قوعام • 16 قىركۇيەك، 2020

اۋىز سۋ سىلدىرى الىستاپ بارادى

199 رەت كورسەتىلدى

ماڭعىستاۋدا اۋىز سۋ تاپشىلىعى – ۇيرەنشىكتى ماسەلە. ولاي دەيتىنىمىز، «جوق زاتتى جەردەن قازامىز با؟» دەگەندەي، بۇل سالادا جايباراقاتتىق باسىم. اكىمدىكتىڭ ەسەبىن تىڭداساڭ تۇشىتىلعان تەڭىز سۋىنا قازىر-اق قارىق بولا قالاتىنداي بولاسىڭ، بىراق ول ەسەپتى ەستي-ەستي قۇلاقتىڭ جاۋىر بولعانىنا ءبىراز جىل...

جاز مەزگىلى كەلىسىمەن قىرۋار قارجىعا وتىرعىزىلعان اعاشتارى قۋراپ، تۇرعىندارى سۋ سۇراپ ابىر-سابىرعا تۇسەتىن ايماقتا بيىل دا جاعداي وزگەرگەن جوق. مەيىرى قان­باعان قالپى اعاشتار مۇلگىپ، قاۋعاسىن قاڭ­عىرلاتقان كۇيى تۇرعىندار قاڭعىپ ءجۇرىپ جاز ءوتتى... وڭىردە سۋ پايدالانۋدىڭ كولەمى وسكەن سايىن سۋ تۇشىتاتىندار مەن تاسىمالدايتىندار جاعدايعا توتەپ بەرە الماي كەلەدى. جاز باستالسا بىلەكتەرىن سىبا­نىپ شىعاتىن، ايقايى قوسا باستالاتىن تۇپ­قاراعان اۋدانىنىڭ سايىن اۋىلى جانە مۇ­نايلى اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى عانا ەمەس، اقتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىندارى دا سۋ تاپ­شىلىعىن سەزىنۋدەي-اق سەزىندى. اقتاۋدا جاز بويى اۋىز سۋدى تۇنگى مەزگىلدە توقتاتىپ، تاڭەر­تەڭ قوسىپ لاجداسا، قالاداعى 31 «ا» شاعىن­ اۋداننىڭ تۇرعىندارى شىلىڭگىر شىلدەدە سۋدى تاسىپ ءىشىپ، سىزدىقتاتىپ بەرىلگەن سۋدى ىدىس­تارعا جيناپ امالدادى.

«ماەك-قازا­توم­­ونەر­كاسىپ» سەرىك­تەستىگى، «كاسپي جىلۋ، سۋ ارناسى» مكك سىندى قۇزىرلى ورىندارعا شاعىمدانعانمەن ناتيجە شامالى.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا، جازدا سۋدى پايدالانۋدىڭ كولەمى وسەتىندىكتەن اۋىز سۋ تاپشىلىعى ورىن الادى. وبلىستا جاز مەزگىلىندە بەرىلىپ وتىرعان اۋىز سۋدىڭ كولەمى تاۋلىگىنە 150 مىڭ تەكشە مەتردى قۇرايدى.

– الايدا بۇل تۇرعىندار سۇرانى­سىن تولىق قاناعاتتاندىرمايدى. تولىق قامتۋ ءۇشىن قوسىمشا 37 مىڭ تەكشە مەتر سۋ قاجەت، – دەيدى ماڭ­عىستاۋ وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇر­عىن-ءۇي كوممۋنالدىق شارۋا­شى­لىق باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان ورىنباساروۆ.

اقتاۋ مەن وعان جاقىن ورنالاس­قان تۇپقاراعان اۋدانىنىڭ بىرقاتار اۋىلى جانە مۇنايلى اۋدانى كە­لىم-كەتىمى كوپ، تۇرعىندار سانى جىل­دان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقان وڭىر­لەر، ونىڭ ۇستىنە اۋلاسىنا شاعىن باۋ-باقشا ءوسى­رىپ، ازىن-اۋلاق مالى مەن قۇسىن قوسا ۇستايتىن اۋىل تۇر­­عىندارىنىڭ جاز مەزگىلىندە سۋ كولە­مىن كوبىرەك تۇتى­نا­تىنى بەلگىلى. قوزعالىسى كوپ اي­ماقتار ءۇشىن الدىن الا قام جاساما­عان­دىقتان، «سۋدى پايدالانۋدىڭ كولەمى ءوسىپ كەتكەسىن قامتي المادىق» دەگەن – سىلتاۋ. مىسالى، 172 مىڭ ادام تۇرعىنى بار مۇنايلى اۋدانىنا «كاسپي» سۋ تۇششىتۋ زاۋىتى تاۋلىگىنە ورتا ەسەپپەن 14 مىڭ تەكشە مەتر سۋ جىبەرەدى. بۇل جالپى قاجەتتىلىكتىڭ تەك 40 پايىزىن عانا وتەيدى. ال قالاعا ىرگەلەس جاڭا اۋدان مۇنايلىدا حالىق سانى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقانىن باسشىلار بىلمەدى ەمەس، ءبىلدى. سوعان وراي ارەكەت ەتۋدى، سۋ تۇشىتۋ كولەمىن ارتتىرۋدى ەرتەرەك ويلاماعانى تاڭعالدىرادى. كەرىسىنشە، بىزدە اۋىز سۋمەن قامتۋ ىسىندە ايتىلار ادەمى نارسەلەر بار دا، بىتكەن ەشنارسە جوق. ماسەلەگە وراي قوسىمشا سۋ ايدايتىن ناسوستار قوندىرىپ، قۇبىر ارقىلى الۋعا مۇمكىندىگى جوق تۇرعىندارعا سۋ تاسيتىن كولىكتەر ارقىلى جەتكىزىپ بەرۋ ۇيىمداستىرىلعان. تەك جەتكىزىپ بەرەتىن سۋ تابىلىپ تۇرسا دەڭىز...

ماڭعىستاۋدا اۋىز سۋ ماسەلەسىن شەشۋدە اۋىزدى قۋ شوپپەن ءسۇرتىپ وتىرعان جوق، جوبالار بار. بىراق جوبالاردىڭ جينالىستاردا ايتىلىپ، جىلدار بويى ساعىم اراسىنان قول بۇلعاعان ەلەس كۇيىندە قالىپ كەلە جاتقانى قيىن. ەستي-ەستي قۇلاق قۇرعادى، كۇتە-كۇتە حالىق شارشادى... بۇدان 2-3 جىل بۇرىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنا ۇلتتىق قوردان 3 ملرد 138 ملن تەڭگە بولىنگەن «كاسپي» سۋ تۇششىتۋ زاۋىتى جۇمىسىنىڭ ەكىنشى ساتىسى ىسكە قوسىلدى. قايتا جابدىقتاۋدان ءوتىپ، زاماناۋي سۋ تۇششىتۋ قۇرىلعىلارىن ىسكە قوسقان كاسىپورىندا تاۋلىگىنە 30 مىڭ تەكشە مەتر سۋ وڭدەۋ مەجەلەندى. سونداي-اق تۇتىنۋشىلاردى تۇششى سۋمەن تۇراقتى قامتاماسىز ەتۋ جانە 2019 جىلى ماڭعىستاۋ وبلىسىن تولىقتاي تۇششى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن زاۋىتتىڭ جالپى قۋاتتىلىعىن 40 مىڭ تەكشە مەترگە دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلاندى. مىنە، 2020 جىل اياقتالۋعا جاقىن، ءوڭىردىڭ سۋمەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتىلۋى تەك اكىمدىكتەگىلەر ءۇشىن قاعاز­داعى ەسەپ كۇيىندە،  ەلگە ەرتەگى كۇيىن­دە قالدى. مۇنداي «بالەنىنشى جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن 100 % سۋمەن قامتىلادى» دەگەن سەنىمدى ءسوز تىر­كەستەرىن كەز كەلگەن اۋداننىڭ ەسەبى­نەن كەزدەستىرەمىز، بىراق ول جىل­دار زىرعىپ وتە شىقتى، ماسەلە سول باياعى قالپىندا قالىپ كەلەدى. اكىم­دىكتەگىلەر «ارىق ايتىپ سەمىز شىعۋ­دى» ويلاعان ەمەس، «سەمىز ايتىپ ارىق شىعۋدان» شارشاعان ەمەس.

سونىمەن، ءسوز ساپتاۋى «سالۋ، جوسپار­لانعان، جاساقتالۋدا» سىندى سۇيكەي سالدى سوزدەرمەن تياناقتالاتىن اۋىز سۋ جوبالارى قانداي؟

ءبىرىنشىسى، اقتاۋدىڭ ىرگەسىندە تۇرعان «كاسپي» سۋ تۇششىتۋ زاۋىتىنىڭ قۋاتىن تاۋلىگىنە 40 مىڭ تەكشە مەترگە ارتتىرۋ. جالپى قۇنى 10،5 ملرد تەڭگەلىك جوبا­نىڭ جسق (جوبالىق-سمەتالىق قۇ­جات­تاماسى) جاساقتالۋدا. جوس­پار بويىنشا 2021 جىلدىڭ جەلتوق­سان ايىنان باستاپ زاۋىت ءبىر تاۋ­لىكتە 40 مىڭ تەكشە مەتر اۋىز سۋ شى­عارا باستايدى. سونداي-اق «كەن­دىرلى» كۋرورتتىق دەمالىس اي­ما­عىندا تاۋلىگىنە 50 مىڭ تەكشە مەتر سۋ تۇشىتۋعا قاۋقارلى زاۋىت سالۋ. قۇزىرلى ورىنداردىڭ اقپا­راتىنا سۇيەنسەك، قازىرگى ۋاقىتتا جوبانىڭ تەح­نيكالىق-ەكونوميكالىق نە­گىز­دەمەسى دايىن تۇر. مەم­لە­كەت­تىك ساراپتامانىڭ قارا­ۋىنا ەنگى­زىلگەن. زاۋىت سالىنعان جاع­دايدا جاڭاوزەن قالاسىنىڭ حال­قى اۋىز سۋدان تاپشىلىق كور­مەيدى. جوبا قۇرىلىسىن «قازمۇنايگاز» اق جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. ءۇشىنشىسى، «قاراجانباس» كەن ورنىندا تاۋلىگىنە 17 مىڭ تەك­شە مەتر سۋ شىعاراتىن زاۋىت سالۋ. قازىر جوبا قۇرىلىسى ءجۇ­رىپ جاتىر. زاۋىت 2021 جىلدىڭ ءبىرىن­شى جارتىجىلدىعىندا ىسكە قوسى­لۋى كەرەك. بۇدان سوڭ كەن ورنى «استراحان-ماڭعىشلاق» سۋ ما­گيسترالىنان تاۋلىگىنە الىنا­تىن 17 مىڭ تەكشە مەتر سۋعا تاۋەل­دىلىكتەن بوسايدى. دەمەك، وسى مول­­شەردەگى سۋدى وبلىس جۇرت­شى­­لىعىنىڭ قاجەتىنە بەرۋگە مۇم­كىن­دىك بولادى ءسوز. جوبالار تورت­تىگىن قاراقيا اۋدانى قۇرىق اۋى­لىن­دا تاۋلىگىنە 50 مىڭ تەكشە مەتر سۋ شىعاراتىن زاۋىت سالۋ جو­باسى تياناقتايدى. قازىرگى ۋا­قىتتا جوبا­نىڭ تەحنيكالىق-ەكو­نوميكالىق نەگىز­دەمەسى دايىن، مەملەكەتتىك ساراپ­تامانىڭ قارا­ۋىنا ەنگىزىلگەن.

جوبالار جۇتىنىپ تۇر، بىراق ءازىر «ىسكە اسسا تۇرعىندار قاۋعانى شەگەگە ءىلىپ، سۋ ءۇشىن سۇرەڭگە تۇسەر ۋاقىتىن وتباسىنا قارايلاۋعا ارناسا، باۋ-باقشا، اعاش-بۇتاقتىڭ قۋراۋدان قالعان تۇقىلى باستارىن قايتا كوتەرىپ، جەلەگىن جامىلار ما ەدى!» دەپ ارمانداۋمەن جوبالار تىزىلگەن قاعازعا قاراپ وتىرمىز. قاعازداعى «زاۋىت سالىنعان جاع­دايدا» دەگەن ەكىۇشتى جولداردى وقىعاندا ەسەپ­تى بەرىپ وتىرعان قۇزىر­لى ورىننىڭ ءوزى قيا­لداپ وتىر ما دەگەن وي كەلەدى. سۋدىڭ سىب­دىرى تۇرعىندار جاقىنداعان سايىن الىس­تاي تۇسەتىندەي. سونىمەن، جوبالار قاشان ىسكە اسادى – ءالى قانشا اعاش قۋا­رىپ، قانشا ارىق سۋالىپ، قانشا تۇرعىن  جىلانىپ قانشا جازدى وتكەرۋى كەرەك؟..

 

ماڭعىستاۋ وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شەكتەن شىققان احۋال جوق

ايماقتار • بۇگىن، 15:02

ۇقساس جاڭالىقتار