ساياسات • 01 قىركۇيەك, 2020

اتا زاڭ جانە قازاقستاندىق پاتريوتيزم

1130 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ «اباي جانە XXI عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىندا: «ۇلتتىق سانانى ساقتاۋ جانە ونى زامان تالابىنا ساي بەيىمدەۋ مەملەكەتتىك ماڭىزى بار ماسەلەگە اينالدى. ويتكەنى سانانى جاڭعىرتۋ ارقىلى ءححى عاسىردا ەلىمىزدىڭ تىڭ سەرپىنمەن دامۋىنا جول اشامىز», دەپ اتاپ ءوتتى. وسى پايىمداردىڭ قازىرگى جاعدايدا وزەكتىلىگى ايرىقشا ەكەنى ايقىن. ۇلتتىق سانانى ساقتاۋ مەن جاڭعىرتۋ قازاقستاندىق پاتريوتيزم ۇستانىمىن شىنايى قالىپتاستىرۋ مەن ونى نىعايتۋ ماسەلەلەرىمەن ۇشتاسىپ جاتقانى انىق.

اتا زاڭ جانە قازاقستاندىق پاتريوتيزم

تاۋەلسىزدىك – ەلىمىزدىڭ ەڭ باستى قۇن­دىلىقتارىنىڭ بىرەگەيى. سون­دىقتان تاۋەلسىزدىگىمىزدى كۇننەن-كۇنگە نى­عايتۋ, ۇلتتىق مۇددەنى كۇن­دە­لىك­تى قورعاۋ, انا ءتىلىمىزدى تيەسىلى تۇعى­رىنا قوندىرۋ, جەتىلگەن ۇلت­تىق وي-سانانى قالىپتاستىرۋ – ازا­ماتتارى­مىزدىڭ اسىل پارىزى. وسى ماق­ساتتاعى كەزەك كۇتتىرمەس ءىس-شارا­لاردىڭ باستىسى – وتانىمىزدا شى­نايى ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋ جانە ونى جەتىلدىرۋ. اتالعان ماق­سات­تاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى دە ءتۇيىندى قاعيداتتارى قا­زاق­ستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ كونستيتۋ­تسيا­سىندا تولىق قامتىلعان. تەك ولارعا ءجىتى ءمان بەرىپ, باسشىلىققا الىپ, تالاپتارىن ورىنداۋ كەرەك.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونس­تي­تۋتسياسى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قۇقىق­تىق اكتىلەرىنىڭ ىشىندە ەڭ جوعار­عى سا­ناتتاعى نەگىزگى زاڭى بولىپ تا­بى­لادى جانە رەسپۋبليكا اۋما­عىندا ونىڭ پارمەندى كۇشى تىكەلەي قولدا­­نىلادى. قوعامداعى قۇقىقتىق ءتارتىپ پەن زاڭدىلىقتىڭ ورنىعۋى – ەلىمىز­دىڭ ازاماتتارى مەن مەملەكەتتىك ورگان­دارىنىڭ اتا زاڭىمىزدىڭ نورما­لارىن, تالاپتارىن قالتقىسىز ورىن­داۋى – ەلىمىزدىڭ ودان ءارى بايان­دى دا ورلەپ جەتىلۋىنىڭ باستى شار­تى. قازاقستان قوعا­مى­نىڭ دامۋ پروتسەسى نەگىزى زاڭنىڭ قۋاتتى جاسامپازدىق الەۋەتىنەن باستاۋ الىپ جۇزەگە اسادى. بىراق ايتا كەتەر جايت, اتا زاڭ نور­ما­لارىنىڭ قاعي­دات­تارى مەن تالاپتارى ءالى دە بولسا تو­لىعىمەن جۇزەگە اسى­رىلمايدى. ويتكەنى قوعام مۇشەلەرىنىڭ بىرقاتارى ولاردى ءالى ءجىتى زەردەلەپ, تەرەڭ ۇعىنىپ, باسشىلىققا الماعان. وعان دالەل رەتىندە ءومىر مى­سالدارى ءبىرشاما كەزىگەتىنى ايان.

تاۋەلسىزدىك, پاتريوتيزم مەن قۇ­قىق­تىق ۇستانىم ەگەمەن قازاقستاننىڭ دامۋى مەن نىعايۋىنىڭ ماڭىزدى نەگىزدەرى. سوندىقتان قوعامىمىزدىڭ ءار مۇشەسىنىڭ بويىندا پاتريوتيزم سەزىمدەرىن قالىپتاستىرىپ, ونىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ قازىرگى جاع­دايدا وتە وزەكتى ماسەلە بولىپ كەلە­دى. ەلى­مىزدىڭ يدەولوگياسىنىڭ باس­تى تۇت­قاسى – تاۋەلسىز دامۋ جولى­نان تايماي العا باسۋ بولىپ سانالا­دى. سون­دىق­تان نەگىزگى زاڭنىڭ قاعي­دات­تارى­نىڭ ماڭىزىن ناسيحاتتاۋ ازا­مات­تار­دىڭ وتانشىلدىق, پاتريوتيزم ۇستا­­نىمدارىن قالىپتاستىرۋدا وتە ماڭىز­دى. اتا زاڭىمىزدىڭ قۇقىق­تىق نور­­مالارىن تەرەڭ ءبىلۋ, جەتە ءتۇسى­نۋ قو­عام مۇشەلەرىنىڭ وتانعا دەگەن سۇيىس­پەن­­شىلىكتەرىن, ونى قورعاۋعا باعىت­تالعان ازاماتتىق بورىشتارىن ارتتىرادى.

بىزگە پاتريوتيزم ۇعىمىنىڭ ءمانىن ايقىنداۋ ماڭىزدى. پاتريوتيزم – گرەك­تىڭ «patris» سوزىنەن شىققان تۇسىنىك. اۋەلگى ماعىناسى «وتان, تۋعان جەر», قازىر­گىسى – وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, تۋاعان جەرگە, حالقىڭا دەگەن ادالدىق. شى­نايى پاتريوت ءاردايىم ەلگە شىنايى سۇيىسپەنشىلىك تانىتىپ, ونىڭ وتكەنىن, بۇگىنگىسىن, كەلەشەگىن زور ماق­تانىش تۇتىپ, جان-جاقتى كوركەيىپ, گۇلدەنىپ دامۋىنا قاجىماس ادال ەڭبەگىن ارنايدى. پاتريوتتىق تالپى­نىستىڭ باستى ماقساتى – ەلدىڭ تىنىشتىعىن, حالىقتىڭ ىنتىماعىن نىعايتۋ, قوعامدىق تاتۋلىق پەن ساياسي تۇراقتىلىقتى ورنىقتىرۋ, ۇلتتىق مۇددەنى قورعاۋ.

پاتريوتتىق ءىس-ارەكەتتەردىڭ قول­دانىستاعى زاڭداردا قامتىلعان ەلەۋلى سيپاتتارىن اتاپ وتسەك, اتا زاڭى­مىزدىڭ 36-بابىندا: «1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىن قورعاۋ – ونىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ قاسيەتتى پارىزى جانە مىندەتى. 2. رەسپۋبليكا ازاماتتارى زاڭدا بەلگىلەنگەن ءتارتىپ پەن تۇرلەر بويىنشا اسكەري قىزمەت اتقارادى», دەلىنگەن. سوندىقتان وتاندى قورعاۋ قازاقستان ازاماتتارىنىڭ بىردەن-ءبىر قاسيەتتى بورىشى بولىپ سانالادى.

قازاقستاننىڭ نەگىزگى  زاڭى­نىڭ 37-بابىندا «قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ ازاماتتارى تاريحي جانە ما­دەني مۇرالاردىڭ ساقتالۋىنا قام­قور­لىق جاساۋعا, تاريح پەن مادەنيەت ەسكەرت­كىشتەرىن قورعاۋعا مىندەتتى», دەپ اتاپ كورسەتىلگەن. وسىعان وراي قازاق­ستاندىقتار ءۇشىن تاريحي ەسكەرتكىش­تەردى قورعاپ, ساقتاۋ جانە بولاشاق ۇرپاققا امانات ەتىپ قالدىرۋ ازاماتتىق پارىز بولىپ سانالادى.

اتا زاڭنىڭ 38-بابىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى تابي­عات­تى ساقتاۋعا جانە تابيعات بايلىقتارىنا ۇقىپتى قاراۋعا مىندەتتى», دەلىنگەن. تابيعاتتى قورعاپ, ايالاپ, ونى كەلەشەك ۇرپاققا قالدىرۋ – وتانسۇيگىش پاتريوت جاننىڭ تاعى ءبىر قىرى.

نەگىزگى زاڭىمىزدىڭ 34-بابىندا ازاماتتاردىڭ بىردەن-ءبىر پاتريوتتىق ءىس-ارەكەتتەرىنىڭ جاعىمدى سيپاتى رەتىندە, ورىنداۋعا مىندەت مىناداي ماڭىزدى تالاپتار قامتىلعان: «1. اركىم قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىن جانە زاڭدارىن ساق­تاۋعا, باسقا ادامداردىڭ قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارىن, ابىرويى مەن قادىر-قاسيەتىن قۇرمەتتەۋگە مىندەتتى. 2. ار­كىم رەسپۋبليكانىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرىن قۇرمەتتەۋگە مىندەتتى».

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەم­لەكەتتiك رامىزدەرى رەتىندە تانىلاتىن تۋى, ەلتاڭباسى جانە گيمنi كونستي­تۋتسيالىق زاڭمەن ايقىندالعان. قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك را­مىزدەرىن قۇرمەتتەۋگە ۇرپاقتى تيا­ناقتى تۇردە تاربيەلەۋ, سونداي-اق ولار­دىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن تەرەڭ ءتۇسىندىرۋ وتانسۇيگىشتىكتى, قازاقستاندىق ءپات­ريو­تيزمدى قالىپتاستىراتىنى ءسوزسىز.

 

ناقىپبەك سادۋاقاستەگى,

زاڭگەر-پۋبليتسيست

سوڭعى جاڭالىقتار