نيۋ-يورك قالاسى بىرازعا دەيىن پاندەميا تارالۋىنىڭ ناعىز ورداسىنا اينالعانى بەلگىلى. ناۋرىز ايىنان مامىرعا دەيىن اقش-تاعى ناۋقاستاردىڭ 60 پايىزعا جۋىعى نيۋ-يورك شتاتىنا تيەسىلى ەدى.
جالپى, نيۋ-يورك شتاتىنىڭ ىشكى جالپى ءونىم كولەمى 1,5 ترلن دوللاردى قۇرايدى. ەگەر نيۋ-يورك مەملەكەت بولعاندا ەكونوميكاسىنىڭ اۋقىمى جونىنەن 11-ورىندى يەلەنىپ, كانادا مەن وڭتۇستىك كورەيا اراسىندا ورنالاسقان بولار ەدى. شتات اقش-تاعى ىشكى جالپى ءونىم كولەمى بويىنشا ءۇشىنشى ورىندا تۇر. شتاتتىڭ حالقى 20 ملن ادامعا تەڭ.
New York Times گازەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, ەندريۋ كۋومونىڭ كوروناۆيرۋس ىندەتىمەن كۇرەس بارىسىندا جاساعان كۇن سايىنعى بريفينگى ونى اقش-تاعى ەڭ بەدەلدى تۇلعالاردىڭ بىرىنە اينالدىردى. ءارى داعدارىس كەزىندەگى كوشباسشىلىق قابىلەتىن انىق كورسەتتى. ول 2011 جىلى 62 جاسىندا گۋبەرناتورلىققا سايلانعان ەدى. ە.كۋومو ءوزىنىڭ بريفينگىندە نيۋ-يوركتەگى كوروناۆيرۋس جاعدايىنىڭ كۇندەلىكتى وزگەرۋ ستاتيستيكاسىن, بولجامىن جانە ناقتى دەرەكتەردى بايانداپ وتىردى. سونداي-اق پايدالى اقپاراتتارمەن ءبولىسىپ, ناقتى تەندەنتسيانى تۇسىندىرۋمەن بولدى.
كوروناداعدارىس جاعدايىندا قالعان اقش-تىڭ بۇكىل ارنالارى كۇن سايىن گۋبەرناتور كۋومونىڭ بريفينگىنەن حابار تاراتاتىن. ءتىپتى, ولاردىڭ قاتارىندا قاراما-قارسى ساياسي كوزقاراستاعى ارنالار – ليبەرالدى MSNBC-تەن باستاپ, كونسەرۆاتيۆتى Fox News-گە دەيىن بار.
ە.كۋومونىڭ ەرەكشەلىگى ونىڭ جەكە قابىلەتى مەن حالىقپەن بايلانىس ورناتا بىلۋىندە جاتىر. ونىڭ زەيىنى, ۇستامدىلىعى, ناتيجەگە باسىمدىق بەرۋى جانە قابىلەتى جاھاندىق ىندەتپەن كۇرەس كەزىندە امەريكالىقتارعا زور كومەك كورسەتتى. گۋبەرناتوردىڭ ماسەلەنى كەشەندى شەشۋى مەن كۇندەلىكتى بريفينگتەرى تۇرعىندارعا سەنىم ۇيالاتىپ, باتىلدىققا جەتەلەدى. سونداي-اق ول الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى ەل حالقىمەن بايلانىس ورناتىپ, ءوز پىكىرىن اشىق جەتكىزدى.
ەندريۋ كۋومو ءاردايىم دەموكراتيالىق پارتيانى قولداپ كەلگەن. ونىڭ اكەسى ماريو كۋومو دا دەموكرات ەدى. ول 1983-1994 جىلدار ارالىعىندا نيۋ-يورك قالاسىنىڭ گۋبەرناتورى لاۋازىمىن اتقاردى. كەيىنگى كەزدە ە.كۋومونىڭ بىتىسپەس ساياسي قارسىلاستارىنىڭ ءوزى ونىڭ جەتىستىگىن مويىنداۋعا ءماجبۇر بولدى.
پرەزيدەنت لاۋازىمىنان ۇمىتكەر, دەموكراتيالىق پارتيا وكىلى, بۇرىنعى ۆيتسە-پرەزيدەنت دجو بايدەن نيۋ-يورك گۋبەرناتورىنىڭ بريفينگىن «كوشباسشىلىق ساباعى» دەپ, كوپشىلىك الدىندا مالىمدەدى.
ە.كۋومونىڭ ناۋرىزداعى رەيتينگى اقش تاريحىندا بولماعان وتە جوعارى دەڭگەيگە جەتتى. بۇكىل شتاتتاعى ساۋالناماعا قاتىسقان تۇرعىنداردىڭ 85 پايىزى ونىڭ كوروناداعدارىسپەن كۇرەسىن قولدايتىنىن جەتكىزگەن.
بيىلعى كوكتەمدە, ە.كۋومونىڭ تانىمالدىلىعى ارتىپ تۇرعان ساتتە ونىڭ ەسىمى دەموكراتيالىق پارتيا اتىنان پرەزيدەنتتىك لاۋازىمعا ۇمىتكەرلەر قاتارىندا اتالا باستادى. بىراق گۋبەرناتور بىرنەشە مارتە پرەزيدەنتتىك دوداعا تۇسپەيتىنىن مالىمدەدى.
New York Times گازەتى جۋرناليستەرىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, گۋبەرناتوردىڭ تانىمالدىلىعى اق ءۇي ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ جۇمىسىن قايتا قاراپ, پرەزيدەنتتىڭ ءسوز سويلەۋىن وزگەرتىپ, كەشىرەك ۋاقىتقا, ە.كۋومونىڭ كۇندەلىكتى كونفەرەنتسياسى اياقتالعاننان كەيىن قويۋعا ماجبۇرلەگەن. قىسقاسى, مۇنىڭ ەشقايسى گۋبەرناتوردىڭ اق ءۇيدى قاتاڭ سىناۋىنا كەدەرگى كەلتىرگەن جوق. ول فەدەرالدى بيلىكتى باياۋ قيمىلداپ, اقش-تاعى ەپيدەميانىڭ تارالۋىمەن ءتيىمسىز كۇرەستى دەپ ايىپتادى.
ناۋرىزدىڭ ورتاسىندا ە.كۋومو شتاتتاعى ۆيرۋس جۇقتىرعانى انىقتالعان ناۋقاستار سانى ءار ءۇش كۇن سايىن ەكى ەسەگە ءوسىپ وتىرعانىن مالىمدەدى. سوندىقتان ول شتاتقا فەدەرالدى بيلىكتىڭ نيۋ-يورك شتاتىنا اكەلگەن 400 وكپەنى جەلدەتۋ اپپاراتىنىڭ ورنىنا 30 مىڭ جابدىق كەرەك بولاتىنىن ايتتى. ۆاشينگتون گۋبەرناتوردى تىڭدادى. سول كۇنى اقش-تىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى مايك پەنس قوسىمشا 2000 اپپارات نيۋ-يورككە جەتكىزىلگەنىن حابارلاپ, ءبىر كۇن ىشىندە تاعى وسى كولەمدە جابدىق جەتكىزۋگە ۋادە بەردى.
قازىر نيۋ-يورك شتاتىنداعى ناۋقاستار سانى باسقا شتاتتاعىلاردان الدەقايدا از. نيۋ-يورك گۋبەرناتورىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل كۇندەلىكتى ومىرگە ورالۋ ءۇشىن ءالى دە كوپ جۇمىس جاساپ, كۇش-جىگەردى ۇلعايتۋعا سەرپىن بەرۋى ءتيىس. «نيۋ-يورك ەل كولەمىندەگى وڭتۇستىك كورەيا سەكىلدى», دەدى ت.چان اتىنداعى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ گارۆاردتىق مەكتەبىنىڭ پروفەسسورى توماس تساي.
قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى وكىلدەرىنىڭ پايىمداۋىنشا, شتاتتى ۋاقىتىندا جابۋ, سودان كەيىن كەزەڭ-كەزەڭمەن اشۋ شارالارى, الەۋمەتتىك قاشىقتىقتى ساقتاۋ مەن بەتپەردە تاعۋدى قاتاڭ ورىنداۋ سەكىلدى گۋبەرناتور ەنگىزگەن شەشىمدەر جاعدايدى باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەردى. الايدا ساراپشىلار كوروناۆيرۋستىڭ كەز كەلگەن ساتتە كۇرت كوبەيىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ وتىر. ياعني, 32 مىڭ ادام كوروناۆيرۋستان قايتىس بولعان شتات ونىڭ ەكىنشى تولقىنىنا قانشالىقتى توتەپ بەرە الادى؟
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, نيۋ-يورككە باستى قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇرعان – بيلىك بەكىتكەن 14 كۇندىك كارانتين رەجىمىن ساقتاماي, وسى شتاتقا كەلگەن باسقا شتاتتىڭ تۇرعىندارى. نيۋ-يورك بيلىگىنىڭ سوزىنە سەنسەك, جاڭادان تىركەلگەن جاعدايلاردىڭ 20 پايىزى شتاتتىڭ سىرتىنا شىققانداردان تابىلىپ جاتىر. اسىرەسە, فلوريدا, دجوردجيا جانە نيۋ-دجەرسي شتاتىنا بارىپ كەلگەندەردىڭ ءجيى ۆيرۋس جۇقتىرعانى انىقتالدى.
نيۋ-يورك شتاتىنداعى كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىن تىزگىندەۋدەگى تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – گۋبەرناتور كۋومونىڭ بيزنەستى بىرتىندەپ ىسكە قوسۋ جونىندەگى شەشىمى. سوعان سايكەس, جابىق جەرلەردەگى مەيرامحانالارعا بارۋعا رۇقسات ەتىلگەن جوق. باسقا شتاتتارداعى ىندەتتىڭ كۇرت كوبەيۋى وسىنداي شەشىم قابىلداۋعا ماجبۇرلەگەنى ءسوزسىز.
قالا بيلىگى 20 شىلدەدە كارانتيندىك شارالاردى جەڭىلدەتۋدىڭ ءتورتىنشى كەزەڭىنە ءوتتى. وندا قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاي وتىرىپ قوعامدىق تاماقتانۋ ورىندارىنىڭ جۇمىسىنا, اشىق اسپان استىندا سپورتپەن شۇعىلدانۋعا, مۋزەي, جارمەڭكەلەر, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قىزمەتىنە رۇقسات ەتىلدى. بىراق جابىق عيماراتتارداعى كوڭىل كوتەرۋ مەن دەمالىس ورىندارىنىڭ قاشان اشىلاتىنى ءالى بەلگىسىز.
لوكداۋن كەزىندە قاتتى زارداپ شەككەن بارلار مەن مەيرامحانالاردىڭ يەلەرىنە كومەك رەتىندە شتات بيلىگى قازان ايىنا دەيىن اشىق اسپان استىندا جۇمىسىن جالعاستىرۋعا رۇقسات ەتتى. قازىر مۇنداي 9,5 مىڭ نىسان بار. وسىعان قاراماستان, باسقا سالاداعى بيزنەس وكىلدەرىنە شتات بيلىگى مۇمكىندىگىنشە قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ ىقتيمالدىعىن قاراستىرۋدى سۇراپ وتىر.
نيۋ-يورك قوعامدىق كولىك باسقارماسى كارانتين كەزىندە دە تۇرعىنداردى كولىكپەن قاتىناۋدى توقتاتقان جوق. مەترو, اۆتوبۋس, قالا ماڭى پويىزدارى كىرەتىن باسقارمانىڭ حابارلاۋىنشا, 2020 جىلعى كوكتەمدە قوعامدىق كولىكتى پايدالانعاندار سانى بىلتىرعى سول ۋاقىتپەن سالىستىرعاندا 87 پايىزعا ازايعان. ال 1 قىركۇيەك كۇنى, سەيسەنبىدە مەترو قىزمەتىن 1,2 ملن ادام قولداندى. بۇل بىلتىرعى وسى كۇنمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا از (5,77 ملن), بىراق بيىلعى مامىرداعى سەيسەنبى كۇنىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە كوپ (600 مىڭ).
سولتۇستىك امەريكاداعى ەڭ ءىرى سانالاتىن وسىناۋ قوعامدىق كولىك جۇيەسى فەدەرالدى كومەككە مۇقتاج. ياعني, كوروناۆيرۋس پاندەمياسى كەزىندە جولاۋشىلاردىڭ كۇرت ازايۋى كومپانيانى 12 ملرد دوللاردان ايىردى.
نيۋ-يوركتەگى جاعدايدىڭ جاقسارۋىنا بايلانىستى گۋبەرناتور كۋومو ءبىلىم الۋدىڭ ارالاس ءتۇرىن قولداناتىن مەكتەپتەردى اشۋعا شەشىم قابىلدادى. قازىرگى تاڭدا شتاتتاعى جاڭا جۇقتىرۋلار كولەمى 1 پايىزدى قۇرايدى. ال سوڭعى دەرەك بويىنشا, تەست الىنعان 46 185 ادامنىڭ 386-ى عانا وڭ ناتيجە كورسەتكەن. نيۋ-يوركتە 1800 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ بار. وندا 1,1 ملن بالا ءتالىم الادى. بۇل ەلدەگى ەڭ ۇلكەن كورسەتكىش. قازىرگى تاڭدا نيۋ-يورك قالاسى جاڭا وقۋ جىلىن وفلاين رەجىمدە اشۋدى جوسپارلاعان اقش-تاعى ەڭ ءىرى ايماق سانالادى.
اقش-تىڭ باسقا شتاتتارىندا ناۋقاستاردىڭ قايتا كوبەيۋىنە بايلانىستى نيۋ-يوركتەگى مەديتسينالىق مەكەمەلەر كوكتەمگى جاعدايدىڭ قايتالانۋىنا دايىندالىپ جاتىر. قويمالار 90 كۇنگە جەتەتىن جەكە قورعانىس قۇرالدارىمەن تولىقتىرىلىپ, اۋرۋحانالار اراسىندا جەدەل بايلانىس جاساۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلىپ, مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردى شۇعىل قاجەت ەتەتىن ورىنداردا قىزمەتكەر الماسۋدىڭ جولدارى قاراستىرىلعان.
قورىتا ايتقاندا, نيۋ-يورك شتاتىنىڭ گۋبەرناتورى ەندريۋ كۋومونىڭ قابىلداعان شەشىمدەرى ءبىر كەزدەرى كوروناۆيرۋستىڭ وشاعى سانالعان شتاتتاعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا زور ۇلەس قوسقانى انىق.
ماقالا قازاقستاننىڭ نيۋ-يوركتەگى كونسۋلدىعىمەن بىرلەسىپ ازىرلەندى
