كونگرەسس اياسىندا تۇقىم قۋالايتىن انگيونەۆروتيكالىق ءىسىنۋدى (تقاى) ۋاقتىلى دياگنوستيكالاۋ جانە ەمدەۋ ماسەلەسىنە ارنالعان باياندامامەن قازاق يممۋنتاپشىلىعى قوعامى يممۋنولوگتار قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ "Medical University Center رەسپۋبليكالىق دياگنوستيكالىق ورتالىعى" كق كلينيكالىق يممۋنولوگيا, اللەرگولوگيا جانە پۋلمونولوگيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ەلەنا كوۆزەل ءسوز سويلەدى.
تۇقىم قۋالايتىن انگيونەۆروتيكالىق ءىسىنۋ – باستاپقى يممۋنتاپشىلىعى ساناتىنا جاتاتىن سيرەك كەزدەسەتىن گەنەتيكالىق اۋرۋ. بۇل س-1 ينگيبيتورى فۋنكتسياسىنىڭ تومەندەۋىمەن نەمەسە جەتىسپەۋشىلىگىمەن بايلانىستى جانە بىرنەشە ساعاتتان بىرنەشە كۇنگە دەيىن سوزىلاتىن ءارتۇرلى لوكاليزاتسيانىڭ تەرەڭ قايتالامالى ىسىنۋلەرىمەن سيپاتتالادى. بۇل اۋرۋ كەز كەلگەن جاستا پايدا بولۋى مۇمكىن, بىراق كوبىنەسە اۋرۋ العاش رەت 6-10 جاستا بايقالادى, ال العاشقى بەلگىلەردىڭ پايدا بولۋىنان دياگنوزدى قويۋعا دەيىن 8-دەن 20 جاسقا دەيىن سوزىلۋى مۇمكىن جانە پاتسيەنتتەردىڭ 80%-نا دەيىن انىقتالماي قالا بەرەدى. بۇل رەتتە اۋرۋ دياگنوزى قويىلماعان پاتسيەنتتەر اراسىندا ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيى 29%-دى قۇرايدى, ال دەر كەزىندە دياگنوز قويىپ, ەمدەۋدى باستاعان ادامداردا بار بولعانى 3%-عا تەڭ.
قازىرگى ۋاقىتتا الەمنىڭ 56 ەلىندە تقاى-عا شالدىققان 2568 وتباسى بار, قازاقستاندا دياگنوزى راستالعان 13 پاتسيەنت انىقتالدى, دەگەنمەن ەلەنا كوۆزەل ەپيدەميالىق ستاتيستيكاعا سايكەس, شامامەن 350-380 جاعداي بولۋى ءتيىس ەكەنىن مەڭزەيدى.
– تقاى-ءتىڭ قاۋىپتىلىگى ول ورشەلەنگەن كەزدە (پريستۋپ) ومىرگە قاۋىپ ءتوندىرۋ مۇمكىن. مىسالى, جۇتقىنشاقتىڭ ءىسىنۋى تۇنشىعۋعا اكەلۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار, بۇل اۋرۋ جاعدايىندا انتيگيستاميندەردى نەمەسە گليۋكوكورتيكوستەرويدتاردى قولدانۋ اللەرگيالىق ءىسىنۋدى ەمدەۋمەن سالىستىرعاندا ءوز اسەرىن بەرمەيدى. مۇنى بىلمەي, دارىگەرلەر قۇندى ۋاقىتتى جوعالتۋى ىقتيمال. سوندىقتان تۇقىم قۋالايتىن انگيونەۆروتيكالىق ءىسىنۋدى دياگنوستيكالاۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى ءارتۇرلى پروفيلدەگى ماماندار – اللەرگولوگتار, تەراپەۆتەر, وتباسىلىق دارىگەرلەر, پەدياترلار, لور دارىگەرلەرى, دەرماتولوگتار, حيرۋرگتار ءبىلۋى كەرەك. بۇل مامانداردىڭ حاباردارلىعىن ارتتىراتىن ءىس-شارالاردى ۇنەمى وتكىزۋ قاجەت, – دەيدى ەلەنا كوۆزەل.
سوڭعى جىلدارى مەديتسينالىق قوعامداستىقتىڭ كۇش-جىگەرى قر-دا اۋىر سىرقاتپەن كۇرەستە بەلگىلى ءبىر پروگرەسكە قول جەتكىزدى. اتاپ ايتقاندا, تقاى-ءتى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدىڭ قازاقستاندىق كلينيكالىق حاتتاماسى قۇرىلدى (2019 جىلى), باستاپقى يممۋنتاپشىلىعى بار پاتسيەنتتەردىڭ رەگيسترى پايدا بولدى, وعان تقاى-مەن اۋىراتىن پاتسيەنتتەر دە ەنگىزىلدى;
تقاى دياگنوستيكالانعان پاتسيەنتتەر ۇيىمى قۇرىلدى;
قازاقستاندىق دارىگەرلەر تمد ەلدەرىنىڭ ارىپتەستەرىمەن جانە دۇنيەجۇزىلىك تقاى ۇيىمىمەن بەلسەندى ىنتىماقتاسادى. الايدا شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەلەر ءالى دە كوپ.
ۋاقتىلى دياگنوستيكانى قيىنداتاتىن دارىگەرلەردىڭ حاباردارلىعىنىڭ تومەندىگىمەن قاتار, تقاى-ءتىڭ ءتيىمدى دارىلىك تەراپياسىندا دا قيىندىقتار ۇشىراسادى. التى جىل بويى قازاقستاندىق ماماندار جىل سايىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە تقاى-تى بازالىق جانە شۇعىل ەمدەۋگە ارنالعان پرەپاراتتاردى تمككك جانە ءمامس شەڭبەرىندە ۇسىنىلاتىن ءدارى-دارمەكتەر تىزىمىنە قوسۋ تۋرالى وتىنىشپەن جۇگىندى, بىراق بۇل ماسەلە ءالى ءوز شەشىمىن تاپپادى. تاعى ءبىر كۇردەلى ماسەلە – قازاقستاندا قولدانىلاتىن ەمدەۋدىڭ ەسكىرگەن ادىستەرى.
تاريحي تۇرعىدان, تقاى-ءتى ەمدەۋ ءۇشىن سينتەتيكالىق اندروگەندەر قولدانىلدى, تيىمدىلىگىنە قاراماستان ولاردىڭ بىرقاتار قاۋىپتى جاناما اسەرلەرى بار. ونىڭ ۇستىنە اندروگەندەردىڭ ارەكەت ەتۋ مەحانيزمى كەزىندەگى تقاى پرەپاراتتاردىڭ وزگە توبى ءفيبرينوليزدىڭ ينگيبيتورلارىنا جاتقىزىلاتىن مىسالى, ترانەكسام قىشقىلى سىندى ءالى كۇنگە دەيىن جەتكىلىكتى زەرتتەلمەگەن. بۇل پرەپاراتتار جاعىمسىز جاناما اسەرلەردى دە تۋدىرادى.
الەمدە ورشەلەنۋلەردى باسۋ ءۇشىن دە, ولاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن دە نەعۇرلىم ءتيىمدى امالداردى قولدانۋ تاجىريبەسى بار, بىراق قازاقستاندا بۇل پرەپاراتتار ءالى قول جەتىمدى ەمەس. وسىعان بايلانىستى, مامانداردىڭ پىكىرىنشە, تقاى قوسا العاندا, باستاپقى يممۋندىق تاپشىلىقتى ەمدەۋدىڭ قولدانىستاعى سحەمالارىن جەتىلدىرۋ, الەمدىك تاجىريبەدە قابىلدانعان گەنەتيكالىق دياگنوستيكا جانە ەرتە سكرينينگتىك دياگنوستيكا ادىستەرىن بەلسەندى پايدالانۋ قاجەت.
