بۇل جولداۋ جاڭا يدەولوگەمانى تۇجىرىمدايدى, ونى قازاقستان قوعامىنىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك-ساياسي سالالارىنىڭ دامۋ قارقىنى مەن باسىمدىقتارىن سينحرونداۋ سيپاتىندا قاراستىرۋعا نەگىز بار.
تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە قازاقستان تەز وزگەرەتىن الەمنىڭ قاتال فاكتورلارىنا قارسى تۇرۋعا كۇش الدى. تۇراقتىلىقتىڭ قۋاتتى الەۋەتى – بۇل قازاقستان حالقىنىڭ جانە ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ كوپ جىلعى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى. مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي تۇراقتىلىعىنا نەگىزدەلگەن جەتىستىكتەر قۇندى مۇرا سانالادى, ولاردىڭ ارقايسىسى ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ بىرەگەي مۇراعات قۇجاتتارىندا كورىنىس تاپتى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ العا قويعان باعىتىن جانە ساياسي ساباقتاستىقتى قولداي وتىرىپ, ءبىزدىڭ الدىمىزعا بولاشاق دامۋ ءۇشىن جاڭا باعدارلار قويدى. جولداۋدا ەلدەگى ماڭىزدى ەكونوميكالىق جانە ساياسي قايتا قۇرۋلارعا باسا نازار اۋدارىلعان, سونىمەن بىرگە قوعامداعى تىڭ سيپاتتى وزگەرىسكە ەرەكشە ءمان بەرىلگەن.
قاۋىپ-قاتەرگە تاپ بولعان جەر-جاھان ەگجەي-تەگجەيلى سيپاتتالدى. وسى كەزەڭدە ءبىز ەڭ ماڭىزدى, قۇندى جانە كەزەك كۇتتىرمەيتىن شەشىمدى تاپتىق. قازاقستان پرەزيدەنتى 2019 جىلعى 2 قىركۇيەكتەگى جولداۋدا ايتىلعان ستراتەگيانى ناقتى نەگىزگە الا وتىرىپ, «ەستۋشى مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋدا قازىرگى جولداۋداعى شەشىمدەردىڭ كوپ بولىگىندە قازاقستاندىقتاردىڭ پىكىرلەرى, ولاردىڭ ۇمىتتەرىن باسشىلىققا الدى. ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتى ەل باسشىلىعىنىڭ باستى باسىمدىعى بولىپ قالا بەرەدى.
الەۋمەتتىك سالادا پرەزيدەنت ايتقان شەشىمدەر ناقتى سەرپىلىس بەرۋى كەرەك. دارىگەرلەر مەن مۇعالىمدەردى قولداۋدا – ەڭبەكاقىنى كوبەيتىپ, ۇستەماقى تولەۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن اۋقىمدى قاراجات بولىنەدى. 2021 جىلى 700 مىڭ بجزق سالىمشىلارى جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا, ەمدەلۋگە نەمەسە قارجىلىق ماقساتتا پايدالانۋعا جۇمساي الادى. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك كودەكسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.
قازىرگى كۇن تارتىبىنە ادامي كاپيتالدى دامىتۋ, ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا تۇرىنە ينۆەستيتسيا سالۋ كىرەدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتكە توقتاۋسىز ءبىلىم بەرۋ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. رەسمي ەمەس ءبىلىم بەرۋدىڭ بالامالى نۇسقالارىن ىسكە اسىرۋدى جەدەلدەتۋ, ءوز بەتىنشە ءبىلىم الۋدىڭ ناتيجەلەرىن تانۋ, كاسىبي شەبەرلىكتى سەرتيفيكاتتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋ وتە ماڭىزدى جانە ۋاقىتىلى. بۇل نۇسقاۋلار كاسىپكەرلەردىڭ جاڭا تولقىندارىن دايىنداۋعا باعىتتالعان. ق.ك.توقاەۆ ايتىپ وتىرعان «كاسىپكەرلىك نەگىزدەرى» قازاقستاندىق بالالار ءۇشىن كەز-كەلگەن مەكتەپ ءپانى سياقتى نورماعا اينالۋى كەرەك.
قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى قوعامدى ەڭبەك قۇندىلىقتارى تۋرالى تۇسىنىكتى وزگەرتۋگە, جاس ۇرپاقتى ەڭبەكتى باعالاۋعا جانە ونى مارتەبەلى نە مارتەبەسىز دەپ بولمەۋگە باۋلۋعا شاقىردى. بۇل پاراديگمانى وزگەرتۋ تاربيە نەگىزدەرىنە دۇرىس قاراعاندا عانا وزگەرەدى. سوندىقتان ۇكىمەتكە 2025 جىلعا دەيىن التى جاسقا دەيىنگى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە جانە وقىتۋمەن 100% قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى. پرەزيدەنت اسىرەسە ينتەرنەت جەلىسىندەگى ادامداردى, سونىڭ ىشىندە بالالاردى بالاعاتتاۋ ماسەلەسىنە باسىم نازار اۋداردى.
ەكولوگيالىق پروبلەمالار – مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىنداعى ماڭىزدى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى. سوڭعى جىلدار ىشىندە ەكولوگيا ماسەلەسى ءبىزدىڭ قوعامنىڭ ەكولوگيالىق ساۋاتسىزدىعىنىڭ سيپاتىن ارتتىرا ءتۇستى. سوندىقتان ەل دامۋىنىڭ جاڭا قاعيداتتارىنىڭ قاتارىندا ەكونوميكانى كوگالداندىرۋ جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ بار. بۇل باعىتتا پرەزيدەنت جانۋارلاردى قورعاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋگە تاپسىرما بەرگەنى بەلگىلى.
جولداۋدا ايتىلعان شارالار ءىس جۇزىندە قازاقستاندا جاڭا ەكولوگيالىق ورتا قالىپتاستىرۋعا, اتاپ ايتقاندا, 2 ميلليارد اعاش وتىرعىزۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل قادام تەك قالالاردىڭ عانا ەمەس, اۋدانداردىڭ دا كەلبەتىن وزگەرتەدى. الەمدىك ەكولوگيالىق پروبلەماعا اينالىپ وتىرعان شولەيتتەنۋ ماسەلەسىن دە وسىنداي ستراتەگيالىق شارالار ارقىلى شەشۋگە بولادى.
ەكولوگيالىق تاقىرىپ ارقاشان ەل باسشىلىعىنىڭ نازارىندا بولعان. ەلباسىنىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى بارلىق باستامالارى دامىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىرى –ەلوردانىڭ اينالاسىنداعى «جاسىل بەلدەۋ». 87 مىڭ گەكتار تابيعي توسقاۋىل ەلدىڭ باستى قالاسىن شاڭدى جەل مەن قارلى بوراننان قورعاپ, ەرەكشە ەكوجۇيە جاسايدى. جوسپاردىڭ ەرەكشەلىگى «جاسىل بەلدەۋدىڭ» ورماندارى بىرتىندەپ «ششۋچينسك-بۋراباي كۋرورتتىق ايماعىنىڭ» ماسسيۆتەرىمەن بىرىگەدى. ەلباسىنىڭ كوپتەگەن ەكولوگيالىق جوبالارىنىڭ قازىردىڭ وزىندە «تامىرى تەرەڭدە» جاتىر, ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – بۇل مۇرانى كوبەيتۋ ارقىلى ساقتاۋ. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ مەكتەپتەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردە جاس ۇرپاقتىڭ ەكولوگيالىق تاربيەسىنە نازار اۋدارۋعا شاقىرعان ەكولوگيالىق جولداۋىنىڭ دا نەگىزى وسىندا جاتىر.
جولداۋدىڭ نەگىزگى مازمۇنى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا نەگىزدەلەتىنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. ايماقتىق, سونداي-اق سالالىق بولىمدەردە بىرىكتىرىلىپ, ويلاستىرىلعان ستراتەگيالىق جوسپارلار مەن باعدارلامالاردى قالىپتاستىراتىن ۋاقىت كەلدى. وسىعان بايلانىستى ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ اگەنتتىگىنىڭ, سونداي-اق توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلۋى – ەلدىڭ قازىرگى دامۋعا ساي كەلەتىنىنىڭ, مەملەكەتتىڭ بارلىق ورتا مەرزىمدى, ۇزاق مەرزىمدى دامۋ جوسپارلارىن ايقىن انىقتاۋعا دايىن ەكەنىنىڭ كورىنىسى.
جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ تۋرالى, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ رەفورمالار مەن ۇسىنىستار ءۇشىن باستامالارىن بىلدىرەتىن ونلاين-وتىنىشتەردىڭ بىرىڭعاي زاڭدى ينستيتۋتىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋ ماڭىزدى. حالىقتىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاڭا شارالار قاجەت, ولار جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋدىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىنان شىعادى.
ايماقتىق كونتەكستە بۇل شەشىمدەر الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋعا قۋاتتى سەرپىن بەرە الاتىندىعىن, ەڭ باستىسى, ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ ءوزى ناقتى مازمۇنمەن تولىعاتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. اۋىل اكىمدىكتەرىنىڭ ءرولىن ارتتىرۋ, اۋىلدىق جەرلەردە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ينستيتۋتتارىن قالىپتاستىرۋ, سونىڭ ىشىندە ءماسليحاتتار دەڭگەيىندە شەشىم قابىلداۋدا جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋ ارقىلى وسىنىڭ ءبارى بۇكىل ەلدە بىرىڭعاي قوعامدىق-ساياسي جانە ەكونوميكالىق بەلسەندى ءورىستى قالىپتاستىرۋعا كومەكتەسەدى.
جالپى, مەملەكەتتى دامىتۋدىڭ اۋقىمدى ستراتەگيالىق قۇجاتى رەتىندە پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆتىڭ جولداۋى قازاقستاندىقتاردىڭ بولاشاق ءومىرىنىڭ بارلىق ماڭىزدى جانە نەگىزگى اسپەكتىلەرىن قامتىدى. وسى تۇستا قويىلعان مىندەتتەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى سيپاتىنا قاراماستان, ولارمەن قازىردەن باستاپ جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن ەسكەرگەن ابزال.
ەلباسى كىتاپحاناسى قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جاھاندىق باستامالارى مەن يدەيالارىن دارىپتەۋگە باعىتتالعان اقپاراتتىق-يدەولوگيالىق ورتالىق بولعاندىقتان, مەملەكەتتىڭ باستى ستراتەگيالىق قۇجاتى سانالاتىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن ءتۇسىندىرۋ ماقساتىن قويدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارنالعان وسى جولعى جولداۋى ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ جاڭا وقۋ-اعارتۋ ماۋسىمىنىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ ۆەبينارلاردىڭ, ۆيدەودارىستەر مەن بەينەتۋرلاردىڭ, ونلاين-كونفەرەنتسيالار مەن كەزدەسۋلەردىڭ باستى تاقىرىپتارىنىڭ بىرىنە اينالادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتى
ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى,
ساياسي عىلىمداردىڭ دوكتورى, پروفەسسور
ءامىرحان راقىمجانوۆ
