پىكىر • 04 قىركۇيەك، 2020

زاڭدى بىلمەۋ جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتپايدى

47 رەت كورسەتىلدى

بۇگىندە ەكولوگيالىق جاعدايعا نازار اۋداراتىن بولساق، تابيعاتقا تيگىزىپ جاتقان زيانىمىز از ەمەس. قازىرگى كۇنى جەر-اناعا كەلتىرىلگەن ءار زيان مەن زالال زاڭ جۇزىندە جازالانادى. ماسەلەن مۇنداي بۇزۋشىلىقتاردىڭ قاتارىندا زاڭسىز اعاش كەسۋ فاكتىسى اسا ءجيى كەزدەسەدى. ونداي وعاشتىق جاساعاندارعا زاڭ جۇزىندە بەكىتىلگەن ايىپپۇل دا بار.

ءبىر وكىنىشتىسى، جىلدار بويى جايقالىپ وسكەن اعاشتى ساناۋلى ساتتە سۇلاتا سالىپ جۇرە بەرەتىندەردىڭ سانى ەلىمىزدە ءالى دە كوپ. ونىڭ نەگىزگى سەبەبى رەتىندە ازاماتتاردىڭ زاڭ­عا قاتىستى ءبىلىمىنىڭ ازدىعىن ايتۋعا بولار ەدى. سەبەبى، ەلىمىزدە تابيعات زاڭنامالارىن بۇز­عانى ءۇشىن قولدانىلاتىن  اكىمشىلىك جانە قىلمىس­تىق جاۋاپكەرشىلىك بار. بۇل رەتتە ءبىز زاڭسىز اعاش كەسۋ ماسەلەسىنە توقتالايىق دەپ وتىرمىز. ارينە، بىلمەگەننىڭ ايىبى جوق. الايدا زاڭسىز اعاش كەسكەندەرگە قاتىستى جاۋاپكەرشىلىكتى بىلە جۇرگەندەرىڭىز قۇبا-قۇپ بولارى انىق.

تابيعات بايلىعىمىزدى قورعاپ تۇرعان قازاقستان كونستيتۋتسياسىنىڭ 340-بابى بار. وندا اعاشتار مەن بۇتالاردى زاڭسىز كەسۋ، جويۋ نەمەسە زاقىمداۋ ماسەلەسى قاراستىرىلعان. ءۇي ماڭىنداعى، ساياجاي مەن باۋ-باقشا ۋچاسكە­لەرىندەگى اعاشتار مەن بۇتالاردان باسقا، ورمان قورىنا كىرمەيتىن اعاشتار مەن بۇتالاردى زاڭسىز كەسكەن نەمەسە زاقىمداعان، سول سياقتى ورمان داقىلدارىن، ورمان تۇقىمباقتارى مەن پلانتاتسيا كوشەتتەردى، سونداي-اق ورمانداردى مولىقتىرۋ مەن ورمان، وسكىندەردى نە قولدان وتىرعىزىلعان ەكپەلەردى جويعان نەمەسە زاقىمداعان ادامعا ەكى ءجۇز ايلىك ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىنگى مولشەردە ايىپپۇل سالىنادى، نە سول مولشەردە تۇزەۋ جۇمىستارىنا نەبىر ءجۇز سەكسەن ساعاتقا دەيىنگى مەرزىمگە قو­عام­دىق جۇمىستارعا تارتىلادى، نە الپىس تəۋ­لىككە دەيىنگى مەرزىمگە قاماققا الىنادى.

ورمان قورىنا كىرەتىن اعاشتاردى جəنە بۇتالاردى زاڭسىز كەسۋ، جويۋ نەمەسە زاقىمداۋ بويىنشا ءۇش ءجۇز ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش­كە دەيىنگى مولشەردە ايىپپۇل سالۋ، نە سول مولشەردە تۇزەۋ جۇمىستارىنا نە ەكى ءجۇز كىرىق ساعاتقا دەيىنگى مەرزىمگە قوعام­دىق جۇمىستارعا تارتۋ، نە جەتپىس بەس تəۋلىككە دەيىنگى مەرزىمگە قاماققا الۋ جازاسى قاراستىرىلعان.

وسى باپتىڭ ءبىرىنشى نەمەسە ەكىنشى بولىك­تەرىندە كوزدەلگەن: بىرنەشە رەت، ادام ءوزىنىڭ قىزمەت بابىن پايدالانا وتىرىپ، ءىرى زالال كەلتىرە وتىرىپ، ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماق­تاردا جاسالعان ءىس-əرەكەتتەرگە بايلانىستى بەلگىلى ءبىر لاۋازىمداردى اتقارۋ نەمەسە بەلگىلى ءبىر قىزمەتپەن اينالىسۋ قۇقىعى­نان ءۇش جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە ايىرا وتىرىپ نەمە­سە ونسىز، بەس ءجۇز ايلىق ەسەپتىك كورسەت­كىش­كە دەيىنگى مولشەردە ايىپپۇل سالىنادى، نە سول مولشەردە تۇزەۋ جۇمىستارىنا، نە ءۇش ءجۇز ساعاتقا دەيىنگى مەرزىمگە كوعامدىق جۇ­مىس­تارعا تارتىلادى، نە توقسان تəۋلىككە دەيىن­گى مەرزىمگە قاماققا الىنادى.

وسى باپتىڭ ءبىرىنشى، ەكىنشى نەمەسە ءۇشىنشى بولىك­تەرىندە كوزدەلگەن، قىلمىستىق توپ جاسا­عان ءىس-əرەكەتتەر ءۇشىن ەكى جىلدان بەس جىل­عا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ قاراستىرىلعان.

ەرتەڭگى ۇرپاققا تارتىمدى تابيعات پەن سايالى اعاش قالدىرۋ اماناتى – بۇگىنگى بۋىننىڭ موينىندا تۇرعانىن ۇمىتپايىق. ورمانىمىز سيرەپ، كورىكتى مەكەنىمىز كۇيرەپ كەتپەس ءۇشىن دە بارىمىزدى سالۋىمىز قاجەت. ول ءۇشىن كور­سە كوز قىزىعاتىن بايلىعىمىزدى اياقاستى ەتپەۋ، بەكىتىلگەن زاڭنان اتتاماۋ ماڭىزدى. سەبەبى، زاڭدى بىلمەۋ جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتپايدى. وسىنى ەستەن شىعارمايىق.

 

سامات قابدىعاليەۆ،

«تارباعاتاي» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى ورمانشىسىنىڭ كومەكشىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار