پارلامەنت • 17 قىركۇيەك، 2020

بۇل زاڭ بۇرىنعىدان وزگەرەك...

43 رەت كورسەتىلدى

كەشە ءماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسى ءوتىپ، بىرقاتار زاڭ جوبالارى ماقۇلداندى. سولاردىڭ قاتارىندا تالقىلانعان فونوگراممانى قولدانۋعا قاتىستى ماسەلە دەپۋتاتتاردىڭ عانا ەمەس، كوپشىلىكتىڭ دە كوكەيىندە كوپتەن بەرى جۇرگەنى بەلگىلى.

فونوگرامما قولدانعانىن حابارلاۋعا مىندەتتى

اتاپ ايتقاندا، ماجىلىستە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مادەنيەت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى تالقىلاندى. وسى قۇجاتقا قاتىستى بايانداما جاساعان مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا، كونتسەرت ۇيىمداستىرۋشىلار فونوگرامما تۋرالى الدىن الا حابارلاۋى مىندەتتى.

«زاڭ جوباسىندا قامتىلعان نەگىزگى باعىتتار – كىتاپحانا جانە باسپا ءىسى، ما­دەني-كوپشىلىك ءىس-شارالاردى رەتتەۋ ماسەلەلەرى جانە شىعارماشىلىق وداق­تاردى قولداۋعا قاتىستى تۇزەتۋلەر. جوبا «ۇلتتىق ارحيۆ قورى جانە ارحيۆتەر تۋرالى»، «مادەنيەت تۋرالى» جانە «مەم­لەكەتتىك م ۇلىك تۋرالى» قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ زاڭدارىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى كوزدەيدى جانە تۇزەتۋلەردىڭ نەگىزگى بلوگى مادەنيەت سالاسىنا قاتىستى»، دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

ا.رايىمقۇلوۆا  2007 جىلدان باستاپ ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسى بازاسىن­دا «قازاقستان ۇلتتىق ەلەكتروندى كىتاپ­حاناسىنىڭ جوباسى» ىسكە اسىرىلىپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى.

«بۇگىندە ەلىمىزدە ەلەكتروندى كىتاپ­حا­نانى ىرىكتەۋ، قالىپتاستىرۋ، تولىقتىرۋ جانە دامىتۋ ءتارتىبىن ايقىندايتىن زاڭ­نامالىق بازا جوق. قازاقستاننىڭ مادەني قۇندىلىقتارى مەن ۇلتتىق مادەني يگىلىگىن ەلەكتروندى فورماتتا ساقتاۋ باعىتىندا ايتىلعان ولقىلىقتاردى جويۋ، سونداي-اق حالىقتىڭ زياتكەرلىك الەۋەتىن ارتتىرۋ جانە قازاقستاندىق عىلىم مەن مادەنيەتتى تانىمال ەتۋ بويىنشا جاعدايلاردى ارتتىرۋ ماقساتىندا زاڭ جوباسىندا ەلەكتروندى كىتاپحانا ماسەلەلەرىن رەتتەيتىن نورمالار كوزدەلىپ وتىر»، دەدى ا.رايىمقۇلوۆا.

سونىمەن قاتار مينيستر كونتسەرت، ويىن-ساۋىق ءىس-شارالارىن وتكىزۋ كەزىندە تۋىندايتىن بىرقاتار پروبلەمالارعا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، ورىنداۋشىلار تاراپىنان كونتسەرتتەر وتكىزۋ كەزىندە ادەپسىز مىنەز-ق ۇلىق كورسەتۋ، ساحنادا ماس كۇيىندە ونەر كورسەتۋ كەزدەسىپ، جوسپارلانعان كون­تسەر­ت­تەردى بۇزۋ، ادەپسىز سوزدەرى بار رەپەرتۋار تاڭداۋ، كورەرمەندەردى حاباردار ەتپەي فو­نو­گراممانى پايدالانۋ فاكتىلەرى بول­عان.

«زاڭ جوباسى اياسىندا ورىنداۋ­شى­لاردىڭ وسىنداي مىنەز-ق ۇلىق كورسەتۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن بىرقاتار مىندەتتەمەلەردى ەنگىزۋ ارقىلى وسى ماسەلەلەردى رەتتەۋگە تىرىستىق. ولاردىڭ ىشىندە ماڭىزدى نورمالاردىڭ ءبىرى – مۋزىكالىق شىعار­مالاردى ورىنداۋشىلاردىڭ فونوگرامما قولدانۋعا وراي كورەرمەندى حاباردار ەتۋ. فونوگرامما پايدالانۋ ءتارتىبى زاڭعا تاۋەلدى اكتىدە ايقىندالادى. بارلىق جارنامالىق ونىمدە جانە كاسسالار جانىندا مىندەتتى تۇردە فونوگراممانى پايدالانۋ بويىنشا حابارلاما بەرىلەدى. بۇل كورەرمەنگە فونوگراممانى پايدالانۋمەن وتەتىن كونتسەرتكە بيلەت ساتىپ الۋدى نەمەسە ودان باس تارتۋدى تاڭداۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى جانە بيلەتتىڭ قۇنىنا دا اسەر ەتەدى»، دەدى ا.رايىمقۇلوۆا.

سونىمەن قاتار مادەنيەت جونىندەگى زاڭ جوباسىندا وڭىرلىك كوركەمدىك كەڭەس قۇرۋ ماسەلەسى قاراستىرىلماق ەكەن.

«قولدانىستاعى «مادەنيەت تۋرالى» زاڭعا ەنگىزىلگەن نورمالارعا سايكەس مينيسترلىك جانىنداعى مەملەكەتتىك مادەنيەت ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ ماقساتىندا مادەنيەت سالاسىنداعى قىزمەتتىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا رەسپۋبليكالىق كوركەمدىك كەڭەستەر جۇمىس ىستەيتىنى وزدەرىڭىزگە بەلگىلى.

كوركەمدىك كەڭەستەردىڭ جۇمىسى ءوز جەمىسىن بەرۋدە، تەاترلاردىڭ رەپەرتۋارى جاقسارىپ، كينوجوبالاردىڭ ساپاسى جاقساردى، ادەبيەت پەن ونەر شىعار­ما­لارىنىڭ دا دەڭگەيى ارتىپ وتىر. تۇراقتى نەگىزدە سالانىڭ داۋلى ماسەلەلەرى تال­قى­لاۋعا شىعارىلىپ، ءوز شەشىمىن تابۋدا.

سونىمەن قاتار رەسپۋبليكالىق كور­كەمدىك كەڭەس اياسىندا بارلىق سالالاردىڭ كوپتەگەن پروبلەمالىق ماسەلەلەرىن قام­تۋ­دىڭ مۇمكىن ەمەستىگى بەلگىلى. وسىعان وراي، زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى مىندەتى وڭىر­لىك مادەنيەت ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ ماقساتىندا ۇسىنىستار ازىرلەۋ ىسپەتتى وڭىرلىك كوركەمدىك كەڭەستەر قۇرۋدى كوزدەيدى»، دەدى اقتوتى رايىمقۇلوۆا.

بۇدان بولەك، قۇجات اياسىندا مۋزەيلەر مەن كىتاپحانالاردىڭ كەي قىزمەتىن اقى­لى جاساپ، ودان پايدا تابۋ ءتارتىبى دە بەكى­تىلمەك.

«قولدانىستاعى «مادەنيەت تۋرالى» زاڭدا مۋزەيلەر مەن كىتاپحانالار ىسكە اسى­رۋعا قۇقىلى اقىلى قىزمەت تۇرلەرى­نىڭ ءتىزىمى جانە ولاردان پايدا تابۋ ءتارتىبى قا­راستىرىلعان. ءتىزىم سول كەزدە مەملە­كەتتىك مەكەمە نىسانىندا جۇمىس ىستەگەن كى­تاپحانالار مەن مۋزەيلەرگە قۇقىق بەرۋ ءۇشىن زاڭعا ەنگىزىلگەن. بيۋدجەت زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس، ەگەر اقىلى قىزمەتتەر قۇقىعى سالالىق زاڭداردا كوزدەلمەسە، كوممەرتسيالىق ەمەس بولىپ تابىلاتىن مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ نىسانىندا قۇرىلعان ۇيىمداردىڭ مۇنداي قىزمەتكە قۇقىعى جوق»،  دەدى مينيستر.

ا.رايىمقۇلوۆا بۇگىنگى كۇنى قازاق­ستان­نىڭ كوپتەگەن مۋزەيلەرى مەملەكەتتىك كاسىپورىنعا اينالعانىن جەتكىزدى. وسى ورايدا، قولدانىستاعى قۇجاتتا مۋزەيلەر مەن كىتاپحانالارعا تابىس تابۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن نورما كاسىپورىنداردىڭ اقىلى قىزمەت كورسەتۋ اياسىن شەكتەپ وتىر.

«وسىعان وراي زاڭ جوباسىندا وسى نور­­ما­نىڭ قولدانىلۋىن مەكەمەلەر تۇرىندە قۇرىلعان ۇيىمدارعا عانا قولدانۋ ۇسى­نىلعان. كاسىپورىندار «مەملە­كەت­تىك م ۇلىك تۋرالى» زاڭىنىڭ تالاپتارى­نىڭ اياسىندا ىسكە اسىرادى. سونىمەن قاتار وسى زاڭ جوباسى اياسىنداعى ەڭ ماڭىز­دى نورمالارىنىڭ ءبىرى – مەملەكەت 100 پايىز قاتىساتىن ۇيىمداردى جەكەشە­لەن­دىرۋگە تىيىم سالاتىن تۇزەتۋ»، دەدى ا.را­يىم­قۇلوۆا.

دەپۋتاتتار قۇجاتتى تالقىلاپ بول­عان­نان كەيىن ءماجىلىس توراعاسى ن.نىعماتۋلين ءسوز الىپ، فونوگراممانى قولدانۋ تۋرالى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ كورەرمەنگە حابارلاۋ مىندەتتەمەسىن بەلگىلەيتىن نورمانى قولدايتىنىن جەتكىزدى.

«ەگەر زاڭ جوباسىنىڭ ۇكىمەتتىك نۇس­قاسىندا فونوگراممانى پايدالانۋ تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ مىندەتتەمەسى ۇيىم­داستىرۋشى مەن ورىنداۋشىلار اراسىندا ايقىن بولماسا، وندا دەپۋتاتتار ناقتىلاۋدى ۇسىنىپ وتىر. بىرىنشىدەن، بۇل – ۇيىمداستىرۋشىنىڭ مىندەتى. ەكىنشىدەن، ۇيىمداستىرۋشى الدىن الا كونتسەرتتە فونوگراممانىڭ بولاتىنى-بولمايتىنى تۋرالى كورەرمەنگە حابارلاۋعا مىندەتتى.

مەنىڭشە، ناعىز ونەر ول – ايتىس. اي­تىسقا فونوگراممامەن شىعىپ كورىڭىزشى. وندا ەشقاشان، ەشقانداي فونوگرامما بولمايدى. سول ءۇشىن شىعار، حالقىمىز ايتىستى ايرىقشا جاقسى كورەدى. «قيسىق اربا جول بۇزادى» دەپ حالقىمىز ايتقانداي، ونەر ارقاشان دا تازا بولۋى كەرەك. ءاندى جاندى داۋىستا ايتقان دۇرىس. ال فونوگرامما بولسا، وندا ونى الدىن الا ەسكەرتۋ قاجەت جانە بيلەتتىڭ باعاسى دا سوعان سايكەس بولۋى ءتيىس. ودان كەيىن حالىق ول كونتسەرتكە باراتىنىن نە بارمايتىنىن ءوزى شەشەدى. ارينە، كونتسەرت جاندى داۋىستا بولسا، انشىگە حالىقتىڭ باعاسى دا، قۇرمەتى دە جوعارى بولادى»، دەدى ن.نىعماتۋلين.

ايتا كەتۋ كەرەك، زاڭ جوباسى بۇعان قوسا كىتاپ­حانا ءىسى، مادەنيەت ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتى، شىعارماشىلىق وداقتار مەن باس­پا ءىسى اياسىندا مادەنيەت سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن.

 

دەلدال ۇيىمداردى جويۋ قاجەت

سونىمەن قاتار ماجىلىستە قازاقستان مەن ۋكراينا اراسىنداعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.

بۇل زاڭ جوباسى تۋرالى باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى مارات احمەتجانوۆ بايانداما جاساپ، شارتتىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىكتەرىن ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. شارتقا سايكەس تاراپتار كومەك تۋرالى سۇراۋ سالۋ بەرىلگەن كەزدە سۇراۋ سالۋشى تاراپتىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارىنىڭ يۋريسديكتسياسىنا جاتاتىن قىلمىستار تۋرالى قىلمىستىق ىستەر بو­يىنشا بىرىنە-ءبىرى بارىنشا قۇقىقتىق كومەك بەرۋگە مىندەتتى.

«قازاقستان مەن ۋكراينا اراسىنداعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز. شارتقا 2018 جىلدىڭ 29 قازانىندا قول قويىلعان. جالپى، قازىر ەكى ەل اراسىنداعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك 1993 جىلعى مينسك كونۆەنتسياسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلۋدا. سودان بەرى شيرەك عاسىر ءوتتى. كوپ نارسە وزگەردى. اسىرەسە زاڭناماعا ەلەۋلى وزگەرىستەر جاسالدى. جاڭا تەرگەۋ امالدارى پايدا بولدى. مۇنداي پروتسەسس ۋكراينادا دا بار. ەسكەرتە كەتەرلىگى، كونۆەنتسيا مەن ۇسىنىلىپ وتىرعان شارت اراسىندا ەشقانداي قايشىلىق جوق. كەرىسىنشە ولار ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرادى، ءبىراز نورمانى ناقتىلايدى»، دەدى باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى م.احمەتجانوۆ.

شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ قازاقستان مەن ۋكراينانىڭ قىلمىسقا قارسى كۇرەستەگى ىن­تىماقتاستىعىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى.

«بۇل شارت قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك بەرۋ ماسەلەسىن رەتتەيدى. ەكى ەلدىڭ قۇزىرلى ورگاندارىنا كۇدىكتى مەن ايىپتالۋشىنىڭ كىناسىن دالەلدەۋ بويىنشا كەشەندى تەرگەۋ امالدارىن قامتيدى. ارينە، شارت ۇلگىلىك نەگىزدە جاسالعان. مۇنداي ەكىجاقتى شارت 27 ەلمەن بار. دەگەنمەن، بۇل كەلىسىمنىڭ بىرقاتار ەرەكشەلىگىن ايتساق، الدىمەن قۇجات قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ۋكراينالىق ارىپتەستەرىمەن تىكەلەي بايلانىس جاساۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ەكى جاق ءۇشىن دە ماڭىزدى نورما جانە قىلمىسپەن كۇرەس باعىتىندا ءوزارا سەنىمدى بىلدىرەدى. ودان باسقا تەرگەۋ جۇمىسىنىڭ جەدەلدىگىن ارتتىرادى. بىرقاتار قۇزىرلى ورگان اراسىندا مۇنداي تىكەلەي بايلانىس ادام قۇقىقتارىنا قاتىستى بولماۋى ءتيىس. سەبەبى بۇل ماسەلە پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتادى»، دەدى م.احمەتجانوۆ.

ءماجىلىس دەپۋتاتتارى اتالعان قۇجاتتى تالقىلاۋدان كەيىن ماقۇلداپ، سەنات قاراۋىنا جىبەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.

سونداي-اق وتىرىستا ءماجىلىستىڭ بەيىندى كوميتەتى «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە جەر قويناۋىن گەولوگيالىق زەرتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى.

وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. ماسەلەن، «اق جول» فراكتسياسى اتىنان پرەمەر-مينيستر اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان ءماجىلىس دەپۋتاتى مەرۋەرت قازبەكوۆا ەلەكتر ەنەرگياسى نارىعىنداعى جۇيەلى پروبلەمالاردى اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەتتىك كومپانيا ەلەكتر ەنەرگياسىن تىكەلەي ەمەس جەكە دەلدال ەنەرگيامەن جابدىقتاۋشى ۇيىمدار ارقىلى ساتادى. وسىعان وراي «اق جول» فراكتسياسى ۇكىمەت اتىنا بىرنەشە ۇسىنىس جاسادى.

«اق جول» فراكتسياسى اشىقتىق پەن باسەكەلەستىك تەتىكتەرىن ەنگىزۋ ارقىلى ەنەرگەتيكا نارىعىنىڭ مودەلىن تۇبەگەيلى قايتا قاراۋدى; ءىرى ونەركاسىپتىك كاسىپورىندارعا دەلدالدار ارقىلى ەلەكتر ەنەرگياسىن كوتەرمە باعامەن ساتىپ الۋعا تىيىم سالۋدى; «ەلەكتر ەنەرگياسى مەن قۋاتى نارىعىنىڭ قازاقستاندىق وپەراتورى» اق ارقىلى ەڭ تومەنگى كولەمدى بەكىتىپ، اشىق ەلەكتروندى ساۋدادا ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتۋ كولەمىن ارتتىرۋدى; تۇتىنۋشىلار ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسىنا ارنالعان ءتاريفتى تومەندەتۋ ماقساتىندا ەنەرگيا تاراتۋشى ۇيىمداردى ىرىلەندىرۋ بويىنشا ناقتى شارالاردى ازىرلەۋدى; كوممۋنالدىق كاسىپورىنداردى باسقارۋ بويىنشا بارلىق دەلدال مەملەكەتتىك ۇيىمداردى جويۋدى ۇسىنادى»، دەدى دەپۋتات.

«حالىق كوممۋنيستەرى» فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى ەلدە شەكتەۋ شارالارى ەنگىزىلگەنگە دەيىن تۇراقتى تۇردە سالىق تولەگەنىمەن، قازىر دە كۇردەلى جاعدايعا تاپ بولعان جەكە جانە زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن كەڭ اۋقىمدى نەسيە راقىمشىلىعىن جۇرگىزۋ قاجەتىن جەتكىزدى. پرەمەر-مينيستر اتىنا جولدانعان ساۋالدا نەسيە راقىمشىلىعىن ازىرلەۋ اياسىندا بارلىق مۇددەلى تاراپتاردىڭ وكىلدەرىن تارتا وتىرىپ، مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرۋدى، نەسيە ءاۋديتىن جۇرگىزۋدى، قارجىلاندىرۋ كوزدەرى مەن راقىمشىلىققا قاتىسۋشىلار ءۇشىن كريتەريلەردى انىقتاۋدى ۇسىندى.

دەپۋتات زاعيپا باليەۆا ۇكىمەت باسشىسىنا جولداعان ساۋالىندا پنەۆموكوكك ينفەكتسياسىنا قارسى ۆاكتسينانى تەزىرەك باستاۋدى سۇرادى. ونىڭ ايتۋىنشا، پنەۆموكوكك ينفەكتسياسىنا قارسى ۆاكتسينالاۋ پنەۆمونيامەن سىرقاتتانۋدى ازايتىپ قانا قويماي، كوروناۆيرۋستىڭ ەداۋىر جەڭىل جۇرۋىنە اسەر ەتەدى.

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دەپۋ­تاتتارى ءوز ساۋالىندا مۇمكىندىگى شەكتەۋ­لى بالالاردىڭ ماسەلەسىن كوتەردى. ساۋال­دى وقىعان شاكير حاحازوۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك، ولار رەسپۋبليكالىق ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىندا ەمدەلۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك كۆوتانى ايلاپ كۇتۋگە ءماجبۇر. ارنايى كوميس­سيانىڭ شەشىمى دە ۋاقتىلى شىق­پايدى. وڭىرلەردەگى ۇيلەستىرۋ جانە وڭالتۋ كابينەتتەرى دۇرىس جابدىقتالماعان.

بۇدان بولەك، ءماجىلىس جالپى وتىرىستا ءماجىلىس دەپۋتاتى اسىلبەك سماعۇلوۆتى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى قىزمەتىنە تاعايىندادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

نامىسىن تۋ ەتكەن

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار