كەلىسسوزدەردىڭ اشىلۋ راسىمىنە اۋعانستان ۇكىمەتى تاراپىنان ۇلتتىق تاتۋلىق جوعارعى كەڭەسىنىڭ توراعاسى ابدۋللا ابدۋللا, تاليبان باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ابدۋل گاني بارادار جانە اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مايك پومپەو قاتىستى. ەكىجاقتى تالقىلاۋدىڭ قانشا ۋاقىتقا سوزىلاتىنى بەلگىسىز. ويتكەنى ۇكىمەت پەن تاليبان وكىلدەرى العاش رەت بەتپە-بەت كەزدەسىپ وتىر.
جيىننىڭ اشىلۋ راسىمىندە ءسوز سويلەگەن ا.ابدۋللا تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ, ەل ۇكىمەتى بەيبىتشىلىك ورناتۋعا مۇددەلى ەكەنىن جەتكىزدى.
«ەگەر ءبىر-بىرىمىزبەن قول الىسىپ, بەيبىتشىلىك ءۇشىن شىنايى جۇمىس ىستەسەك, ەلىمىزدەگى قازىرگى بەرەكەسىزدىكتى توقتاتا الامىز دەپ سەنەمىن. ءبىز مۇندا 40 جىلعا سوزىلعان قاندى قىرعىندى توقتاتىپ, ەل اۋماعىندا بەيبىتشىلىك ورناتۋعا دەگەن ىزگى نيەتپەن كەلدىك. قازىرگى داعدارىستى سوعىس نە اسكەري قاقتىعىس ارقىلى جەڭۋ مۇمكىن ەمەس. ەگەر شيەلەنىستى ساياسي جانە بەيبىت جولمەن شەشىپ, حالىقتىڭ مۇددەسىن ويلاساق ەشكىم جەڭىلىسكە ۇشىرامايدى», دەدى ول.
ا.ابدۋللانىڭ ايتۋىنشا, اقپان ايىندا اقش پەن تاليبان كەلىسىمگە كەلىپ, امەريكالىق ساربازداردى اۋعانستاننان شىعارۋعا كىرىسكەلى بەرى ەل اۋماعىندا 12 مىڭ تۇرعىن قازا تاۋىپ, 15 مىڭى جارالانعان. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت وكىلى تاليبان تاراپىن اتىستى توقتاتۋعا شاقىردى.
ا.بارادار ءوز سوزىندە تاليبان ۇيىمى اۋعانستاننان ەل باسقارۋدا يسلام جۇيەسىن ەنگىزۋدى تالاپ ەتەتىنىن اتاپ ءوتىپ, سابىر مەن شىدامدىلىق قاجەت دەپ تۇيىندەدى. سونداي-اق اۋعانستاننىڭ بولاشاعى تۋرالى جوسپارىمەن ءبولىستى.
ء«بىز اۋعانستاننىڭ تاۋەلسىز, ازات, دامىعان جانە ەركىن ەل بولعانىن قالايمىز. ەلدە يسلام جۇيەسى ورناتىلعانى كەرەك. سول ارقىلى تۇرعىندار ۇيلەسىمدە, تاتۋلىقتا ءومىر سۇرە الادى», دەدى تاليبان باسشىسى.
اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى م.پومپەو اۋعانستاننىڭ كەلەشەكتە قانداي ساياسي جۇيە تاڭدايتىنى ەل ۇكىمەتى مەن تاليبان ۇيىمىنا تىكەلەي قاتىستى دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزىپ, بەيبىتشىلىك ورناتۋعا بەرىلگەن بىرەگەي مۇمكىندىكتى ۇتىمدى پايدالانۋعا شاقىردى.
«ارقايسىڭىز جۇرەكتەرىڭىزگە ۇڭىلەتىندەرىڭىزدەن ۇمىتتەنەمىن, ارقايسىڭىز ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىندەرىڭىزگە سەنەمىن. بىراق سىزدەر جالعىز ەمەسسىزدەر. بۇكىل الەم كەلىسىمگە كەلگەندەرىڭىزدى قالايدى. ءبارى دە ءوز قولدارىڭىزدا», دەدى م.پومپەو.
جوعارىدا بۇل جيىننىڭ اقش پەن تاليبان اراسىنداعى كەلىسىمنىڭ جالعاسى ەكەنىن ايتقان بولاتىنبىز. سوعان سايكەس, اق ءۇي اۋعانستاننان ءوز اسكەرىن شىعارۋى ءتيىس. ال ونىڭ ەسەسىنە, تاليبان ايماقتا تەرروريزمگە قارسى ارەكەت ەتۋگە كومەكتەسەدى.
وسى كەلىسىم اياسىندا اقش پەن ناتو 14 اي ىشىندە اۋعانستاننان ساربازدارىن اكەتەدى. قازىردىڭ وزىندە بۇل باعىتتاعى جۇمىس باستالىپ كەتتى. ال تاليبان ەل ۇكىمەتىمەن بىرگە ءال-كايدا سەكىلدى تەرروريستىك ۇيىمداردىڭ وڭىردەگى ارەكەتىنە قارسى كۇرەسەتىن بولادى.
سونداي-اق اق ءۇي تاراپى تاليبانعا سالىنعان سانكتسيالارىن الىپ تاستاۋدى, وسى باعىتتا بۇۇ-مەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە ۋادە بەردى. بۇدان بولەك, كەلىسىم اياسىندا 5 مىڭعا جۋىق تاليبان مۇشەسى تۇرمەدەن بوساتىلىپ, مىڭعا جۋىق اۋعانستان ۇكىمەتىنىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتكەرى ازات ەتىلمەك.
اۋعانستان ۇكىمەتى مەن تاليبان اراسىنداعى كەلىسسوزدەر ناۋرىز ايىندا ءوتۋى ءتيىس ەدى. بىراق تۇتقىنداردى الماسۋداعى تۇسىنىسپەۋشىلىككە جانە ەلدەگى قارۋلى قاقتىعىستارعا بايلانىستى بىرنەشە رەت كەيىنگە شەگەرىلدى. ماسەلەن, بيلىك وكىلدەرى تاليبان باسشىلارى بوساتۋدى سۇراعان كەي تۇتقىنداردىڭ قاندى شابۋىلدارعا قاتىسى بار دەپ ەسەپتەيدى. سوندىقتان ۇكىمەت بەيبىت حالىقتى قىرعانداردى بوساتا المايتىنىن مالىمدەدى.
ايتسە دە, وتكەن ايدا اۋعانستان ۇكىمەتى تاليباننىڭ 400 مۇشەسىن بوساتۋعا كىرىستى. وسىلايشا, تۇرالاپ قالعان كەلىسسوزدەردى باستاۋعا مۇمكىندىك تۋدى. دەگەنمەن, تىزىمدەگى 6 ادامنىڭ تۇرمەدەن شىعۋى ەكىتالاي. فرانتسيا مەن اۋستراليا بيلىگى ولاردىڭ ءوز ازاماتتارىن ولتىرۋگە قاتىسى بار دەپ ساناپ, بوساتىلۋىنا كەلىسپەي وتىر. قازىر ولار دوحاعا جەتكىزىلگەن. ولاردىڭ تاعدىرى وسىنداعى كەلىسسوزدەر بارىسىندا انىقتالادى.
ارينە, كەلىسسوزدەردىڭ قيىن بولاتىنى تۇسىنىكتى. سەبەبى اۋعانستاندا ءالى كۇنگە دەيىن اتىس توقتاعان جوق. ونىڭ ۇستىنە, تاليبان مەن ەل ۇكىمەتى اراسىندا كەلىسپەيتىن ماسەلەلەر وتە كوپ. سوندىقتان ءبىر كەلىسسوز ارقىلى ءبارىن شەشۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنى تۇسىنىكتى. دەگەنمەن, دوحاداعى جيىن جاقسىلىقتىڭ نىشانىن كورسەتەدى. ەكى تاراپ تا بەيبىتشىلىك ورناتۋعا ىنتا ءبىلدىرىپ وتىر.
مۇنى كەلىسسوزدەرگە قاتىسقان تاراپتار دا مويىندايدى. اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مايك پومپەو شەشىلمەگەن ءتۇيىننىڭ كوپتىگىنە توقتالىپ, بەيبىتشىلىك جونىندەگى كەلىسىم ەلدىڭ بولاشاعى ءۇشىن ءتيىمدى بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
ا.ابدۋللا دا وسى جيىن بارىسىندا ەكى تاراپ ءبىر-ءبىرىنىڭ ۇسىنىستارىنا 100 پايىز كەلىسۋگە مىندەتتى ەمەس ەكەنىن جەتكىزدى. ايتسە دە, ۇكىمەت وكىلى قاراپايىم تۇرعىندارعا باعىتتالعان شابۋىلدى دوعارىپ, اتىستى توقتاتۋدان ۇمىتتەنەتىنىنە ەكپىن بەردى.
تاليبان كوسەمدەرىنىڭ ءبىرى ا.بارادار اۋعانستاندا يسلامدىق باسقارۋ جۇيەسىن ورناتۋدى ۇسىنعانىمەن, ۇيىمنىڭ وزگەرۋگە بەت العانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ماسەلەن, ەلدەگى قاقتىعىس باستالعاندا تاليبان شاريعاتتى قاتاڭ ۇستانۋدى عانا ايتاتىن. بۇل جولى بيلىككە جاڭاشىل يسلام جۇيەسىن اكەلۋگە دەگەن نيەتىن ءسوز اراسىندا بايقاتىپ قالدى. دەگەنمەن, بۇل كەلىسىمنىڭ كەلەشەگى ازىرگە بەيمالىم. كەي ساراپشىلار تاليباننىڭ كوزگە كورىنەتىن مىندەتتەردى عانا ورىنداپ, باسقا ماسەلەلەرگە ءمان بەرمەيتىنىنەن قاۋىپتەنەدى. وعان سەبەپ جەتەرلىك.
اقش-تاليبان كەلىسىمىنە سايكەس, اقش پەن ناتو اسكەرى اۋعانستاننان شىعارىلادى. ءوز كەزەگىندە تاليبان ۇيىمى كەز كەلگەن تەرروريستىك توپتىڭ اۋعانستاندا باس كوتەرۋىنە توسقاۋىل بولۋى ءتيىس. بىراق ء«وزى جوقتىڭ كوزى جوق» دەمەكشى, تاليبان امەريكالىقتار كەتكەن سوڭ قالاي ارەكەت ەتپەك؟ كىمدى تەرروريست دەپ سانايدى؟ اقش پەن ونىڭ جاقتاستارىنا قاۋىپ توندىرەتىن توپتاردى قالاي انىقتايدى؟ اقش پەن تاليباننىڭ تۇسىنىگىندەگى «تەرروريستىك توپ پەن تەرروريست» ۇعىمدارى ساي كەلە مە؟ سۇراق كوپ, جاۋاپ جوق.
ماسەلەن, ءال-كايدا توبىنا تاليبان قوزعالىسى جەتەكشىلىك ەتەتىنى تالاي مارتە ايتىلدى. ۇيىم باسشىلىعى مۇنى جوققا شىعارعان. كەيىننەن, ءتىپتى, تاليبانداردىڭ وكىلى تاراپىنان 2001 جىلعى 11 قىركۇيەكتەگى تەرروريستىك شابۋىلعا ءال-كايدا جاۋاپتى ەمەس دەگەن اڭگىمە دە ايتىلىپ قالدى.
وسى ورايدا ايتا كەتكەن ءجون. قازاقستان اۋعانستانداعى احۋالدى جاقسارتىپ, وڭىردە تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىك ورناتۋعا مۇددەلى. ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جولعا قويىلىپ, قازاقستان اۋعان ستۋدەنتتەرىنىڭ ءبىلىم الۋىنا كومەكتەسىپ كەلەدى. 2010 جىلدان باستاپ 2021 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا اۋعانستاننىڭ 1 مىڭنان استام ازاماتى ءبىلىم الادى.
سونداي-اق 2017-2018 جىلدارى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشە بولىپ سايلانعان كەزدە دە قازاقستان تاراپى اۋعانستان ماسەلەسىن ەستەن شىعارعان جوق. ماسەلەن, اۋعانستان/تاليبان كوميتەتىنە, ءيليم/ال-كايدا كوميتەتىنە جانە سومالي/ەريترەيا سانكتسيالىق كوميتەتىنە توراعالىق ەتۋ تاپسىرىلىپ, ەلىمىز اتالعان مىندەتتى ابىرويمەن اتقارىپ شىقتى.
قازاقستان تاراپى ورتالىق ازيا جانە اۋعانستاندى بەيبىتشىلىك, ىنتىماقتاستىق جانە قاۋىپسىزدىكتىڭ ۇلگىسىنە اينالدىرۋدى كوزدەيدى ءارى وسى ماقساتتا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. 2018 جىلى قازاقستان مەن اۋعانستان اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 520,6 ملن دوللاردى قۇرادى, ونىڭ ىشىندە ەكسپورت – 516,4 ملن دوللار, يمپورت – 4,2 ملن دوللار.
قورىتا ايتقاندا, دوحاداعى جيىندا تىنىشتىق كەتكەن ءبىر مەملەكەتتىڭ تاعدىرى شەشىلمەك. تاليباننىڭ ءوز مىندەتىن ورىنداۋىنا قاتىستى كۇمان تۋعانىنا قاراماستان, ساراپشىلار كەلىسسوزدەر بارىسىندا بىرقاتار تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنى تارقايتىنىنا سەنىمدى. باستىسى, تاليبان مەن اۋعانستان ۇكىمەتى اراسىنداعى جىلدار بويى قاتىپ قالعان توڭ ءجىبىدى.
