كوروناۆيرۋس پاندەمياسى الەمدەگى احۋالدى تۇبەگەيلى وزگەرتكەنى بەلگىلى. وسىنداي قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىنىڭ كەم-كەتىگى انىق بايقالدى. اسىرەسە ىندەتكە قاتىستى تەز شەشىم قابىلداۋدا ءتۇرلى ماسەلەلەر كەزىككەن-ءدى. مۇنى مەملەكەت باسشىسى حالىققا جولداۋىندا دا اشىپ ايتتى:
«ىندەت پەن داعدارىس جاعدايىندا مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ قازىرگى جۇيەسى بارىنشا قارقىندى جۇمىس ىستەپ جاتىر. شۇعىل مىندەتتەردى شەشۋ ۋاقىت پەن رەسۋرستاردى قاجەت ەتەدى. بىراق الداعى كەڭىستىكتى نازاردان تىس قالدىرماۋ كەرەك. سوندىقتان تىكەلەي پرەزيدەنتكە باعىناتىن ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار جونىندەگى اگەنتتىك قۇرۋ تۋرالى شەشىمدى قابىلدادىم», دەدى پرەزيدەنت.
جالپى, بۇعان دەيىن ەلىمىزدە مۇنداي مەملەكەتتىك ورگان بولعان ەدى. كەزىندە اتالعان مەكەمە وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى ابىرويمەن ورىندادى. دەگەنمەن, قازىرگىدەي شارتاراپتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرى قاتەرلى ىندەت پەن ونىڭ سالدارىمەن كۇرەسۋگە باس قاتىرىپ جاتقاندا, ەلىمىزدە مۇنداي اگەنتتىكتىڭ قۇرىلۋى وڭتايلى شەشىم دەسەك قاتەلەسپەيمىز. ەندىگى جەردە اگەنتتىك مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندەگى نەگىزگى ورگانعا اينالماق.
ق.توقاەۆتىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلاۋعا كوڭىل ءبولۋىنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. قازىرگى تاڭدا وڭىرلەردە جوعارى جاققا بەرىلەتىن ەسەپتى عانا دۇرىستاپ, نەگىزى ماسەلە – شارۋانىڭ وڭتايلى شەشىمىنە كوڭىل بولىنبەي كەلگەنى تالاي مارتە ايتىلدى. اسىرەسە قۇجات جۇزىندە اياقتالعان جۇمىستىڭ ءىس جۇزىندە شالا اتقارىلىپ جۇرگەنىن دە كوز كوردى. مۇنىڭ ءبارى مەملەكەتتىڭ دامۋىنا ەرەكشە كەدەرگى كەلتىرەتىنى تۇسىنىكتى. وسىلاردى ەسكەرگەن پرەزيدەنت كوپ كورسەتكىشى مەن ينديكاتورى بار مەملەكەتتىك باعدارلامالار ازىرلەۋدى توقتاتىپ, ىقشامدى ءارى بۇكىل ەلگە تۇسىنىكتى فورماتقا ءوتۋدىڭ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ياعني, ىستەلگەن جۇمىس ناتيجەگە قاراي باعالانباق.
سونىمەن قاتار ق.توقاەۆ مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىن قايتا جاساقتاۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. مۇنداي قادام ەل دامۋىنىڭ تەمىرقازىعىنا اينالۋى ءتيىس. پاندەميا كەزىندە كوپتەگەن مەكەمە قاشىقتان جۇمىس ىستەۋگە كوشتى. شەشىمدەر ونلاين رەجىمدە قابىلدانۋدا.
مۇنىڭ ءبارى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بار ەكەنىن انىق كورسەتىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى بيىل مەملەكەتتىك اپپارات پەن كۆازيمەملەكەتتىك سالاداعى قىزمەتكەرلەر 10 پايىزعا, كەلەر جىلى 15 پايىزعا قىسقارماق.
وسى ورايدا, مىنا ماسەلەنى ەسكەرگەن ءجون. قىسقارتۋ نەگىزگى جۇكتى كوتەرەتىن قاراپايىم قىزمەتكەرلەردى ەمەس, «اس ءىشىپ, اياق بوساتاتىن» شەنەۋنىكتەردى قامتۋى ءتيىس.
پرەزيدەنتتىڭ بۇعان ەرەكشە كوڭىل بولگەنى مىنادان-اق بايقالادى. بۇدان بىلاي مينيسترلىك قۇرامىنداعى جاۋاپتى حاتشى لاۋازىمى جويىلادى. ونىڭ مىندەتى مينيسترلىك اپپاراتىن باسقاراتىن ادامعا جۇكتەلەدى. اۋەلگىدە جاۋاپتى حاتشى لاۋازىمى ەنگىزىلگەندە ءمينيستردى اكىمشىلىك-كادرلىق جۇمىستان بوساتۋ كوزدەلگەن-ءدى. بىراق ءىس جۇزىندە مينيسترلەر مەن جاۋاپتى حاتشىلار تۇسىنىسە الماعان ساتتەرى دە كەزدەستى. وسىعان بايلانىستى ۆەدومستۆونىڭ جۇمىسى اقساعانىنا تالاي مارتە كۋا بولدىق.
ەل دامۋىنىڭ تاعى ءبىر پاراسى – زاڭ ۇستەمدىگى. ياعني زاڭ بارشاعا بىردەي ساقتالماسا, حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگى قورعالماسا, ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋ باستامالارى تولىققاندى جۇزەگە اسپايتىنى – وزگەرمەيتىن اكسيوما. سوندىقتان شىعار, پرەزيدەنت «ازاماتتاردىڭ ماسەلەلەرىن تىڭداپ, كورىپ قانا قويۋ جەتكىلىكسىز. ەڭ باستىسى – دۇرىس جانە ءادىل شەشىم شىعارۋ قاجەت», دەپ اتاپ كورسەتتى.
قازىرگى تاڭدا قۇقىق قورعاۋ سالاسى ۇلكەن رەفورمانى تالاپ ەتىپ وتىر. مىسالى, ەلىمىزدە سىبايلاس جەمقورلىق بويىنشا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن وعان قاراستى مەكەمەلەر پارا الۋدان ەشكىمگە دەس بەرمەيدى. مۇنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى ايىپتاۋعا باسىمدىق بەرىپ كەتكەن. ءتىپتى كەي ادامداردىڭ نەگىزسىز قىلمىستىق قۋدالاۋعا ۇشىراعانى دا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جازىلىپ ءجۇر.
وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى قىلمىستىق سالانى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ەلدەرىندەگى ۇلگىدە قايتا جاڭعىرتۋدى تاپسىردى. ياعني جاڭا جۇيەدە ازاماتتاردىڭ قۇقىعى قورعالىپ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلۋى ءتيىس.
«قازاقستاندا وكىلەتتىلىكتەرى ناقتى بولىنگەن ءۇش دەڭگەيلى جۇيەنى ەنگىزۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. پوليتسيا قىلمىستى انىقتاپ, وعان قاتىستى ادامداردى تاۋىپ, ايعاقتاردى جيناپ, بەكىتۋى ءتيىس. پروكۋرور جينالعان دالەلدەرگە قاراپ تاۋەلسىز باعا بەرىپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىعى بۇزىلۋىن بولدىرماي, ادال ادامداردىڭ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋىنا, سوتتا ايىپتالۋىنا جول بەرمەۋى ءتيىس. سوت ورگاندار قىزمەتىنىڭ ارىزدارىن قاراپ, ىسكە قاتىستى سوڭعى شەشىمدى شىعارادى», دەدى پرەزيدەنت.
دامىعان الەم ەلدەرىنە پوليتسيا نەگىزىنەن حالىقتىڭ قورعاۋشىسىنا اينالعان. تۇرعىندار قانداي جاعداي بولسىن ەڭ اۋەلى كومەككە پوليتسياعا جۇگىرەدى. ق.توقاەۆ الەمدىك تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, پوليتسيا قىزمەتىندە رەفورما جاساۋدىڭ ماڭىزىن ءتۇسىندىردى. اسىرەسە بولىمشە ينسپەكتورلارىنىڭ ءرولى ارتۋى ءتيىس.
«ۋچاسكەلىك ينسپەكتوردىڭ مارتەبەسىن زاڭنامالىق تۇرعىدا كوتەرىپ, وعان ناتيجەلى جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك. ول ازاماتتارعا تانىس, قولجەتىمدى جانە بەدەلدى بولۋى كەرەك», دەدى پرەزيدەنت.
بۇدان بولەك, مەملەكەت باسشىسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بەينەباقىلاۋمەن تولىققاندى قامتىلماعانىن سىنعا الدى. ەندىگى جەردە بۇل تۇيتكىلدى شەشۋگە ارنايى تاپسىرما بەردى.
جولداۋدا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ماسەلەسى دە كەڭىنەن ايتىلدى. اسىرەسە وسى باعىتتا جاڭا تاسىلدەرى ەنگىزىلمەك. ماسەلەن, 2021 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ, دەپۋتاتتاردىڭ, سۋديالاردىڭ شەتەل بانكتەرىندە ەسەپشوتقا يە بولۋى, قولما-قول اقشا جانە باعالى زاتتار ساقتاۋىنا قاتىستى جەمقورلىقپەن كۇرەس اياسىندا جاڭا شەكتەۋلەر ەنگىزىلمەك.
مۇنداي قادام «بيەنى بۇگىمەن, تۇيەنى تۇگىمەن» جۇتاتىن شەنەۋنىكتەردىڭ تابەتىنە توسقاۋىل بولادى. بۇرىنعىداي جۇگىن ۇشاققا تيەپ قاشۋدىڭ داۋرەنى كەلمەسكە كەتپەك. سونداي-اق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, سۋديالاردىڭ, پارا بەرۋشىلەردىڭ جانە پاراقورلىققا دەلدال بولعانداردىڭ سىبايلاس جەمقورلىعى ءۇشىن جازانى قاتايتۋ تۇرعىسىنان قىلمىستىق كودەكسكە وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى قىلمىس جاساعاندارعا شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋ شاراسى قولدانىلمايدى.
قورىتا ايتقاندا, بيىلعى جولداۋدا ەل دامۋى مەن ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا قاتىستى كوپتەگەن ماسەلە ايتىلدى. ەندىگى مىندەت – مەملەكەت باسشىسى بەرگەن تاپسىرمالاردى مۇلتىكسىز ورىنداۋ.
