ۆان ءيدىڭ نەگىزگى ماقساتى وسى جەكسەنبىدە وتكەن ەۋروپالىق وداق باسشىلارى مەن قىتاي اراسىنداعى ۆيدەوكونفەرەنتسياعا دايىندىق بارىسىن پىسىقتاۋ بولاتىن. الايدا قىتايدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترىن ەۋروپا ەلدەرى جىلى قابىلداي قويعان جوق.
ماسەلەن, يتالياعا ساپارى كەزىندە ۆان يگە گونكونگتىڭ اۆتونوميالىق مارتەبەسى مەن ونداعى حالىقتىڭ ازاتتىعى تۋرالى سۇراق قارشا بورادى. پاريجدە قارت قۇرلىقتىڭ ديپلوماتتارى بەيجىڭنىڭ مۇسىلمانداردى قۋدالاۋىنا بايلانىستى ساياساتىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
بەرليندە گەرمانيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بەيجىڭنەن كەلگەن وكىلگە قاتاڭ ەسكەرتۋ جاسادى. بارىنە كىنالى ۆان ءيدىڭ ءوزى. نەمىس جۋرناليستەرىنە سۇحبات بەرىپ تۇرعان ول چەحيا سەناتىنىڭ پرەزيدەنتى ميلوش ءۆىسترچيلدىڭ تايۆانعا بارعان ساپارىن سىنعا الدى. ۆان ءيدىڭ ايتۋىنشا, چەحيا وسى قادامى ارقىلى قىتايعا ساتقىندىق جاساپ, 1,4 ميلليارد قىتايلىقتىڭ جاۋىنا اينالدى. سونداي-اق ديپلومات چەحيا وسى ارەكەتى ءۇشىن جاۋاپ بەرەتىنىن دە جەتكىزدى. بەيجىڭ بيلىگى ءتايۆاندى ءوز تەرريتورياسى سانايدى. بىراق تايۆان تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعانىمەن, قىتايدىڭ قارسىلىعى سالدارىنان بۇۇ-دا ءوز ازاتتىعىن مويىنداتا الماي ءجۇر.
ۆان ءيدىڭ ەۋروپا اۋماعىندا تۇرىپ قارت قۇرلىقتىڭ وكىلىنە سەس كورسەتىپ, استامسىپ سويلەۋى گەرمانيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى حەيكو مااسقا ۇناعان جوق. وزىنە ءسوز كەزەگى تيگەندە مااس مىرزا ەۋروپالىقتار ارىپتەسە ارەكەت ەتەتىنىن ەسكەرتىپ, ونىڭ ۇركىتۋىن نەگىزسىز دەپ ايىپتاپ, قىتايلىق ارىپتەسىن تىيىپ تاستادى. سونداي-اق ەۋروپالىق وداق اقش-قىتاي تەكەتىرەسىندەگى ويىنشىق ەمەس ەكەنىن جەتكىزدى.
كوپ ۇزاماي-اق ەۋروپالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ديپلوماتتارى ۆان ءيدىڭ چەحياعا سەس كورسەتۋىن ايىپتاۋعا كىرىستى. ماسەلەن, فرانتسيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ونىڭ ءسوزى قابىلداۋعا كەلمەيتىنىن ايتتى. ال فرانتسيانىڭ پرەزيدەنتى ەممانۋەل ماكرون مالىمدەمە جاساپ, ەۋروپا ەلدەرىن 5G تەحنولوگياسىن وزدەرى جەتىلدىرۋگە شاقىردى. ياعني, قارت قۇرلىق قىتايدىڭ Huawei كومپانياسىنا سەنىم ارتپايتىنىن انىق اڭعارتتى.
سلوۆاكيا پرەزيدەنتى سيۋزانا كاپۋتوۆا تۋيتتەردەگى پاراقشاسىندا «ەۋروپالىق وداق پەن قىتاي اراسىنداعى قاتىناس ديالوگ پەن ءوزارا قۇرمەتكە نەگىزدەلگەن. بىراق ەو-عا مۇشە مەملەكەت پەن ونىڭ وكىلىنە باعىتتالعان قوقان-لوققى ءبىزدىڭ ارىپتەستىگىمىزدىڭ نەگىزىنە قارسى جانە ونداي ارەكەتتى ايىپتايمىز», دەپ جازدى.
چەحيا استاناسى پراگانىڭ مەرى ەلدەگى قىتاي ەلشىلىگىنە حات جىبەرىپ, كەشىرىم سۇراۋدى تالاپ ەتتى. چەحيا سەناتىنىڭ پرەزيدەنتى ميلوش ۆىسترچيل تايۆان پارلامەنتى دەپۋتاتتارىمەن كەزدەسۋىندە «مەن تايۆاندىقپىن» دەپ ساڭق ەتىپ, وسى ەلدىڭ ازاتتىعى مەن دەموكراتيالىق قۇندىلىعىن قولدايتىنىن جەتكىزدى.
جالپى, قىتاي – ەۋروپالىق وداقتىڭ باستى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان شىعار, بۇكىل الەم بەيجىڭ بيلىگىنىڭ تايۆاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن مويىنداماۋىن, گونكونگ بيلىگىنە ارالاسۋىن, شىڭجانداعى مۇسىلمانداردى قۋدالاۋىن, وڭتۇستىك قىتاي تەڭىزىندەگى شيەلەنىستەردى ايىپتاپ جاتقاندا قارت قۇرلىقتىڭ كەي مەملەكەتتەرى پىكىر بىلدىرۋگە اسىققان جوق.
دەگەنمەن, كەيىنگى كەزدەگى قىتايدىڭ ساياساتى ەۋروپالىق ديپلوماتتاردى «تويدىرعانىن» اڭعارۋ قيىن ەمەس. ماسەلەن, Huawei كومپانياسىنىڭ 5G تەحنولوگياسىن قولدانۋدان ءۇمىتتى گەرمانيا دا پىكىرىن وزگەرتتى. وعان قوسا, بريۋسسەل ديپلوماتتارى ەۋروپاعا قىتايدان ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ ورنىنا, ونى شەكتەۋدىڭ امال-شارعىلارىن قاراستىرىپ جاتىر. فرانتسيا مەن گەرمانيا ديپلوماتتارى ءۇندى-تىنىق مۇحيتى ايماعىنا ەرەكشە كوڭىل بولە باستادى. ياعني, مۇمكىندىگىنشە قىتايعا تاۋەلدى بولماۋدىڭ جولدارىن قاراۋ ۇستىندە.
قىسقاسى, ۆان ءيدىڭ ەۋروپاعا ساپارى قىتاي سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ناقتى ەشتەڭە ۇسىنباي, ەكىجاقتى قارىم-قاتىناس تۋرالى تاپتاۋرىن اڭگىمەنى قايتالاي بەرۋى ادام قۇقىعىن ءبىرىنشى ورىنعا قوياتىن باتىسقا اسا ۇناعان جوق. بۇل جولى ەۋروپانىڭ جاۋابى قاتقىل شىعۋى دا سوندىقتان. ەندەشە, قارت قۇرلىق قىتايعا قاتىستى ۇستانىمىن وزگەرتىپ, جاڭا باعىتقا قادام جاساعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.
