رۋحانيات • 17 قىركۇيەك, 2020

ديالوگ – ۇلتتىق مىنەز

1380 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

ۋاقىتتار مەن حالىقتار كەڭىستىگىندەگى ءاربىر ۇلت پەن ۇلىستىڭ تاريحى سەكىلدى قازاقتىڭ دا تۇتاس تاريحى – ديالوگتار تاريحى. زامان مەن زامان, دالا مەن ادام, بابا پەن ۇرپاق, حان مەن قارا, حالىق پەن بيلىك ديالوگى. ءبىزدىڭ تاريحتى ءبىر جاقتى مونولوگ رەتىندە قاراۋعا بولمايدى, ول ءبىردىڭ عانا ءسوزى ەمەس, ءبىردىڭ زارى ەمەس, ءبىردىڭ شەرى ەمەس, ارقاشان ءبىرى بىرىنەن ءسوز سۇراعان, سوزگە كەزەك سۇراعان, سوزگە توقتاعان, دات ايتقان, ءدىل ايتا الماعاندى ءتىل ايتقان, ءتىل ايتا الماعاندى قوبىز بەن دومبىرا ايتقان, ايتەۋىر ءبىرتۇتاس سۇحباتتى, سىرلاسۋدى, شەرلەسۋدى, اقىلداسۋدى, كەڭەسۋدى ۇلتتىق ەرەكشەلىك, ۇلتتىق قۇندىلىق رەتىندە قالىپتاستىرا العان تاريح.

ديالوگ – ۇلتتىق مىنەز

سول تاريحتاعى ەڭ ءبىر كۇردەلى كەزەڭدەردى, كوتەرىلىستەر مەن بۇلعاق جىلداردىڭ جايىن باققاندا ءدال وسى ديالوگتىڭ بولماعانىن, حالىقتىڭ داۋىسى قامالدىڭ سىرتىندا قالعانىن, قاراشا ءۇيدىڭ ىشىندە تۇنشىققانىن, بيلىككە تالاستا ءبىر تۋعان باۋىرلاردىڭ ءوزىنىڭ ءبىر-ءبىرىنىڭ داۋىسىن ەستي الماعانىن, ۇرپاق پەن ۇرپاق ءبىر-ءبىرىنىڭ ۇنىنە قۇلاق اسپاعانىن, ۇلىستى ۇنسىزدىك جايلاعانىن, قۇلاق جابىلعانىن, كوزدىڭ بايلانعانىن كورەمىز. كورەمىز دە, كۇرسىنىس عاسىرلارىنىڭ تۇكپىرىنەن قۇمىعىپ عانا ەتىلگەن وشكەن داۋىستىڭ, ولگەن سوزدەردىڭ قاسىرەتىن اڭعارامىز. الىپ دالاداعى ايقايلار تاريحى بىزگە وسىنى كورسەتەدى. ادامدار نەگە ءبىر-بىرىمەن ايقايلاپ سويلەسەدى دەگەن تامسىلدەگىدەي, جۇرەكتەر الىستاعاندا – ادامدار ءبىرىن ءبىرى ەستىمەيدى. حالىقتار مەن ۋاقىتتار ءبىرىن ءبىرى ەستىمەيدى. جۇرەك ايقايىنىڭ جاڭعىرىقتارى جىلاي ۇشقان قۇستىڭ داۋسىنداي ءتۇپسىز تەرەڭ تىنىشتىققا جۇتىلىپ كەتىپ جاتادى.

جاڭا زاماندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنىڭ ناعىز قازاقى قالىپ, قازاقى مىنەزدىڭ قايتا جاڭعىرۋى سەكىلدى ەل كوڭىلىن ەركىن جايلاۋىنىڭ دا سىرى وسىندا تۇرعانداي. قۇلاق ءتۇرۋ – ءسوزىڭدى ەستۋ, ءسوزىڭدى ەستۋ – ءسوزىڭدى الۋ, ءسوزىڭدى الۋ – سەنى ءتۇسىنۋ, ال تۇسىنىستىك – قۇرمەتتەۋ, قۇرمەتتەۋ – ەڭ ۇلى قۇندىلىقتار سالتانات قۇراتىن مەملەكەتتىڭ ادىلەتى.

كەشەگى «كوك كىرسىن, قىزىل شىقسىن» دەپ سەرتتەسكەن كوك تۇرىكتىڭ زامانىندا, بىلگە قاعان مەن تونىكوكتىڭ, «كوك تۇرىكتىڭ كوك سەمسەرى» اتانعان كۇلتەگىننىڭ تۇسىنداعى:

ءسوزىمدى تۇگەل ەستىڭدەر:

بۇكىل جەتكىنشەگىم, ۇلانىم,

بىرىككەن اۋلەتىم, حالقىم,

وڭىندا شاد, اپا بەكتەر,

سولىندا تارحان, بۇيرىق بەكتەر,

توعىز وعىز بەكتەرى, حالقى,

بۇل ءسوزىمدى مۇقيات تىڭدا,

تەرەڭ ۇق, – 

دەگەن حالىققا ءسوز سالۋ, قاعاناتقا اقىل سالۋى – وسى ديالوگتاردىڭ التىن باستاۋ­لارى. بابالار ىرگەتاسىن قالاعان دالا دەموكراتياسىنىڭ قازىعى دا سوندا. قاعان مەن قاراشانىڭ قاتار تۇرىپ ءتىل قاتىسۋى, كەشەگى حانداردىڭ قاسىندا داناگوي بيلەر مەن جىراۋلاردىڭ كەڭەس قۇرۋى, دالا قازاعىنىڭ حان ورداسىنا كەلىپ قاي داتىنا دا جاۋاپ الا الۋى – وسى تۇجىرىمداما­نىڭ ءتۇپ تامىرىندا جاتقان قۇندىلىق دەپ ۇعامىز.

ءبىرىن ءبىرى ەستىمەيتىندەر مەن ەستىگىسى كەلمەي­تىندەردىڭ مىسالى بولسا, ول – اباي­دىڭ «جارتاسى» عوي. ميمىرت تىنىش­تىق­تا مۇلگىپ تۇرعان مىلقاۋ جارتاس.  ول ديالوگقا بارۋشى ەمەس, قايتالاۋشى. قايتالاۋ – قۇندى­لىق ەمەس. ول – جانايقايدى جاڭعىر­تىپ قانا وزىڭە قايتارىپ بەرۋشى. ءوز قايعىڭ­مەن ءوزىڭدى قالدىرۋشى. داۋىستى جويۋشى.

«جارتاسقا باردىم,

كۇندە ايعاي سالدىم,

ونان دا شىقتى جاڭعىرىق.

ەسىتىپ ءۇنىن,

بىلسەم دەپ ءجونىن,

كوپ ىزدەدىم قاڭعىرىپ...».

ابايدىڭ وسى زارىنان اڭعارارىمىز ديالوگ بىرجاقتى بولمايتىندىعى. ديالوگ – قوعامدىق قۇندىلىق. ءبىزدىڭ قوعامنىڭ ءوز ءىشى, ازاماتتار مەن ازاماتتار, ۇيىمدار مەن بىرلەستىكتەر, توردەگىلەر مەن بوساعاداعىلار, ساحناداعىلار مەن زالداعىلار, ات ۇستىندەگىلەر مەن جاياۋلار, قولىندا عىلىم شىراعى بارلار مەن ءسوز ۇستاعاندار, الەۋمەتتىك جەلىدەگىلەر مەن ەفيردىڭ ارعى جاعىنداعىلار, ساتۋشى مەن تۇتىنۋشى, ۇلكەندەر مەن كىشىلەر, اكە مەن بالا, شەشە مەن قىز, اعا مەن ءىنى – ءبارى ديالوگقا بارۋى كەرەك. «اقىلداسايىقشى, اعالار-ىنىلەر بوپ» دەگەن كەشەگى كوركەم سوزدەگىدەي, ءبىز جاڭا قوعام قۇرار الدىندا ءبىر-بىرىمىزگە قۇلاق اسايىقشى. قالىڭ ايقاي مەن دابىرانىڭ اراسىندا ۋاقىتتىڭ ءسوزىن ەستىمەي قالىپ جۇرمەيىك.

 

سوڭعى جاڭالىقتار