ەمۋ تۇيەقۇستارى جەر بەتىندە وسىدان ونداعان مىڭ جىل بۇرىن پايدا بولعان. نەگىزىنەن اۆستراليا جەرىن مەكەن ەتەدى. قازىرگى كۇنى ول ازيا مەن افريكانىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنە تاراعان. قازاقستان مەن اۆستراليا تابيعاتىندا كوپتەگەن ۇقساستىقتار بولعاندىقتان ونى قازاقستان جەرىندە دە ءساتتى وسىرۋگە بولادى. بۇل ءىستى تاجىريبەدەن وتكىزىپ دالەلدەۋشىلەر, ياعني ەمۋ تۇيەقۇستارىن ءوسىرىپ, پايدا الىپ وتىرعاندار ەلىمىزدە كەزدەسەدى.
ەمۋدىڭ ەرەسەك تۇرلەرىنىڭ سالماعى 75-80 كيلوعا دەيىن جەتەدى.
* ءبىر ناسىپكە – ءجۇز كاسىپ
ەمۋ تۇيەقۇستارى جەر بەتىندە وسىدان ونداعان مىڭ جىل بۇرىن پايدا بولعان. نەگىزىنەن اۆستراليا جەرىن مەكەن ەتەدى. قازىرگى كۇنى ول ازيا مەن افريكانىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنە تاراعان. قازاقستان مەن اۆستراليا تابيعاتىندا كوپتەگەن ۇقساستىقتار بولعاندىقتان ونى قازاقستان جەرىندە دە ءساتتى وسىرۋگە بولادى. بۇل ءىستى تاجىريبەدەن وتكىزىپ دالەلدەۋشىلەر, ياعني ەمۋ تۇيەقۇستارىن ءوسىرىپ, پايدا الىپ وتىرعاندار ەلىمىزدە كەزدەسەدى.
ەمۋدىڭ ەرەسەك تۇرلەرىنىڭ سالماعى 75-80 كيلوعا دەيىن جەتەدى.بويى 170-190 سم. شاماسىندا. ءىرى قارا مال وسىرگەنگە قاراعاندا ەمۋدى ءوسىرۋدىڭ بىرقاتار ارتىقشىلىقتارى بار. ولار قورشاعان ورتاعا تەز بەيىمدەلەدى, تاقىر جەرلەردە جانە باسقا دا از پايدالانىلاتىن جەرلەردە ءومىر سۇرە بەرەدى, ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتپەيدى. دەمەك, جاناما ءوندىرىس كوزى رەتىندە جاقسى تابىس بەرەدى. ونىڭ ۇستىنە, ەمۋدى ءوسىرۋ ارقىلى ءونىمنىڭ بىرنەشە تۇرلەرىن الۋعا بولادى.
ەمۋدى ورنالاستىرۋ ورنى. وزدەرىن قورشاۋدا دا, قورا-جايلاردا دا ەمىن-ەركىن سەزىنۋى ءۇشىن تۇيەقۇستار وسىرۋدەگى مىندەتتى تۇردە قاجەت ەتىلەتىن ەلەمەنتتەردىڭ ءبىرى توپىراق بولىپ تابىلادى. ولارعا كەڭ جەر كەرەك. تۇيەقۇستارعا ارنالىپ سالىناتىن قۇرىلىس الاڭى قۇرعاق جەردە بولۋى ءتيىس. ويتكەنى, تۇيەقۇستار قۇرعاق اۋدانداردا تىرشىلىك ەتۋگە ۇيرەنگەن. ولار جەلدىڭ وتىنە وتە شىدامدى, سۋىقتى دا جاقسى كوتەرەدى, قار ۇستىندە ەش قيىندىقسىز جۇرە بەرەدى. ەمۋ باعىلاتىن قورا تەمپەراتۋراسىن 15 گرادۋس جىلىلىقتا ۇستاعان ءجون بولىپ تابىلادى.
ەمۋ تۇيەقۇستارىن ازىقتاندىرۋ. تۇيەقۇستار نەگىزىنەن ءشوپقورەكتىلەر جانە جايىلىمدارداعى, بۇتالارداعى ءشوپ-شالاڭمەن, اعاش وسكىندەرىمەن قورەكتەنەدى. ازىق رەتىندە جاندىكتەر مەن ۇساق ومىرتقالىلاردى ءجيى پايدالانادى. تۇيەقۇستاردى اسىراۋ بارىسىندا جەمى ءۇشىن قانداي دا ءبىر ەكزوتيكالىق تاعام قاجەت ەتىلمەيدى. جەمنىڭ بەرىلۋىنە قاراي تۇيەقۇستاردىڭ باسقا ءۇي قۇستارىنا قاراعاندا سالماعى ۇلكەن بولادى.
ەمۋ تۇيەقۇستارىن اسىراۋ. باسقا دا قۇستار سەكىلدى ەمۋ دا جۇمىرتقالاۋ جولدارى ارقىلى كوبەيەدى. توپتاپ وسىرگەنگە وتە يكەمدى جانە وسى جاعدايدا جاقسى پايدا اكەلەدى. جۇمىرتقالارىن, جاس تولدەرىن, وسىڭكىرەگەن جانە ۇلكەن تۇرلەرىن سويۋ ءۇشىن ساتۋعا بولادى. قۇس ءوسىرۋدى جاڭادان قولعا الا باستاعاندار ءۇشىن ينكۋباتورلىق ءادىس ۇسىنىلادى. ەمۋدى وسىرۋشىلەر ءۇشىن ولاردىڭ جۇمىرتقا باسۋىن ۇنەمى باقىلاپ جۇمىرتقالارىن جيناۋ, ولاردى كىردەن تازارتىپ ينكۋباتورعا ورنالاستىرۋ قاجەت. ەمۋ ءبىر ماۋسىمدا 20-50 جۇمىرتقا سالادى. ناقتى العاندا بۇل قۇس ءار ءۇش كۇن سايىن 1 جۇمىرتقا تابادى. وسى ۋاقىتقا دەيىنگى تاجىريبەدە دالەلدەنگەن كورسەتكىش بويىنشا بالاپانداردىڭ 85 پايىزى جۇمىرتقانى جارىپ شىعىپ, ومىرگە كەلەدى. ساۋ تۇيەقۇستار 25-35 جىل بويى ءونىم بەرەدى, ياعني كوبەيتۋ ءۇشىن ساتىپ الىنعان تۇيەقۇس جۇپتارىن كوپجىلدىق ينۆەستيتسيا رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى. ۇرعاشىلارى ءارتۇرلى اۋا رايى جاعدايىنا وتە ءتوزىمدى. ەمۋ كەز كەلگەن قالىپتى كليماتتىق ورتادا جاقسى كوبەيەدى.
ەمۋدى ينكۋباتوردا ءوسىرۋدىڭ ءبىر ءتيىمدى جاعى, ول بالاپانداردى شىعارۋ ۇدەرىسىندە تەمپەراتۋرا مەن ىلعالدىلىقتىڭ قاجەتتى دەڭگەيىن, اۋا الماسۋىن جانە سالىنعان جۇمىرتقالاردىڭ بىرقالىپتى اۋدارىلۋىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇل فاكتورلاردىڭ بارلىعى بالاپانداردىڭ ساپا كورسەتكىشتەرىنە اسەر ەتەدى. ينكۋباتسيالىق كەزەڭ 50-55 كۇنگە سوزىلادى. بۇل كەزەڭدەگى كۇتىمگە مىنالار جاتادى: ەمبريوننىڭ دامۋىن باقىلاۋ, ءولى جۇمىرتقالاردى الىپ تاستاۋ, سانيتارلىق جاعدايدى قامتاماسىز ەتۋ. مۇنان ءارى بالاپانداردى ءوسىرۋ ءۇشىن ولاردى جابىنمەن قامتاماسىز ەتىپ, سەرۋەندەتۋ جانە ولارعا جەم بەرىپ وتىرۋ قاجەت. بالاپاندارعا جىلى, جەلدەتىلەتىن, گيگيەنالىق نورمالارعا ساي قورا قاجەت. ولاردى سەرۋەندەۋگە شىعارىپ تۇرۋ دەنساۋلىقتارىن نىعايتۋعا, اياقتارىنىڭ قيسايماي دۇرىس جەتىلۋىنە ۇلكەن اسەر ەتەدى.
ەمۋ تۇيەقۇستارىن ءونىم رەتىندە وتكىزۋ جولدارى. ەمۋ تۇيەقۇستارىن ءوسىرۋ ارقىلى مىناداي ونىمدەر الۋعا بولادى: ءدامى مەن قۇرىلىمى بويىنشا سيىر ەتىنە ۇقساس, بىراق مايلى ەمەس, ءتۇرى قىزعىل بولىپ كەلەتىن, اسقازاندا جاقسى قورىتىلاتىن ساپالى ەت; قاۋىرسىن قۇرىلىمىنا ۇقساس كەلەتىن مىقتى دا جۇمساق تەرى; قۇرامىندا ولەين قىشقىلى بار, قۇستىڭ تەرىسى ارقىلى بيواكتيۆتى ەلەمەنتتەردىڭ ءوتۋىن ارتتىراتىن وزىندىك قاسيەتكە يە ماي وندىرۋگە بولادى. قاۋىرسىنىن ءسان سالوندارى باس كيىمدەردى دەكوراتيۆتى ساندەۋ ءۇشىن, بالىق اۋلاۋدا قالتقى جاساۋ ءۇشىن, ال ونەركاسىپتە تازارتقىش قۇرالدارىن ازىرلەۋ ءۇشىن پايدالانادى. جۇمىرتقاسىنىڭ قابىقشالارى مەن تىرناقتارىن زەرگەرلىك ونەردە پايدالانادى.
ەمۋدىڭ ەتى مەن جۇمىرتقاسىن مەيرامحانالار, ەكزوتيكانى اڭسايتىن ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارى اسا قىزىعۋشىلىقپەن ساتىپ الادى. وڭدەلگەن ەتىن سالقىن جانە ىستىق تاعامدار ءۇشىن پايدالانادى.
ەمۋ ءوسىرۋدىڭ شىعىندارى.
ءبىر-ەكى اي مولشەرىندەگى جاس تۇيەقۇستى ساتىپ الۋعا 40 000 تەڭگە قاجەت. ونى كوبەيتۋ ءۇشىن كەمىندە ەكى بالاپان ساتىپ الساڭىز بۇعان 80 000 تەڭگە جۇمسايسىز.
بەلگىلى ءبىر جاسقا جەتكەندە بۇل جۇپ جىلىنا 30 جۇمىرتقا بەرەدى. ءبىر تۇيەقۇس شامامەن العاندا جىلىنا 200 كگ. قۇراماجەم جەيدى. ونىڭ ءار كيلوسى 35 تەڭگەدەن دەپ ەسەپتەگەندە ءبىر تۇيەقۇستىڭ جىلدىق جەمدىك شىعىنى سىزگە 7000 تەڭگەگە, ەكى تۇيەقۇستىكى 14 000 تەڭگەگە تۇسەدى.
بارلىق شىعىن – 94 000 تەڭگە.
ەمۋ ءوسىرۋدىڭ كىرىستەرى.
1 كگ. ەتىنىڭ قۇنى 5-6 مىڭ تەڭگە. دەمەك 75 كيلو تارتاتىن ءبىر تۇيەقۇس ءوسىرىپ ساتساڭىز ودان 375 000 تەڭگە پايدا تابا الاسىز.
تۇيەقۇستىڭ 1 جۇمىرتقاسىنىڭ باعاسى شامامەن 3-4 مىڭ تەڭگە. ەگەر تۇيەقۇستىڭ ءبىر جۇبىنان 30 جۇمىرتقا الىپ ساتساڭىز, ودان 90 مىڭ تەڭگە پايدا تاباسىز.
باسقا دا ونىمدەرىن (قاناتتارى, مايى, تەرىسى, تىرناعى, قاۋىرسىنى) ساتۋ ارقىلى ءسىز ءوز تابىسىڭىزدى ايتارلىقتاي ارتتىرا الاسىز.
تۇيەقۇس فەرمالارىنداعى تابىستىڭ قوسىمشا كوزى ەكسكۋرسيالار ۇيىمداستىرۋ بولۋى دا مۇمكىن. تۇيەقۇستاردى كورگىسى كەلەتىندەر ارقاشان تابىلادى. سونىمەن قاتار, فەرما جانىنداعى مەيرامحانادان تاماقتانۋدى جانە كادەسىي ساتىپ الۋدى ۇسىنۋعا بولادى. ارينە, مەيرامحانادا تۇيەقۇس ەتىنەن جانە جۇمىرتقاسىنان جاسالعان تاعامدار مىندەتتى تۇردە بولۋى كەرەك.
پايدالى سىلتەمەلەر:
http://www.business-magazine.ru/ideas/niches/pub291676
http://www.fadr.msu.ru/rin/vestnic/vestnicapr99/2-2-99.html#1
http://www.fermer.ru/forum/strausy/55499
http://issyk.info/index.php?id=59
http://straus.yug.net.ua/straus.html
ازىرلەگەن
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
