ەرماحان ىبىرايىموۆقا وليمپيا ويىندارىنىڭ التىن تۇعىرىنا كوتەرىلۋ ءۇشىن باقانداي 15 جىل تەر توگۋىنە تۋرا كەلدى. ءيا, ءبارى دە بالالىق شاقتاعى قىزىعۋشىلىقتان باستالعان ەدى. ءالى ەسىندە, جامبىل قالاسىنداعى شالعايداعى اۋىلدارداعى قويشىلاردىڭ بالالارىنا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتتا ءبىلىم نارىنە سۋسىنداپ, ءتالىم-تاربيە الىپ جۇرگەن شۋاقتى كۇندەردىڭ بىرىندە قىزاي ەسىمدى تاربيەلەۋشى اپاي كابينەتكە كىرىپ كەلىپ, بوكسپەن كىمنىڭ شۇعىلدانعىسى كەلەتىنىن سۇرادى. وسى ءسوزدى ەستىگەندە ەرماحان «مەن!» دەپ ورنىنان اتىپ تۇردى. ءسويتىپ بەس-التى سىنىپتاسى جيىلىپ, سپورتزالعا كەلدى. تابالدىرىقتان اتتاعان بەتتە باقشار قارسىباەۆ ەسىمدى باپكەر «سپورتتىق كيىمدەرىڭ بار ما؟» دەپ سۇرادى. جوق ەكەنىن بىلگەندە «قاشان سپورتتىق كيىم ساتىپ الاسىڭدار, سول كەزدە ءبىر-اق كەلىڭدەر» دەپ بالالاردى كەرى قايتاردى. ەرماحاننىڭ بوكسشى بولۋدى ارمانداعانى سونشالىق, جاتاقحاناعا كەلگەن بەتتە اۋىلعا حات جازدى. كەلەشەكتە مىقتى بوكسشى بولعىسى كەلەتىنىن, سول ماقساتتى جۇزەگە اسىرايىن دەسە, سپورتتىق كيىمىنىڭ جوقتىعىن العا تارتتى. 11 جاسار جەتكىنشەك سول حاتتى ەڭكىلدەپ جىلاپ وتىرىپ جازعان ەكەن. اتا-اناسىنىڭ جۇرەكتەرى ەلجىرەسە كەرەك, كوپ كەشىكپەي اۋىلدان قاجەتتى قاراجات كەلدى. ەرماحان سول اقشاعا قاجەتتى كيىم-كەشەك ساتىپ الىپ, سپورت ۇيىرمەسىن قايتا جاعالادى.
ەرماحان ايتادى: ول كەزدەرى ماسكەۋ وليمپياداسىنىڭ بۋى ءالى باسىلماعان. ءتورت جىلدىقتىڭ باستى دوداسىندا اتوي سالىپ, كۇمىس مەدالدى موينىندا جارقىراتقان سەرىك قوناقباەۆتىڭ داڭقى دۇركىرەپ تۇردى. ءبىز دە سول سەرىك اعاداي بولساق دەپ ارماندادىق. سول ارمان مەنى الماتىداعى تيميريازەۆ پەن بايزاقوۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا ورنالاسقان سپورت مەكتەپ-ينتەرناتىنا جەتەلەپ اكەلدى. بارلىق قۇجاتتارىمدى قاراپ شىققان كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى «سەن ماتەماتيكا, قازاق ءتىلى, فيزيكا, ادەبيەت دەپ باس قاتىرماي-اق قوي. ودانشا بىلەك ءتۇرىن دە, جەكپە-جەككە شىق. ەگەر مىنا بالانى جەڭسەڭ, وقۋعا قابىلداناسىڭ» دەپ سىرىقتاي ءبىر ورىستى كورسەتتى. ەكەۋمىز بىلعارى قولعاپتى كيدىك تە, جۇدىرىقتاسا كەتتىك. وڭتايلى ساتتە قارسىلاسىمدى ءدال تۇمسىقتان ۇرىپ, شالقاسىنان ءتۇسىردىم. كوميسسيا مۇشەلەرى ريزا بولىپ, مەن وقۋعا قابىلداندىم. ەس جيعاننان سوڭ قاسىما كەلگەن الگى قارسىلاسىم «تى چتو لەۆشا؟» دەپ سۇرادى. اۋىل بالاسى ورىس ءتىلىن قايدان ءبىلسىن. ول مەنىڭ اتىمدى سۇراپ تۇر ەكەن دەگەن ويمەن «نەت, يا – ەرماحان!» دەپ جاۋاپ بەردىم.
ءبىزدىڭ بىلەتىنىمىز: سپورت ينتەرناتتا وقىپ جۇرگەن كەزىندە-اق ەرماحان ءتۇرلى جارىستاردا جۇلدە الىپ, قىراعى مامانداردىڭ نازارىنا ىلىكتى. جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار بۋىنى اراسىنداعى باسەكەلەردە باعى جاندى. رەسپۋبليكالىق دودالاردا دارالانىپ, 1990 جىلى يركۋتسكىدە وتكەن جاستار اراسىنداعى وداق بىرىنشىلىگىندە كۇمىس مەدالدى يەلەندى. وسى ەلەۋلى تابىستارىنىڭ ارقاسىندا كسرو سپورت شەبەرىنىڭ كۇمىس بەلگىسىن كەۋدەسىنە تاقتى. ونىڭ شارشى الاڭداعى قيمىل-قوزعالىسىنا تامسانعان بىلىكتى باپكەرلەردىڭ ءبىرازى «بولاشاعى زور بالا» دەپ ونەرىن باس بارماقپەن باعالادى.
توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا ەرماحان ىبىرايىموۆ ەرەسەكتەر دۋىنا تۇسە باستادى. بىراق كىل مىقتىلار باس قوسقان جارىستاردا ءوزىنىڭ مىقتىلىعىن بىردەن مويىنداتۋ مۇمكىن بولمادى. ول كەزدەرى كسرو-نى ايتپاعاندا, قازاقستاننىڭ وزىندە 67 كيلو سالماق دارەجەسىندە باسەكەلەستىك وتە كۇشتى بولدى. تالعات بەردىبەكوۆ, ادىلبەك جامانكوزوۆ, يگور يبراگيموۆ, اركادي توپاەۆ, باۋىرجان احمەتوۆ, نۇرجان سمانوۆ, سەرىك ايداربەكوۆ... قاي-قايسى دا ناعىز «سەن تۇر, مەن اتايىندار». كەيبىرى ءىرى دۇرمەكتەردە ىسىلعان ساقا سپورتشىلار, كەيبىرى جالىنداپ ءوسىپ كەلە جاتقان جاستار. سولاردىڭ اراسىنان نۇرجان سمانوۆ سۋىرىلىپ شىقتى. شىمكەنتتىڭ شىمىر جىگىتى قارسىلاس شاق كەلتىرمەي, جارتىلاي ورتا سالماقتىڭ تىزگىنىن مىقتاپ قولعا الدى. 1991 جىلى الماتىدا ۇيىمداستىرىلعان مەملەكەتتىك تەلەراديو كوميتەتىنىڭ جۇلدەسى ءۇشىن حالىقارالىق تۋرنيردە ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىزدىڭ جولى ءدال سول سمانوۆپەن قيىسقان ەدى.
ەرماحان ايتادى: الماتىدا وتكەن جارىستى تاماشالاۋ ءۇشىن اكەم اۋىلدان ارنايى كەلگەن ەدى. فينالدىق سايىستىڭ الدىندا بي كەشىنە بارىپ, جاتاقحاناعا ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىندا ورالدىم. تاڭەرتەڭ ۇيقىم قانباي, مەڭ-زەڭ بولىپ تۇردىم. كوزىم ءىسىپ كەتكەن. شەشۋشى ساتتە دۇرىستاپ جۇدىرىقتاسا المادىم. سونىڭ بارلىعىن كورگەن اكەم «الماتىعا ءبىز سەنى بوكسشى بولسىن دەپ جىبەرسەك, سەنىڭ ءجۇرىسىڭ مىناۋ. ەگەر سپورتپەن بەرىلىپ اينالىسقىڭ كەلمەسە, ۇيگە قايتقانىڭ ءجون. قىزىق, توي-تومالاق اۋىلدا دا تابىلادى» دەپ وزىمەن بىرگە ەرتىپ اكەتتى. اۋىلدا ءبىراز ۋاقىت مال باقتىم. الماتىعا قايتايىن دەسەم, اكەم جىبەرمەدى. ماعان رەنجىگەنى سونشالىق, استىما ءجونى ءتۇزۋ ات بەرمەي, ەسەككە مىنگىزىپ قويدى. سولاي تالاي كۇندەر ءوتتى. بىردە ءبىزدىڭ اۋىلعا شارۋاشىلىق جۇمىستارىن اتقارۋعا ستۋدەنتتەر كەلدى. سولاردىڭ بىرەۋى ۇرىنارعا قارا تاپپاي جۇرگەنگە ۇقسايدى. اركىمگە ءبىر كيلىگىپ, كيىز ۇيلەردىڭ كەرەگەسىن سوعىپ, قويشىلاردىڭ مازاسىن الىپتى. ءوزى ەڭگەزەردەي, ەشكىم وعان قارسى كەلە المايتىن كورىنەدى. سودان اۋىلداستارىما «ساعيدىڭ انا قارا ۇلى بوكسقا قاتىسادى دەۋشى ەدى, سونى الگى جىگىتپەن ايقاستىرىپ كورسەك قايتەدى. بالكىم, سابازدى ساباسىنا تۇسىرەتىن شىعار» دەگەن وي كەلەدى. بۇل ويلارىن ولار اكەمە جەتكىزدى. ول كىسى ماعان ايتتى. مەن كەلىستىم. بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا ەكەۋمىز قوشقار بايلايتىن قورانىڭ ىشىندە ايقاسۋدى ءجون كوردىك. ويتكەنى ول جەردە شەگىنەتىن جەر جوق. وڭتايلى ساتتەردىڭ بىرىندە مەن ونى سۇلاتىپ سالدىم. الگى جىگىت سودان كەيىن ەلدىڭ مازاسىن المايتىن بولدى. بۇزاقىنى ۇرىپ جىققانىما ريزا بولعان اكەمنىڭ سودان كەيىن عانا ماعان ءىشى جىلىدى. سودان اق باتاسىن بەرىپ, ءوزى الماتىعا شىعارىپ سالدى.
ءبىزدىڭ بىلەتىنىمىز: الماتىعا ورالعاننان سوڭ ەرماحان جاتتىعۋىن قايتا باستادى. ءبىراز ۋاقىتقا سوزىلعان ۇزىلىستەن كەيىن ونىڭ بوكس زالىنا كىرىپ كەلە جاتقانىن انادايدان بايقاعان ايگىلى باپكەر ستانيسلاۆ بولدىرەۆ «سموتريتە ۆ ناش سكرومنىي زال پريشەل ترەنيروۆاتسيا بۋدۋششي وليمپيسكي چەمپيون ەرماحان يبرايموۆ!» دەپ داۋىستاپ ايتتى. بارلىعى ەسىك جاققا جالت قارادى. تانيتىندار ميىعىنان كۇلدى, تانىمايتىندار ءۇنسىز. ەرماحان ەزۋ تارتتى دا كيىم اۋىستىراتىن بولمەگە قاراي بەتتەدى. قازىر قاراپ وتىرساق ۇزاق جىلدار بويى وتاندىق بوكستى ورگە سۇيرەپ, تالاي ساڭلاقتاردى تاربيەلەپ وسىرگەن اقساقالدىڭ اۋزى دۋالى ەكەن. راسىندا دا ۋاقىت وزا ەرماحان ىبىرايىموۆ ەكى بىردەي وليمپيا ويىندارىندا اتوي سالدى.
ەرماحان ايتادى: 1995 جىلى بەرليندە وتكەن الەم چەمپيوناتىندا 75 كيلو سالماق دارەجەسى بويىنشا ەل نامىسىن قورعادىم. بىرازعا سوزىلعان ءۇزىلىس كەسىرىن تيگىزبەي قويمادى. نەمىس جەرىندە ارتىلعان سەنىمدى اقتاي المادىم. تۇساۋكەسەر كەزدەسۋدە كەيىننەن الەم چەمپيونى, وليمپيا ويىندارىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, كاسىپقوي رينگتىڭ كوكجالىنا اينالعان ماجارستاننىڭ مىقتىسى جولت ەردەيدەن ءۇش ۇپاي ايىرماشىلىعىمەن ۇتىلدىم. مىنە, سول تۇستا «ىبىرايىموۆ ۇلتتىق كوماندا ساپىندا ونەر كورسەتۋگە لايىق ەمەس» دەگەن اڭگىمەلەر ايتىلا باستادى. بىراق بۇل ساتسىزدىك مەنىڭ ساعىمدى سىندىرا العان جوق. ەش نارسەگە مويىماي, جاتتىعۋىمدى جالعاستىرا بەردىم. 71 كيلو سالماققا اۋىسقاننان كەيىن ورلەۋ كەزەڭى باستالدى. كۇز ايلارىندا ەكى بىردەي بايراقتى باسەكەدەن ولجالى ورالدىم. قىركۇيەكتە ريمدە ۇيىمداستىرىلعان دۇنيەجۇزىلىك اسكەريلەر ويىندارىندا باس جۇلدەنى ولجالاسام, قازاندا تاشكەنتتە وتكەن ازيا چەمپيوناتىندا توپ جاردىم. وسى تابىستاردىڭ ارقاسىندا اتلانتادا الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارىندا ونەر كورسەتۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدىم.
ءبىزدىڭ بىلەتىنىمىز: الىستاعى امەريكادا قازاق ەلى بوكسىنىڭ داڭقى دۇركىرەدى. ۆاسيلي جيروۆ باس جۇلدەمەن قاتار, باركەر كۋبوگىن يەلەندى. بولات ءجۇمادىلوۆ كۇمىسكە قول سوزدى. بولات نيازىمبەتوۆ پەن ەرماحان ىبىرايىموۆ قولا مەدالدى ەنشىلەدى. اتلانتادا كەيىپكەرىمىز كانادالىق نيك فاررەلل (15:4), يندونەزيالىق حەنريك سامانگۋنسونگ (نوكاۋت) جانە گەرمانيالىق ماركۋس بايەردى (19:9) جولىنان ىعىستىردى. بىراق جارتىلاي فينالدا الەم چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى, پانامەريكا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, كۋبالىق الفرەدو دۋۆەرحەلگە (19:28) ءالى جەتپەدى.
اتلانتا وليمپياداسىندا قولا مەدالدى ەنشىلەگەن سوڭ ىبىرايىموۆتىڭ بەدەلى كۇرت ارتىپ, ەسىمى ءباسپاسوز بەتتەرىنەن تۇسپەدى. بارشا جۇرت ەرماحانعا ەرەكشە ىلتيپاتپەن قارايتىن بولدى. ويتكەنى ول ءوزى قاتىسقان جارىستاردىڭ بارلىعىندا جاسىنداي جارقىراپ, قازاقستاننىڭ سپورتتىق داڭقىن ارتتىردى. ءبىر كەرەمەتى, جەكپە-جەكتەردىڭ دەنىن مەرزىمىنە جەتكىزبەي, ايقىن باسىمدىقپەن اياقتاۋدى ادەتكە اينالدىردى...
عاسىرلار توعىسىندا الاۋى تۇتانعان سيدنەي وليمپياداسىندا 28 جاستاعى قازاقتىڭ قايسار ۇلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قولىنان تۋ العان ول «مىندەتتى تۇردە ەلگە باس جۇلدەمەن ورالامىن» دەپ سەرت بەردى. ايتقانداي-اق ىبىرايىموۆ جاسىل قۇرلىقتا كەرەمەت ونەر كورسەتتى. باستاپقى باسەكەلەردە سيريالىق يۋسۋف ماسساس پەن ۆەنەسۋەلالىق حەلي يانەستى ءۇشىنشى راۋندتاردا ۇرىپ جىقتى. شيرەك فينالدا بارسەلونا مەن اتلانتا وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى, الەمنىڭ ءتورت دۇركىن چەمپيونى حۋان ەرناندەستىڭ جاقسىلاپ تۇرىپ سازايىن بەردى. بۇل تارتىس 16:9 ەسەبىمەن قازاقتىڭ ءور مىنەزدى ورەنىنىڭ پايداسىنا شەشىلدى.
اتاعىنان ات ۇركەتىن حۋان ەرناندەستى جەڭگەننەن كەيىن ەرماحاننىڭ يىعىنان اۋىر جۇك تۇسكەندەي بولدى. جارتىلاي فينالدا ول 22 جاستاعى دجەرمەن تەيلورمەن جۇدىرىقتاستى. اقش-تىڭ وكىلىن ءتورتىنشى راۋندتا سۇلاتىپ سالدى. ۋاقىت وزا ىبىرايىموۆتان وڭباي تاياق جەگەن امەريكالىق جىگىت كاسىپقوي بوكستىڭ شوقجۇلدىزىنا اينالدى. تەيلور بەلدى نۇسقالاردىڭ التىن بەلبەۋلەرىن يەلەنۋمەن قاتار, ورتا سالماقتاعى ءابسوليۋتتى الەم چەمپيونى اتاندى.
فينالدىق سايىستا ىبىرايىموۆتىڭ جولى ماريان سيميونمەن قيىستى. جالىنداپ تۇرعان 25 جاستاعى رۋمىنيا بوكسشىسى ول كەزدەرى ناعىز بابىندا ەدى. 1996 جىلى سيميون اتلانتا وليمپياداسىندا قولا مەدالدى يەلەنسە, 1997 جىلعى دۇنيەجۇزىلىك دودادا دا ءدال سول مەجەگە جەتتى. ەۋروپا بىرىنشىلىگىندە ەكى رەت جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىندى. 1999 جىلى حيۋستوندا الەم چەمپيونى اتاندى. قوس قىراننىڭ جەكپە-جەگىندە كىمنىڭ ۇتىپ, كىمنىڭ ۇتىلاتىنى سوڭعى سەكۋندتارعا دەيىن بەلگىسىز بولدى. «جان الىسىپ, جان بەرىسكەن» ايقاس 25:23 ەسەبىمەن ەرماحاننىڭ پايداسىنا شەشىلدى. وسىلايشا قانداسىمىز وليمپيادا چەمپيونى اتاندى!
جاسىل قۇرلىقتان ورالعان بەتتە ەلىمىزدىڭ سپورتتىق دەلەگاتسياسىمەن بىرگە ەرماحان دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قابىلداۋىندا بولدى. ەلباسى سەرتىندە تۇرعان ساڭلاقتى قۇشاعىنا قىسىپ, ءى دارەجەلى «بارىس» وردەنىن كەۋدەسىنە تاقتى. كەيىپكەرىمىز كوپ ۇزاماي بىلعارى قولعابىن شەگەگە ءىلدى. دەسەك تە ول ۇلكەن سپورتتان ەش الىستاعان جوق. 2002-2004 جىلدارى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى بولعان ەرماحان ساعي ۇلى ىبىرايىموۆ بۇل كۇندەرى الماتى قالاسىندا ورنالاسقان بوكستان رەسپۋبليكالىق وليمپيادالىق دايارلاۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن ابىرويلى اتقارۋدا.
