اقمولا وبلىسىنا جۇكتەلگەن مارتەبەلى مىندەتتىڭ ءبىرى – استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ. رەسپۋبليكالىق جەتەكشى باق وكىلدەرى جۋىردا وڭىردە بولعان ساپارىندا مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ تابىستى اتقارىلىپ جاتقانىنىڭ كۋاسى بولدى. باستاما قولعا الىنعان 2009 جىلدان بەرى مۇندا 45 ميلليارد تەڭگەنىڭ 75 جوباسى جۇزەگە اسىرىلعان. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەلوردا تۇرعىندارىنىڭ سۇرانىسى ەت جانە ەت ونىمدەرى بويىنشا 41 پايىزعا, سۇتتەن 45 پايىزعا وتەلىپ وتىر. جۇمىرتقا مەن قۇس ەتى جونىنەن كورسەتكىش بۇدان دا جوعارى. مۇنىڭ ءوزى ىسكەرلىك پەن تيىمدىلىكتى ساباقتاستىرعان جاعدايدا قوسىمشا مۇمكىندىكتەردىڭ مولدىعىن ايقىندايدى. وبلىس باسشىلىعىنىڭ جىل اياعىنا دەيىن تاعى دا 5 جوبانى ىسكە اسىرۋعا سەنىم ءبىلدىرۋى ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن دا اڭعارتادى.
ۇكىمەت
اقمولا وبلىسىنا جۇكتەلگەن مارتەبەلى مىندەتتىڭ ءبىرى – استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ. رەسپۋبليكالىق جەتەكشى باق وكىلدەرى جۋىردا وڭىردە بولعان ساپارىندا مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ تابىستى اتقارىلىپ جاتقانىنىڭ كۋاسى بولدى. باستاما قولعا الىنعان 2009 جىلدان بەرى مۇندا 45 ميلليارد تەڭگەنىڭ 75 جوباسى جۇزەگە اسىرىلعان. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەلوردا تۇرعىندارىنىڭ سۇرانىسى ەت جانە ەت ونىمدەرى بويىنشا 41 پايىزعا, سۇتتەن 45 پايىزعا وتەلىپ وتىر. جۇمىرتقا مەن قۇس ەتى جونىنەن كورسەتكىش بۇدان دا جوعارى. مۇنىڭ ءوزى ىسكەرلىك پەن تيىمدىلىكتى ساباقتاستىرعان جاعدايدا قوسىمشا مۇمكىندىكتەردىڭ مولدىعىن ايقىندايدى. وبلىس باسشىلىعىنىڭ جىل اياعىنا دەيىن تاعى دا 5 جوبانى ىسكە اسىرۋعا سەنىم ءبىلدىرۋى ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن دا اڭعارتادى.
وسىعان بايلانىستىرىپ, پرەسس-تۋردى ۇيىمداستىرۋشىلار جولساپار باعدارلاماسىن الدىن الا دايىنداماعانىن, جۋرناليستەردى بۇرىننان اتى شىعىپ جۇرگەن شارۋاشىلىقتارعا باستاۋعا تىرىسپاعانىن ايتقىمىز كەلەدى. ايتكەنمەن, استاناعا تاياۋ ەكى اۋدانداعى جاڭا جوبالارمەن تانىسۋعا ۇسىنىس جاسالعاندا ەلەڭ ەتە قالعانىمىز انىق. استراحان اۋدانى باعىتىنداعى «استانا-ەكاتەرينبۋرگ» كۇرەجولىنىڭ جايلى ءجۇرىسى شامالى بۇرىلىستاعى كامىشەنكا اۋىلىنا لەزدە جەتكىزگەندەي سەزىندىك. اۋىلمەن اتتاس جشس ەگىنشىلىك جانە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. قولداعى 11633 گەكتار بيداي مەن 899 گەكتار ارپانى, 905 گەكتاردىڭ سۇرلەمىن, ەكپە ءشوپ پەن كارتوپتى ۋاقىتىندا جيناپ العان سەرىكتەستىك ديرەكتورى دۇيسەنباي ىلدەباەۆ كوتەرىڭكى كوڭىلمەن جاڭادان سالىنعان مال شارۋاشىلىعى كەشەنىنە باستادى. مالدى ءوز تولىنەن كوبەيتۋ ماقساتىنداعى تاۋارلى ءسۇت فەرماسى وڭىرلىك ينۆەستيتسيالىق جوبا سانالادى. قۇنى 900 ميلليون تەڭگەلىك جوبانىڭ 825 ميلليون تەڭگەسى قازىردىڭ وزىندە يگەرىلىپ وتىر. مۇنىڭ ىشىندە «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق ارقىلى الىنعان 215 ميلليون تەڭگەگە بىلتىر چەحيادان 394 باس اسىل تۇقىمدى سيممەنتال سيىرى ساتىپ الىنىپتى. بۇگىنگى كۇنى مال باسى 1453-كە جەتسە, ساۋىن تابىنى 652 باستى قۇرايدى. شارۋاشىلىق 2012 جىلى 1151 توننا ءسۇت, 67 توننا ەت ءوندىرىپ, 436 بۇزاۋ العان.
بولاشاقتا ءسۇت وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ نيەتىندەمىز, دەيدى تاۋارلى-ءسۇت كەشەنىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ساعيت نۇرماعامبەتوۆ. قازىرشە ءونىمدەرىمىزدى وتە ءتيىمدى باعامەن, ءسۇتتىڭ ءبىر ءليترىن 90 تەڭگەدەن «رودينا» اگروفيرماسىنا وتكىزۋدەمىز. جىل باسىنان بەرى 1992 توننا ساپالى ءسۇت جونەلتتىك. ياعني, ايلىق تابىسىمىز 20 ميلليون تەڭگەدەن اينالۋدا. ساۋىنشىلارىمىزدىڭ ەڭبەكاقىسى دا جوعارى. ماسەلەن, جاڭا وزدەرىڭىز جۇمىس بارىسىندا كورگەن ناتاليا پيتەردىڭ ايلىق جالاقىسى 160-200 مىڭ تەڭگەدەن كەم ەمەس. بىلايشا ايتقاندا, ءار سيىردان تاۋلىگىنە 15 ليتر, ال جىلىنا 4500-4600 ليتردەن ءسۇت ساۋىلۋى قامتاماسىز ەتىلۋدە. بۇل مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋدىڭ, ماماندارىمىز بەن مالشىلاردىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ جەمىسى. بيىل قىستان قىسىلمايمىز. فەرما اۋلاسىنا ەكى جىلدىق قور – 3000 توننا ءشوپ, نەمىس تەحنولوگياسىمەن كومبەلەنگەن 12 مىڭ توننا سۇرلەم جەتكىزىلدى.
«استراحان قۇس اپپ» جشس جىلىنا 3000 توننا قۇس ەتىن ءوندىرۋ جونىندەگى ينۆەستيتسيالىق جوبانى مارەگە جەتكىزۋ قارساڭىندا ەكەن. ونىڭ جالپى قۇنى 500 ميلليون تەڭگەنى قۇراسا, مۇنىڭ 354 ميلليون تەڭگەسى كاسىپورىننىڭ ءوز قارجىسى. مەملەكەت تاراپىنان دا ەلەۋلى كومەك كورسەتىلگەن. باس ديرەكتور اسقار ماقاشەۆ «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىمەن جىلىنا 13 پايىزدىق ۇستەمەمەن 146 ميلليون تەڭگە نەسيە ءبولىنۋى جۇمىسقا قارقىن قوسقانىن ايتادى.
اۋماعى التى گەكتارلىق فابريكادا ءۇش قۇس ءوسىرۋ كورپۋسى, ينكۋباتور, جەمازىق قويماسى مەن قاساپحانا سالىنعان. تسەحتارعا سۋ قۇبىرى, ەلەكتر جەلىلەرى تارتىلىپ, دەربەس ترانسفورماتور مەن ەلەكتر گەنەراتورلارى, گازگولدەر ورناتىلىپ, سىناقتان وتكىزىلىپتى. فابريكا ديرەكتورى يۆان انتسيفەروۆ گەرمانيادان, قىتايدان, رەسەيدەن ساتىپ الىنعان تەحنولوگيالىق جەلىلەردىڭ سيپاتتاماسىمەن تانىستىردى. قازىردىڭ وزىندە ەكى ينكۋباتورعا پياتيگورسكىدەن جەتكىزىلىنگەن كروسس جۇمىرتقالارى ورنالاستىرىلا باستاپتى. ەندى اي سوڭىنا قاراي ءار كورپۋستا 75 مىڭ قۇس بورداقىلاۋعا قويىلىپ, 130 توننا برويلەر ەتى وندىرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. مامانداردىڭ ەسەپتەۋىنشە, كاسىپورىن اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 1500 توننا ەت دايىنداسا, كەلەسى جىلدىڭ ءتورتىنشى توقسانىندا 3000 توننالىق جوبالىق قۋاتىنا ەنبەك.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى امانبەك قالجانوۆ جۋرناليستەر ساۋالىنا وراي مۇنداي جوبالاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءتيىمدىلىگىن اتاپ كورسەتتى. استراحان قۇس فابريكاسىنىڭ سالىنۋ بارىسىندا نوۆوچەركاسكوە اۋىلىنىڭ 25 تۇرعىنى جۇمىسقا تارتىلسا, الدا ونىڭ سانى ەكى ەسەگە وسپەك. جالاقى مولشەرى ايىنا 50 مىڭ تەڭگەدەن كەم بولمايدى. كەلەسى جىلى ءدال وسىنداي فابريكا اقكول اۋدانىندا دا جۇمىسىن باستايدى. ەلباسى ۇكىمەتتىڭ كەشەگى كەڭەيتىلگەن ماجىلىسىندە وتاندىق تاۋارلاردىڭ نارىققا باسەكەلەستىگى ماسەلەسىن سىنعا الدى. ءبىز ءوز كاسىپورىندارىمىزدى ساپالى ءارى ەكولوگيالىق تازا ءونىم شىعارۋعا باعىتتاپ وتىرمىز.
وبلىسىمىزدا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسىنا سايكەس, سوڭعى ەكى جىلدا شەتەلدەن 11660 باس اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا جەتكىزىلىپ, جاڭادان 16 اسىل تۇقىمدى شارۋاشىلىق قۇرىلدى, دەيدى امانبەك ءامىرحامزا ۇلى. ياعني, رەسپۋبليكا بويىنشا ساتىپ الىنعان ت ۇلىكتىڭ ۇشتەن ءبىرى ءوڭىر مالشىلارىنىڭ ۇلەسىندە. جەرگىلىكتى جاعدايعا بەيىمدەلگەن مالدان بىلتىر 6685 باس ءتول الىنسا, بيىلعى جىلى ونىڭ سانى 10 مىڭعا جەتىپ وتىر. سونداي-اق, ەتتى مال شارۋاشىلىعىن ۇدەمەلى تۇردە دامىتۋ جانە تاۋارلىق ءوندىرىستى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 2012 جىلى بولىنگەن 2 ميلليارد تەڭگە جاردەماقى تولىعىمەن يگەرىلدى. بيىلعى جىلدىڭ ەنشىسىندەگى 3 ميلليارد تەڭگەدەن ارتىق قارجى شارۋاشىلىقتار سۇرانىسىنا باعىتتالۋدا. مۇنىڭ ءوزى اۋىل تۇرعىندارىن جىل ون ەكى اي جۇمىسپەن قامتۋعا, قايتا وڭدەۋ سالالارىن دامتۋعا قولايلى اسەر ەتۋدە.
تۇستەن كەيىن ساپارىمىز ەگىندىكول اۋدانىندا جالعاسىن تاپتى. ماقساتىمىز استىق قويمالارىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسۋ. وسى رەتتە پرەسس-تۋردىڭ ادەيى ۇيىمداستىرىلماعانىن قايتادان ايتۋعا تۋرا كەلەدى. اۋدان بيىلعى جىلدىڭ 300 مىڭ تونناعا جۋىق استىعىن توقتاۋسىز قابىلداۋعا قام جاساعان. ونىڭ ۇستىنە ەگىندىكولدە سىيىمدىلىعى 110 مىڭ توننالىق ەلەۆاتور جۇمىس ىستەپ تۇر. سوعان قاراماستان, ءبىز باۋمان اۋىلىنداعى جاڭادان سالىنعان 60 مىڭ توننالىق استىق قويماسىن كورۋ جونىندەگى ۇسىنىستى قۇپ كوردىك. مۇندا ءبىر جۇما بويى جاۋىن تولاستاماعان, ءالى جاۋىپ تۇر. مايبالشىققا اينالعان 50 شاقىرىمدىق جولدى ءبىر جارىم ساعاتتا ارەڭ ءجۇرىپ وتتىك. ايتكەنمەن, بۇعان وكىنىش بىلدىرگەن ەشكىم جوق. «اۋىل ادامدارى بيىلعى اۋىر وراقتان قينالماي شىقسا ەكەن», دەيمىز ءبارىمىز.
الدىمىزدان جارتى اۋىلدى الىپ جاتقان, 24 الىپ بوشكەلى استىق قويماسى كورىندى. الىستان اقشاڭقان كيىز ۇيلەردى ەلەستەتەدى ەكەن. «كيىز ۇيلەرگە» جاقىنداعانىمىزدا قىزۋ ەڭبەكتىڭ ورتاسىنان شىقتىق. ىشىندەگىلەر جۇمىس كيىمدەرىن, سىرتىنداعىلار سۋ وتپەيتىن سۋدىرلاق شەكپەن كيىپ العان. بۇل جەردە استىقتى قابىلداپ قانا قويمايدى, ونى كەپتىرىپ, وڭدەيدى. وسىنداعى سەرىكتەستىك 70 مىڭ گەكتارعا ەگىن سەبەدى ەكەن. قويماعا 40 مىڭ توننا استىق جەتكىزىلگەن. جشس ديرەكتورى ۆاسيلي گراپينيا كومباينداردىڭ سوڭعى اينالىمداردا توقتاپ تۇرعانىن ايتادى. كۇن اشىق بولسا ەكى-ءۇش كۇننىڭ جۇمىسى قالعان كورىنەدى. ال, جول ماسەلەسى تۋرالى سۇراعىمىزعا اۋدان اكىمى ازامات تايجانوۆ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارى دايىن ەكەندىگىن, قارجىلاندىرۋ كوزى اشىلسا ءىستى باستاپ كەتەمىز دەگەن جاۋاپ قايتاردى.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقمولا وبلىسى.
