بويىنشا ەلباسىنىڭ الدىندا ەسەپ بەرۋمەن شەكتەي سالۋعا ۇيرەنگەن. سونىمەن ءبارى ءبىتتى. يىقتان ءبىر جۇك ءتۇستى. ەندى كەلەسى تاپسىرماعا دەيىن ەركىن تىنىس الۋعا بولادى. مۇنداعى بار پسيحولوگيا وسىنداي. ال وزەكتى ماسەلە وكپەسىن سۇيرەتكەن كۇيى ءالى ونىڭ سوڭىنان قالماي كەلەدى. ولار بۇدان كەيىن دە جالعاسىن تابا بەرۋى مۇمكىن. سوندىقتان مۇنداي شارۋالارمەن ءبىر اي نەمەسە بەلگىلى ءبىر كەزەڭدە عانا ەمەس, ۇدايى اينالىسا بەرۋ كەرەك. وكىنىشكە قاراي, مۇنداي تاباندىلىق پەن مۇقياتتىلىقتى ءبىز قازىرگى ۇكىمەتتەن كورىپ وتىرعان جوقپىز. تەگىندە, حالىق تا بارىنەن تىم قارا جاياۋ, اسىرەماقۇرىم ەمەس, وسىنىڭ ءبارىن ەلەكتەن وتكىزىپ, بايقاپ ءجۇر. اينالىپ كەلگەندە, مۇنىڭ بارشاسى ەل تۇرعىندارىنىڭ ۇكىمەت جۇمىسىنا دەگەن سەنىمىنە سەلكەۋ تۇسىرە بەرەدى».
بەلگىلى زاڭگەر-ساراپشىنىڭ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ماسەلەسىندە دە ايتارى بارشىلىق ەكەن. ول مۇنى كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ ەڭ باستى «كۇل-قوقىسى» رەتىندە باعالادى. ايتۋىنشا, شەنەۋنىكتەر ءوز ەسەپتەرىندە كوپ جاعدايدا قارجى يگەرىلمەۋىنىڭ باستى سەبەپتەرى رەتىندە اكىمشىلىك پروتسەدۋرالارىنىڭ تىم سوزىلىپ كەتۋى مەن كەيىنگە قالدىرىلۋىن اتاپ كورسەتەدى.
«ولاي بولسا, زاڭ جوباسىنا ناقتى نورما ەنگىزىڭىزدەر دە, ءونىم كەلتىرۋشى قاڭتاردان باستاپ جۇمىس ىستەي باستاۋى ءۇشىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تەندەرىن قاراشا-جەلتوقساندا وتكىزىڭىزدەر», – دەيدى زاڭگەر وسىعان وراي.
م.باشيموۆ كوپتەگەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ تەندەر وتىنىمدەرىنە ءوز قولدارىن قويۋدان قاشاتىندارىن دا اۋىزعا الدى. ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, مۇنىڭ ءبارى شەنەۋنىكتىڭ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ءۇشىن جاۋاپتىلىقتى ءوز موينىنا العىلارى كەلمەيتىنىنەن تۋىنداپ وتىر. سوندىقتان ولار بۇل مىندەتتى ءوزىنىڭ ورىنباسارلارىنا نەمەسە بەلگىلى ءبىر قۇرىلىمداردىڭ باسشىلارىنا ىسىرا سالادى.
«ەندى ءبىرىنشى باسشىنىڭ جاۋاپكەرشىلىكتەن قۇتىلىپ كەتۋ ماسەلەسىنە كەلسەك, جالپى, ولاردىڭ بارلىعى دەرلىك تەندەرلىك ءوتىنىمدەرگە جەتەكشى بولعىلارى كەلمەيدى. بۇل جەردە ولار باسقانىڭ قولىمەن وت كوسەگىلەرى كەلەدى. ال مەملەكەت باسشىسى وسىعان وراي نە دەپ تاپسىرىپ ەدى؟ ەلباسى اكىمدەر مەن ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارىنا تەندەرلىك كوميسسيالاردى وزدەرى باسقارىپ, ولاردىڭ اۋقىمدى كولەمدەگى مەملەكەت قاراجاتىن شىعىنداۋعا بايلانىستى جۇمىستارى ءۇشىن تولىقتاي جاۋاپكەرشىلىك الۋىن تاپسىردى. مەنىڭشە, بۇل – وتە دۇرىس بەرىلگەن ەسكەرتپە!», – دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ساراپشى.
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان».
