قازاقستاندا العاش رەت جاتىر موينى قاتەرلى ىسىگىنەن ساۋىققان ايەل بوساندى. مۇنداي جاعدايدا بالا مەن انانىڭ ءومىرى ءۇشىن الىسقان وتاندىق ونكولوگيا قىزمەتى قانداي قوشەمەتكە بولسا دا لايىق دەر ەدىك.
وسىدان 10 جىل بۇرىن ناۋقاس N-گە گينەكولوگيالىق قاتەرلى ىسىك دياگنوزى قويىلعان بولاتىن. سول كەزدە الماتىداعى «قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» اق-نىڭ ماماندارى ناۋقاسقا اعزانى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن كۇردەلى وتا جاساي وتىرىپ, انا بولۋ مۇمكىندىگىن دە ساقتاپ قالعان.
«وسىنشاما جىلدار بويى ناۋقاس جۇكتى بولۋدان ءۇمىتىن ۇزگەن ەمەس. كوپ ۇزاماي تاڭعاجايىپ جاعداي ورىن الدى. اقپان ايىندا پاتسيەنت قوڭىراۋ شالىپ, جۇكتى ەكەنى تۋرالى قۋانىشتى جاڭالىعىن ايتتى. اياعى اۋىر پاتسيەنتتى جۇكتىلىگىنىڭ ەرتە مەرزىمىنەن باستاپ بوسانعانعا دەيىن كەزەڭدە ايەلدەر كونسۋلتاتسياسىنىڭ دارىگەرلەرى, يرم, پەريناتولوگيا جانە بالالار كارديوحيرۋرگياسى ورتالىعىنىڭ دارىگەرلەرى مەن ءبىز – ونكولوگتار باقىلاۋدا ۇستادىق. ناۋقاستا تۇسىك تاستاۋ جانە مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانۋ قاۋپى بار بولعاندىقتان, يجمج (يستميكو-جاتىر موينى جەتكىلىكسىزدىگى, ياعني يستمۋس پەن جاتىر موينىنىڭ ساتسىزدىگى) تۇزەتۋى جاسالدى. بيىل 19 تامىزدا ايەل كوپتەن كۇتكەن ۇلىن بوساندى.
قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى, ونىڭ ىشىندە گينەكولوگيالىق قاتەرلى ىسىك كەزىندە اعزانى ساقتاۋ وتالارىن ەنگىزۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان», دەيدى ينستيتۋتتىڭ ونكوگينەكولوگيا ورتالىعىنىڭ باسشىسى ەرلان كۋكۋباسوۆ.
قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى انا مەن بالانىڭ دەنساۋلىعىنىڭ دۇرىستىعىنا كوز جەتكىزگەندە عانا, ەلدەن ءسۇيىنشى سۇراپ وتىرعان جايى بار. وسىلايشا جۇكتى ايەلگە كەسار تىلىگى جاسالدى. ءسابيدىڭ سالماعى – 2430 گرامم, بويى – 46 سانتيمەتر. شەشەسى مەن بالانىڭ جاعدايى جاقسى بولعاندىقتان ۇيگە شىعارىلدى.
وسى ارادا گينەكولوگيالىق وبىردىڭ, ونىڭ ىشىندە جاتىر موينى وبىرىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ايەلدەرگە جىل سايىن گينەكولوگتان تەكسەرۋ ۇسىنىلاتىنىن كەزەكتى رەت قاپەرگە سالا كەتەلىك. سونداي-اق, 30 جاستان 70 جاسقا دەيىنگى قازاقستان ايەلدەرىنە جاتىر موينى وبىرىنا تەگىن سكرينينگتەن وتۋگە بولادى. سكرينينگ تۇرعىلىقتى (تىركەلگەن) جەرى بويىنشا ەمحانالاردا جۇرگىزىلەدى.
«قازاقستاندا 10 جىلدان استام ۋاقىت بويى جاتىر موينى پاتولوگياسىن ەرتە انىقتاۋ ءۇشىن تەگىن ونكوسكرينينگ جۇرگىزىلۋدە. ياعني 30 جاستان باستاپ ءار ايەل جىل سايىن ونكوتسيتولوگياعا (پاپ-تەست) جاعىندى تاپسىرۋى كەرەك. بۇل كەز كەلگەن ەمحانادا تەگىن جاسالادى. سونداي-اق جاتىر موينى وبىرىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا گينەكولوگتىڭ قاراۋ كابينەتىندە كاسىبي تەكسەرۋدەن وتۋگە بولادى. مۇنى ۇنەمى جاساپ وتىرۋ كەرەك», دەيدى «قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» اق باسقارما ءتورايىمى, ەلىمىزدىڭ باس ونكولوگى ديليارا قايداروۆا.
سونداي-اق قازاقستاننىڭ ۆاكتسيناتسيا كۇنتىزبەسىنە ايەلدەردىڭ جاتىر موينى وبىرىن تۋدىراتىن ادامنىڭ پاپيللوماۆيرۋسىنا (HPV) قارسى ەگۋ ەنگىزىلگەن. ۆاكتسينالاۋ جىنىستىق بەلسەندىلىكتىڭ الدىندا جاسالۋى كەرەك. HPV ۆاكتسينالارى ادامنىڭ قالاۋىنا قاراي ەرىكتى جانە تەگىن جاسالادى.
وسى وقيعاعا ورايلاس, ديليارا راديكقىزى بىلاي دەيدى: «پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن دامىتۋ جونىندەگى مىندەتتەردى اتاپ ءوتتى. دارىگەرلەر قاۋىمى مەملەكەت باسشىسىنىڭ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە ىنتالاندىرۋ ۇستەمەاقىلارىن تولەۋ تۋرالى تاپسىرماسىن زور ىنتامەن قابىلدادى. بۇل ماقساتقا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 150 ملرد تەڭگە بولىنەدى. پرەزيدەنت 2023 جىلى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى ەل بويىنشا ورتاشا جالاقىدان 2 ەسەگە جۋىق وسەتىنىن اتاپ ءوتتى. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ماتەريالدىق ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنا وڭ اسەر ەتەدى, ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن ارتتىرادى جانە ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىمىن نىعايتادى دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەيدى.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا اۋىر ناۋقاستارعا ونكولوگيالىق كومەك كورسەتەتىن 19 مەكەمە جۇمىس ىستەيدى. ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەس جونىندەگى 2018-2022 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپار شەڭبەرىندە وڭىرلىك ونكولوگيالىق ورتالىقتاردى قاجەتتى زاماناۋي جابدىقتارمەن جاراقتاندىرۋ, راديولوگيالىق اپپاراتتار پاركىن جاڭارتۋ كوزدەلگەن.
سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ ونكولوگيالىق قىزمەتى جاس كادرلاردى, ونكولوگ دارىگەرلەردى دايارلاۋعا, سونداي-اق جۇمىس ىستەپ تۇرعان مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا مۇددەلى.
– ءدارى-دارمەكتەردى جەتكىزۋگە «سق-فارماتسيا» قۇرىلىمى جاۋاپ بەرەدى. ونكولوگيالىق ناۋقاستار ءدارى-دارمەكتەرمەن تەگىن قامتاماسىز ەتىلەدى, ونى مەملەكەت ەسەبىنەن ساتىپ الادى. بىراق, وكىنىشكە قاراي, كەيدە شەتەلدىك, ومىرلىك ماڭىزدى ءدارى-دارمەكتەردى جەتكىزۋدە ىركىلىستەر بولادى, ال ونكولوگيانى ەمدەۋدە ناۋقاس ءۇشىن ءار مينۋت ماڭىزدى. پرەزيدەنتتىڭ قازاقستاندا فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىستى دامىتۋ تۋرالى تاپسىرماسى دەر كەزىندە ايتىلدى جانە جاقىن ارادا ونكولوگيالىق ناۋقاستارعا ومىرلىك ماڭىزى بار ءدارى-دارمەكتەردى ۇزاق ۋاقىت كۇتۋدىڭ قاجەتى جوق, ەل ىشىندە ءاردايىم قولجەتىمدى بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. پرەزيدەنت ءوز سوزىندە جاڭا كوپسالالى اۋرۋحانالاردىڭ قۇرىلىسى تۋرالى اتاپ ءوتتى. بۇعان دەيىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ەلوردادا ەڭ وزىق حالىقارالىق تاجىريبە نەگىزىندە ونكولوگيالىق ناۋقاستارعا جوعارى ءتيىمدى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن جاڭا ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى باستالدى. جاقىندا جاڭا جابدىقتارمەن جاساقتالعان ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيالىق ورتالىق قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن اۋىر ناۋقاستارعا تەگىن ونكولوگيالىق كومەك كورسەتەتىن بولادى. ينستيتۋتتا مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا ۇلكەن جۇمىس جۇرگىزىلۋدە, شەتەلدىك ماماندارمەن وقىتۋ كونفەرەنتسيالارى, شەبەرلىك-كلاستار, تۋموربوردتار ۇنەمى وتكىزىلىپ تۇرادى. ءبىز جوعارى بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋعا مۇددەلىمىز. سوڭعى بىرنەشە جىلدا رەزيدەنتۋرادا ونداعان جاس ماماندار ءبىلىم الىپ, وقۋدان كەيىن وڭىرلىك ونكولوگيالىق ورتالىقتارعا جىبەرىلدى. ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەس – وبىردى ەرتە دياگنوستيكالاۋ, ەمدەۋ, ونكولوگيالىق ناۋقاستاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ – قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك ساياساتى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ باسىم مىندەتتەرى بولىپ تابىلادى. «قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» اق ۇجىمى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتىلعان بارلىق باستامالارىن قولدايدى. ءبىز مەملەكەتىمىز بەن قازاقستاندىقتاردىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن جۇمىس ىستەيمىز, – دەيدى ەلىمىزدىڭ باس ونكولوگى.
الماتى
