ەلگە – ابىروي, ەرگە – مەرەي

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەۋروپادان امەريكا قۇراما شتاتتارىنا ۇلاسقان ۇلكەن ساپارى ءساتتى باستالدى. قازاقستان باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەنبى كۇنى كەش الەتىندە امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ پرەزيدەنتى باراك وبامانىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە ارنالعان جاھاندىق سامميتكە ارنايى شاقىرۋى بويىنشا وسى ەلدىڭ استاناسى ۆاشينگتونعا كەلدى. جەكسەنبى كۇنى ەلباسى باراك وبامامەن كەزدەسىپ, ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ كەلەلى ماسەلەلەرىن تالقىلادى. ال بۇگىن باراك وبامانىڭ ەرەكشە كۇش-جىگەر تانىتۋى بويىنشا قىرىقتان استام مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن الەم تاريحىندا العاش رەت اۋقىمدى تۇردە وتكەلى وتىرعان يادرولىق قارۋلاردى جانە ونىڭ سىناقتارىن شەكتەۋ جونىندەگى ۇلى ءدۇبىرلى جيىن باستالماق. جالپى, يادرولىق قارۋلاردى جويۋ ماسەلەسى – الەمدەگى ەڭ كۇردەلى دە كۇرمەۋلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. مۇنى ءوز بولاشاعى ءۇشىن الاڭداعان ادامزاتتىڭ اسىل ارماندارىنىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى. جەتى باستى ايداھارداي بارعان سايىن بەلەڭ الا تۇسكەن وسى قاتەرلى قۇبىلىس جەر-جاھاننىڭ ءامىرشىسى بيىگىنە كوتەرىلگەن ادام اقىل-ويىنىڭ عاجايىپتىعىنىڭ عانا كورىنىسى ەمەس, سونىمەن قاتار, ونىڭ ءوزى تۋدىرعان تاجالدىڭ الدىندا بارعان سايىن دارمەنسىز بولا تۇسكەندىگىن بىلدىرەتىندەي. ءبىزدىڭ قازاق حالقى مۇنداي جاعدايدى ء“وزى سۇراپ العان اۋرۋدىڭ ەمى جوق” دەپ استارلاعان. باراك وبامانىڭ قۇرمەتى مەن باعاسى يادرولىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە ارنالعان بۇل جيىننىڭ ءمانى زور. باراك وباما وعان الەم ەلدەرىنىڭ اراسىنان يادرولىق قاۋىپسىزدىك ءما­سەلەسىندە اسەرى بار دەپ تانىلاتىن ەلدەردىڭ باسشىلارىن شاقىرىپ وتىر. ءبىزدىڭ ەستۋىمىزشە, وعان 44 ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى قاتىس­پاق. باراك وبامانىڭ وسىنشاما ەلدىڭ ساياسي ليدەرلەرىنىڭ بارىمەن بىردەي جەكە كەزدەسۋلەر وتكىزە بەر­مەيتىندىگى بەلگىلى. ماسەلەنىڭ ساياسي استارى ءوز الدىنا, بۇعان ءتىپتى ۋاقىت­تىڭ جەتپەيتىندىگى دە انىق. قالاي بولعاندا دا, باراك وباما ۇلكەن جيىننىڭ الدىندا ءبىر كۇن بۇرىن جانە ەڭ ءبىر جاقسى ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ پرە­زي­دەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى جەكە قابىلداۋعا ۋاقىت بەلگىلەپتى. كەزدەسۋ 11 ءساۋىر كۇنى اقش ۋاقىتى بويىنشا كۇندىزگى ساعات 15.00-دە باستالىپ, 45 مينوتكە سو­زىلدى. مۇنى الىپ ەل باسشىسى­نىڭ قازاقستان پرەزيدەنتىنە كور­سەتكەن ۇلكەن قۇرمەتى دەپ ايتساق, بۇل دا جەتكىلىكسىز بولىپ شىققان بولار ەدى. مۇندا قۇرمەت تە, سالماق تا, ەڭبەك تە, ساياسات پەن ناتيجە دە, ەلباسىنىڭ ءوز ەلىندە جانە حالىق­ارالىق دەڭگەي­دە اتقارىپ وتىرعان ءرولى مەن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بۇگىنگى الەمدىك قوعامداستىقتا الىپ وتىرعان ورنى دا, ەلدىڭ بولا­شاققا قوسا الار ۇلەسى دە – قىس­قا­سى, ءبارى بار. ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتى­ناس 1991 جىلدىڭ 25 جەلتوق­سا­نىن­دا امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك تاۋەل­سىز­دىگىن تانۋ وقيعاسىنان باستاۋ الدى. سودان بەرگى ارالىقتا ىنتى­ماقتاستىق اياسى ۋاقىت وتكەن سايىن كەڭي جانە جان-جاقتى دامي وتى­رىپ, ستراتەگيالىق ارىپتەستىك سي­پا­تىنا د­ەيىن كوتەرىلدى. مەملەكەتتەر اراسىندا شارتتىق-قۇقىقتىق قاتى­ناستاردىڭ بەرىك نەگىزى قالىپ­تاسقان. وسى رەتتە ەلباسىنىڭ قۇراما شتاتتارعا ءار ساپارىنىڭ جاقسى ءنا­تيجەلەرگە قول جەتكىزگەندىگىن ايت­ساق, 2006 جىلدىڭ 26-29 قىر­كۇيەگى ارالىعىندا ۆاشينگتونعا جاساعان ساپارى بارىنشا جەمىستى بولعاندىعىن اتاپ كورسەتكەن ءجون. وسى ساپار بارىسىندا تاراپتار ەكى ەلدىڭ جان-جاقتى ىنتىماقتاستىق اياسىن ودان ءارى كەڭىتە تۇسۋگە ىقى­لاستى ەكەندىكتەرىن تاعى ءبىر دالەل­دەدى. ەكى مەملەكەت باسشىلارى ەنەر­گەتيكا, اسكەري ىنتىماقتاس­تىق, ساۋدا, ينۆەستيتسيا جانە قو­عام­دى دەموكراتيالاندىرۋ سالالا­رى بويىنشا ستراتەگيالىق ىنتى­ماق­تاستىقتى نىعايتۋعا باعىتتال­عان بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىل­دا­دى. مالىمدەمەدە ايتىلعان وي-نيەت جۇزەگە اسۋ ۇستىندە. قازاقستاننىڭ الەمدەگى ءتور­تىن­شى يادرولىق ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتىپ, سەمەي اتوم پوليگونىن جا­بۋىن جوعارى باعالاعان اقش جاپ­پاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تارات­پاۋ جونىندەگى شارالار اياسىندا كسرو-دان قالعان بۇرىنعى اسكەري الەۋەتتى ەلىمىزدىڭ عىلىمي, اۋىل شارۋاشى­لىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­لارىندا قولدانۋىنا, ياعني بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋىنا جاردەم­دەسۋىن جالعاستىراتىندىعىن ءبىلدىردى. ەلباسى 2008 جىلعى 18 قارا­شادا اقش-تىڭ جاڭا سايلانعان پرەزيدەنتى باراك وبامانى تەلە­فون ارقىلى قۇتتىقتاپ, سويلەسكەن كەزىندە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى ەكى جاقتى ستراتەگيالىق ىنتىماق­تاستىقتىڭ جاي-كۇيى مەن بولاشاق كوكجيەكتەرىن تالقىلاعان ەدى. 2009 جىلدىڭ 7 ساۋىرىندە قازاق­ستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ ءتور­اعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ىس­تام­بۇل قالاسىندا وتكەن وركەنيەت­تەر اليانسى­نىڭ ءىى فورۋمى شەڭ­بەرىندە اقش پرەزيدەنتى باراك وبامامەن جۇزدەسىپ, اقش باسشى­سىن قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ قازاقستان اۋماعىندا بەيبىت ماق­ساتتا پاي­دا­لانۋ ءۇشىن حالىق­ارالىق اتوم ەنەر­گياسى جونىندەگى اگەنتتىگىنىڭ باقىلاۋىن­دا­عى يادرولىق وتىن بانكىن ورنالاس­تى­رۋعا دايىندىعى جونىندەگى ءما­لىم­دەمەسى تۋرالى حاباردار ەتتى. سو­نى­مەن قاتار, باراك وباماعا ەلبا­سى­نىڭ ەلىمىزگە رەسمي ساپارمەن كەلۋ تۋرالى شاقىرۋىن تاپسىردى. “اقش-تىڭ قازاقستانمەن قارىم-قاتىناستارى ستراتەگيالىق سيپات­تا” ەكەندىگىن تاعى ءبىر قۋاتتاعان باراك وباما ءوزىنىڭ ورتالىق ازيا ايماعى­نا ساپارمەن شىعۋدى جوس­پار­لاپ وتىرعاندىعىن, سول سا­پار­دا ال­دىمەن “اقش-تىڭ دوسى مەن سەنىمدى ارىپتەسى” سانالاتىن قا­زاقستانعا كەلەتىندىگىن جەتكىزگەن بولاتىن. مۇنان كەيىن 2009 جىلدىڭ 3-5 مامىرى ارالىعىندا ەلىمىزدىڭ سول كەزدەگى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مارات ءتاجيننىڭ اقش-قا ساپارى بولىپ, ونىڭ شەڭبەرىندە م.ءتاجين اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى ح.كلين­­تونمەن, باسقا دا رەسمي تۇل­عالارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى. تا­راپ­تار قازاقستان مەن اقش اراسىن­داعى ەكى جاقتى جانە ايماقتىق ءما­سەلەلەر جونىندەگى ىنتىماقتاستى­عىنىڭ كوكجيەكتەرى, سونىڭ ىشىندە جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تارات­پاۋ, اۋعانستانداعى احۋال, ەكونو­ميكا جانە ەنەرگەتيكا سالالارىن­داعى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىن تالقىلادى. سونىمەن قاتار, ساپار بارىسىندا م.ءتاجين اقش-تىڭ بەدەلدى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى سانالاتىن “سىرتقى ساياسات ءجونىن­دەگى كەڭەسىندە” بايانداما جاسادى. 2009 جىلدىڭ 9-10 ماۋسىم ارا­لىعىندا استانا قالاسىنا اقش مەملەكەتتىك حاتشىسىنىڭ ساياسي ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارى ۋ.بەرنس باستاعان امەريكالىق دە­لە­گاتسيا كەلدى. ۋ.بەرنس ەلباسى ن.نا­زارباەۆپەن, پرەمەر-مينيستر ك.ماسىموۆپەن جانە سىرتقى ىستەر ءمينيسترى م.تاجينمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى. امەريكا تارابى اقش پرەزيدەنتى ب.وبامانىڭ ماسكەۋگە (6-8 شىلدە 2009 ج.) ساپارىنىڭ, سونىڭ ىشىندە رەسەي پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆپەن كەزدەسۋىنىڭ قورىتىندىلارى تۋرالى حاباردار ەتىپ, قازاقستان-امەريكا قاتىناس­تارىنىڭ كوكجيەكتەرى, ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, يادرو­لىق قارۋدى تاراتپاۋ, 2010 جىلى قا­زاقستاننىڭ ەقىۇ-داعى توراعا­لى­عى جانە باسقا دا ماسەلەلەردى تالقىلادى. ەندى ەكونوميكالىق ىنتىماق­تاس­تىق ماسەلەلەرى تۋرالى اڭگىمە قوزعايتىن بولساق, امەريكا قۇراما شتاتتارى قازاقستاننىڭ ءىرى ساۋدا ارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى. 2009 جىلى قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى (ەكسپورت – 612,6 ميلليون, يمپورت – 1,4 ميلليارد دول­لار), بۇل قازاقستاننىڭ جالپى تاۋار اينالىمىنىڭ 3,3 پايىزىنا تەڭ. ساۋدا اينالىمىنىڭ 2008 جىل­مەن سالىستىرعاندا 500 ميل­ليون اقش دوللارىنا تومەندەۋى دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق داعدا­رىس سالدارى ەكەنى تۇسىنىكتى. اقش-پەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتا قازاقستان ءۇشىن ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ ماڭىزى زور. بۇل فاكتور ەلدىڭ تۇراقتى جانە قارقىندى دامۋىنا سەبەپشى جانە قازاقستاندىق كوپ قىرلى ساياساتتى تيىمدىلىكپەن پايدالانۋدا جەمىستى قىزمەت ەتەدى. ماسەلەن, 1993 جىل­دىڭ ماۋسىمىنان بەرى اقش-تىڭ قا­زاقستانعا سالعان تىكەلەي ينۆەس­تيتسيالارىنىڭ جالپى كولەمى 30 ميلليارد دوللارعا جەتكەن ەكەن.  وتكەن جىلدىڭ 9 ايىندا عانا وسى ەلدەن 1,5 ميل­ليارد دوللاردىڭ تىكەلەي ينۆەس­تيتسياسى كەلگەن. بۇل 2008 جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگىدەن 6,3 پايىزعا ارتىق. قازاقستاندا اقش كاپيتالى­نىڭ قاتىسۋىمەن 350-دەن استام كا­سىپورىندار جۇمىس ىستەيدى. اتالعان كاسىپورىن نەگىزىنەن شيكى مۇناي مەن ىلەسپە گاز ءوندىرۋ, قۇرىلىس, فارماتسەۆتيكالىق تاۋارلار ساتۋ, قوناق ۇيلەرگە قىزمەت ۇسىنۋ, كولىك-ەكسپەديتسيالىق قىزمەت كورسەتۋ, گەولوگيالىق بارلاۋ مەن ىزدەۋ (عىلىمي زەرتتەۋلەرسىز) جۇمىستارىن جانە باسقا دا سالالاردى قامتيدى. “شەۆرونتەكساكو”, “ەكسون­مو­بيل”, “كونوكوفيلليپس”, “وريكس/كەررماكگي” سياقتى امەريكالىق كومپانيالار ەلىمىز ەكونوميكاسى­نىڭ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ, الدىڭعى ورىنداردى يەلەنۋدە. امە­ريكالىقتاردىڭ قاتىسۋىمەن قۇرىلعان “تەڭىزشەۆرويل”, “ادجيپ ككو”, “كاسپي تۇربا قۇبىرى كون­سورتسيۋمى”, “قاراشىعاناق ينتە­گرا­تسيالىق ۇيىمى” سياقتى كوم­پا­نيالار مەن بىرلەسكەن كاسىپورىن­دار ەلىمىزدەگى ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەنە ۇلەس قوسىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار, ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى قازاقستان مەن اقش ارىپتەستىگى جونىندەگى ارناۋلى كو­ميس­سيا جەتى-سەگىز جىلدان بەرى جۇ­مىس ىستەپ كەلە جاتىر. وسى ۋاقىتقا دەيىن بۇل كوميسسيا التى وتىرىس وتكىزىپ, ولاردا مۇناي-گاز, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى, اتوم ەنەر­گەتيكاسى, يادرولىق تەحنولوگيالاردى تاراتپاۋ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ سەكىلدى ماڭىزدى ماسەلەلەردەگى ارىپتەستىك قاتىناستاردى ودان ءارى دامىتۋدىڭ جولدارى قارالدى. ەكى ەل اراسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ تاعى ءبىر قىرى رەتىندە مەملەكەتتىك-جەكە مەنشىك ارىپتەستىك سالاسىندا قازاقستان مەن اقش-تىڭ بىرلەسكەن باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلا باستاعاندىعىن اتاپ وتۋگە بولادى. باعدارلامانىڭ ماقساتى وسى ماسەلەدەگى ارىپتەستىكتى تەرەڭدەتۋدىڭ سەنىمدى دە ءتيىمدى نەگىزدەرىن ازىرلەپ, قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. ال ەكى ەل اراسىنداعى قورعانىس پەن قاۋىپسىزدىك سالالارىنداعى ىن­تى­ماقتاستىق قازاقستاندا اسكەري رەفورمالاردى قولداۋدا بىرقاتار ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدى قام­تيدى. ءىMET جانە FMF باعدارلا­مالارى شەڭبەرىندە قازاقستاندىق وفيتسەرلەر مەن سەرجانتتار قازاق­ستاندا جانە اقش-تا دايىندىقتان وتەدى. سونداي-اق ەلىمىز اسكەري كۇش­­تەرى جەكە بولىمدەرىنىڭ امەري­كالىق تەحنيكامەن جانە سايمان­دار­مەن جاب­دىقتالۋى جۇزەگە اسى­رىلادى. شە­كارانى ساقتاۋ جانە ەكسترە­ميزم­گە قارسى كۇرەس باعدار­لامالا­رى بويىنشا جۇمىس جالعاس­تىرىلۋدا. 2008 جىلدىڭ 1 اقپانىندا اقش قورعانىس ءمينيسترىنىڭ كو­مەكشىسى م.شيۆەرستىڭ ەلىمىزگە جاساعان ساپارى اياسىندا قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى كەزەكتى بەسجىلدىق اسكەري ىنتىماقتاستىق جوس­پارىنا قول قويىلعاندىعى بەل­گىلى. بۇل جوسپار 2012 جىلعا دەي­ىنگى كەزەڭدىك شارالاردى قامتيدى. مىنە, رەسمي دەرەك كوزدەرىنەن الىنعان قازىرگى قازاقستان-امە­ريكا قارىم-قاتىناستارىنىڭ ءبىر پاراسى وسىنداي. رەسمي دەرەكتەر­دىڭ قاشان دا بولسىن تىلگە ساراڭ, سەزىمگە شورقاق كەلەتىنى بەلگىلى عوي. ەگەر وسى دەرەكتەردى جۋرناليستىك تىلمەن سويلەتسەك, كوپ نارسەنى ايتۋعا بو­لار ەدى. ماسەلەن, كسرو-نىڭ قۇ­لاي­تىندىعىن كۇنى بۇرىن بول­جاۋى­مەن سۇڭعىلا ساياساتكەر دەگەن اتى شىققان, رەيگاننىڭ تۇ­سىندا اقش پرەزيدەنتىنىڭ قاۋىپ­سىزدىك ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەس­شىسى بولىپ قىزمەت اتقارعان ز.بجە­­زينسكيدىڭ كەڭەس وداعى ىدىراپ تىنعان سوڭ امەريكانىڭ بىردەن-ءبىر الەمدىك دەرجاۆا رەتىندەگى گەگەموندىعىن ارتتىرۋ ىسىندە وسى ەلدىڭ كەيىنگى پرەزيدەنتتەرى مەن سىرتقى ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋشى تۇلعالارىنا اقىل قوسۋ ماقساتىندا “ ۇلى شاحمات تاقتاسى” دەپ اتالا­تىن كىتاپ جازىپ, وندا ءار ەلدىڭ جانە وڭىرلەردىڭ بولاشاعىن باعام­داعانى بەلگىلى. مىنە, وسى كىتا­بىندا بجەزينسكي ەندىگى كەزەكتە ورتالىق ازيانىڭ اقش سىرتقى ساياساتىن جۇرگىزۋدە ەلەۋلى ماڭىزى بار وڭىرگە اينالاتىندىعىن ايتا كەلىپ, وسى وڭىردەن ستراتەگيالىق ارىپتەس قاراستىرعان تۇستا ءبىرىنشى كە­زەكتە وزبەكستاندى اتاعان بولا­تىن. وزبەكستاننىڭ وسىعان دەيىنگى تاريحي ورنى, حالقىنىڭ كوپتىگى مەن بىرتەكتىلىگى, ادام جانە تابيعي رەسۋرستارى كانىگى ساياساتشىنىڭ نازارىنا ىلىگەدى. “الايدا, دەيدى بجەزينسكي, بولاشاقتا ەكونو­ميكالىق دامۋ جاعىنان قازاقستان العا شىعىپ كەتۋى مۇمكىن, ونداي جاعدايدا بىزگە ستراتەگيالىق ءارىپ­تەستى تاڭداۋ ماسەلەسىندە قازاق­ستانعا قاراي كوبىرەك كوڭىل بولۋگە تۋرا كەلەدى”. بجەزينسكيدىڭ ءبىرىنشى بول­جامى كەلە قويماعانىمەن, شۇكىر­شىلىك, قازاقستان تۋرالى ايتقانى شىندىققا اينالدى. قازاقستان­نىڭ سوڭعى جىلدارعى ەكونومي­كالىق دامۋى الەم نازارىنا ىلىكتى. اقش قازاقستاندى تمد ەلدەرى اراسىندا نارىق جولىنا تۇسە العان ءبىرىنشى ەل رەتىندە مويىندادى. ونىڭ ۇستىنە ەلباسىنىڭ كورەگەن باسشىلىعىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز حالىقارالىق قارىم-قاتىناس ماسە­لە­سىندە دە كوپ العا كەتتى. كوپ قىر­لى ساياسات ءوز جەمىسىن بەردى. قازاق­ستان بۇگىندە مۇسىلمان الەمىنىڭ جانە تمد ەلدەرىنىڭ تاريحىندا ءبىرىنشى بولىپ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋدە. الەم ەلدەرىنىڭ اراسىندا ونىڭ سالماعى جىلدان جىلعا ارتا تۇسۋدە. شاماسى, قۇراما شتاتتار­دىڭ قازىرگى باسشىسى باراك وبامانىڭ ۋاقىتىنىڭ سونشاما تىعىزدىعىنا قاراماستان, ءبىزدىڭ مەملەكەت باسشىسىمەن كەزدەسۋگە 45 ءمينوت ۋاقىت ءبولۋىنىڭ ءبىر سىرى وسى ما دەيمىز. مۇنداي قۇرمەت كوپ ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارىنا كورسەتىلە قويعان جوق. اقش پرەزيدەنتىنىڭ “بلەر حاۋس” رەسمي رەزيدەنتسياسىندا ءوت­كەن كەزدەسۋ بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جاھاندىق ءسامميتتىڭ شاقىرىلۋى, رەسەيمەن ارادا ستراتەگيالىق قارۋ-جاراق جونىندەگى جاڭا شارتقا قول قويىلۋى, اقش-تىڭ جاڭا يادرو­لىق ستراتەگياسىنىڭ قابىلدانۋى باراك وبامانىڭ حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى بەلسەندى­لىگى مەن جەتىستىگىنىڭ ايقىن كورىنىسى بولىپ تابىلاتىندىعىن اتاپ كور­سەتتى. مۇنىڭ ءوزى يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ جولىنداعى اسا ۇلكەن قادام بولىپ تابىلادى. ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى قازاق­ستان-امەريكا قارىم-قاتى­ناس­تارى­نىڭ دەڭگەيىنە قاناعات­تانا­تىندىعىن ءبىلدىردى. “اقش قازاقستاننىڭ جەتەكشى ەكونوميكالىق جانە ينۆەستي­تسيا­لىق ارىپتەسى بولىپ تابىلادى. ەلى­مىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق سەكتورىندا اقش-تىڭ ەڭ ءىرى كومپانيالارى جۇ­مىس ىستەيدى. قازىرگى كۇنگە دەيىن قازاقستانعا تارتىلعان 80 ميل­ليارد دوللاردان استام شەتەلدىك ءتى­كەلەي ينۆەستيتسيالاردىڭ 30 ميل­ليارد دوللارى امەريكالىق كوم­پانيالارعا تيەسىلى”, دەدى ەلباسى. مەملەكەت باسشىلارى قازاق­ستان مەن اقش-تىڭ كوپجوسپارلى قيمىل-ارەكەتىن كەڭەيتۋ ماسەلەسىن تالقىلاي كەلە, وسى ماسەلەمەن تۇراقتى اينالىساتىن جۇمىس كو­ميسسياسىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلدى. بۇل كوميسسياعا ەكى ەل سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارى باس­شىلارىنىڭ ورىنباسارلارى جەتەك­شىلىك ەتەتىن بولادى. كەزدەسۋ بارىسىندا اۋعان­ستانداعى جاعداي, ورتالىق ازيا مەن ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى وقي­عالار بارىسى تۋرالى ناقتى ءاڭ­گى­مەلەر بولدى. بۇل اڭگىمە قازاق­ستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعى توڭىرەگىندە دە ءوربىدى. اقش پرەزيدەنتى قازاقستان­نىڭ وڭىرلىك تۇراقتىلىق پەن قاۋىپ­سىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءجو­نىن­دەگى كۇش-جىگەرى مەن جۇرگىزىپ جات­قان جۇمىستارىنا قولداۋ ءبىلدىردى. ەلباسى باراك وبامانى استا­نادا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاراشا ايىندا وتەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىرعان ەقىۇ سامميتىنە قاتى­سۋعا شاقىردى. قازاقستان مەن اقش پرەزيدەنت­تەرى ەكى جاقتى قارىم-قاتىناستىڭ باس­قا دا وزەكتى ماسەلەلەرىن تال­قىلادى. ەۋروپا تورىندە قازاقستان مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ امەريكا ساپارىنىڭ ال­دىندا عانا بۇگىنگى تاڭدا ەۋرو­پانىڭ بەيرەسمي استاناسى رەتىندە تانىلا باستاعان بريۋسسەلگە (سەبەبى, مۇندا ەۋروپارلامەنت, ەۋروكوميسسيا, ەۋروپا كەڭەسىنەن باستاپ, كارى قۇرلىقتىڭ بىرقاتار ورتالىق قۇ­رى­لىمدارى ورنا­لاسقان) ات شال­دىرىپ, بەلگيا جەرىندە دە ما­ڭىز­دى كەزدەسۋلەر جاساعاندىعى بەلگىلى. وسىنداي العاشقى كەزدەسۋ ەۋروپالىق ينۆەستيتسيالىق بانكتىڭ پرەزيدەنتى جانە ەۋروپالىق ينۆەس­تيتسيالىق قور ديرەكتورلار كەڭە­سىنىڭ توراعاسى فيليپپ مايشتادت­پەن بولىپ ءوتتى. ەۋروپالىق ينۆەستيتسيالىق بانك ەۋروپا وداعى اياسىندا وسى وداقتىڭ تەڭگەرىلىمدى دامۋىن ىن­تا­لاندىرۋ, ينۆەستيتسيالىق جوبا­لاردى قارجى­لان­دىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان دەربەس بانك بولىپ تا­بىلادى. ول ەۋروپالىق قاۋىمداس­تىقتى قۇرۋ جونىندەگى ريم كەلىسىم-شارتىن ءجۇ­زەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە جانە كە­لىسىم-شارتىنىڭ 129-شى تارماعى­نا سايكەس 1958 جىلى قۇرىلعان. باس­تاپقى قۇرىل­تايشىلارى – گەر­مانيا, فرانتسيا, يتاليا, بەل­گيا, گوللانديا, ليۋكسەمبۋرگ ەلدەرى. كەيىننەن ولارعا دانيا, يرلانديا, گرەكيا, يسپانيا, پورتۋگاليا كەلىپ قوسىلدى. قازىر بانك وداق تاراپىنان قارجىلان­دىرىلمايتىن تاۋەلسىز قارجى ينستيتۋتى بولىپ تابىلادى. ءسويتىپ, بانك ەۋروپالىق وداق­تىڭ قۇرىلۋىنا جانە دامۋىنا قىزمەت ەتە وتىرىپ, سوڭعى كەزدەرى ءوز ارەكەت اياسىن بارعان سايىن كە­ڭەيتىپ كەلەدى. مۇنى قارجىلان­دىرۋ ءتاسىلىنىڭ ءارتاراپتاندىرىلا تۇسۋىنەن, بانك نەسيەلەر بەرەتىن ەلدەر سانىنىڭ ارتۋىنان جانە بەرىلەتىن نەسيەلەر كولەمىنىڭ ۇلعايۋىنان بايقاۋعا بولادى. كەزدەسۋ بارى­سىن­دا قازاقستان باسشىسى ەۋروپالىق ينۆەستيتسيا­لىق بانكتىڭ قازاقستان­مەن ىنتى­ماقتاستىقتى دامىتۋعا دايىن ەكەن­دىگىن جوعارى باعالادى. ەيب-نىڭ قازاقستان ەكونومي­كا­سى­نا ينۆەستيتسيا سالۋ ماسەلە­لەرىندە نەگىزگى سەرىكتەس رەتىندە قاراستى­رىلاتىنى اتاپ ءوتىلدى. – قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ەۋروپالىق ينۆەستيتسيالىق بانك اراسىندا قول قويىلاتىن نەگىزدەمەلىك كەلىسىم بولاشاقتاعى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىققا نە­گىز قالاۋى ءتيىس. بۇل قازاقستان ءۇشىن ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ينفرا­قۇرىلىمدىق جوبالارعا ۇزاق مەرزىمدى جانە سالىستىرمالى تۇردە ونشا قىمبات ەمەس كرەديتتىك رەسۋرستار تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەپ اتاپ كورسەتتى ەلباسى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاق­ستان مەن ەيب اراسىنداعى ىنتى­ماق­تاستىقتىڭ “جول كارتاسىن” جاساۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتتى. وندا ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى كەلەشەككە جوسپارلانعان ناقتى پەرسپەك­تيۆالىق جوبالاردى كورسەتكەن ماڭىزدى. كەزدەسۋدە ايتىلعانداي, كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋى قازاق­ستاندىق نارىقتى ەۋروپالىق ينۆەستيتسيالار ءۇشىن تەك مۇناي-گاز جانە ەنەرگەتيكا سالالارىندا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ترانزيتتىك-كولىكتىك ينفراقۇرىلىم, اۋىل شا­رۋاشىلىعى جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق سالالار بويىنشا تارتىمدى ينۆەستيتسيالىق الاڭعا اينالدىرماق. قازاقستان, سونىمەن قاتار, ەيب-نى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوز­دەرىن دامىتۋ, وندىرىستە ەكولو­گيالىق تۇرعىدان تازا سەرپىندى جانە ەنەرگيا ساقتاۋشىلىق تەحنو­لوگيالاردى پايدالانۋ ارقىلى سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جوبالارىنا تارتۋعا مۇددەلى. مەملەكەت باسشىسى ف.ماي­شتادت­­تى اعىمداعى جىلدىڭ ماۋ­سىم ايىندا الماتىدا وتەتىن شەت­ەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ كە­زەك­تى وتىرىسىنا قاتىسۋعا شاقىردى. كەلىسسوز سوڭىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ەۋروپالىق ينۆەستيتسيالىق بانكتىڭ اراسىندا وسى بانكتىڭ قازاقستانداعى قىزمە­تىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويىلدى. كەلىسىمگە قازاقستان جاعىنان قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حات­شىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ, ەۋروپالىق ينۆەستيتسيالىق بانك جاعىنان بانك باسشىسى فيليپپ مايشتادت قولدارىن قويدى. “­ەۋروپالىق وداقتىڭ باسشى­لىق ورگاندارى ءبىزدىڭ بانكتىڭ قا­زاقستانداعى جوبالاردى قارجىلان­دىرۋىنا رۇقساتىن بەرگەن ەدى. ويتكەنى قازىرگى ۋاقىتتا ەۋروپالىق وداق پەن قازاقستان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق الەۋەتىنىڭ ۇلكەن ەكەندىگى بايقالادى جانە ول جان-جاقتى دامۋ ۇستىندە. ەۋروپالىق وداق قازاقستاندى ورتالىق ازياداعى سەنىمدى ستراتەگيالىق ارىپتەسى دەپ ەسەپتەيدى. ال ءبىزدىڭ بانككە كەلەتىن بولساق, ءبىز قازىر الەمدە جاقسى دامۋ قارقىنىن كور­سەتكەن ەلدەرمەن ءتيىمدى ارىپتەستىك ورناتۋ ساياساتىن ۇستاپ وتىرمىز. قازاقستان الەمدىك داعدارىستان جاقسى جاعدايدا شىعىپ كەلەدى. تولەم قابىلەتى مىعىم ءارى شەت ەلدەردەن ينۆەستيتسيالار تارتۋعا ءمان بەرىپ, وسى باعىتتا بيزنەسكە قولايلى جاعداي تۋعىزىپ وتىرعان مۇنداي ەلمەن جۇمىس ىستەۋ بانك ءۇشىن دە ءتيىمدى بولۋعا ءتيىس. قىسقا­سىن ايتقاندا, قازاقستان مەن بانك اراسىندا مۇددە سايكەس­تىگى بار. بۇگىنگى قول قويىلعان قۇ­جات بىزگە قازاقستاندىق ناقتى جو­بالاردى قارجىلاندىرۋعا مۇمكىن­دىكتەر بەرەدى”, دەدى فيليپپ ماي­ش­تادت ەلباسىمەن كەزدەسۋىنەن كەيىن بىزگە بەرگەن شاعىن سۇحبا­تىندا. مۇنان كەيىن قازاقستان باسشى­سى ەۋروپالىق كەڭەستىڭ ءبىرىنشى پرەزيدەنتى حەرمان ۆان رومپەي­مەن كەزدەستى. ەۋروپا كەڭەسى ەۋروپا وداعىنىڭ ەڭ جوعارعى سايا­سي ورگانى بولىپ تابىلادى. ەۋرو­پالىق وداققا بىرىككەن ەلدەردىڭ مەملەكەت پەن ۇكىمەت باسشىلارى وسى كەڭەستە باس قوسادى جانە كەڭەستىڭ مۇشەسى بولىپ تابىلادى. ياعني, ەۋروپالىق وداققا قاتىستى جانە بۇكىل الەمدىك ۇدەرىستەرگە ىقپال ەتە الاتىن ەڭ ماڭىزدى شەشىمدەر وسى جەردە قابىلدانادى. كەڭەستىڭ قازىرگى باسشىسى حەر­مان ۆان رومپەي — بەلگيا كو­رول­­دىگىنىڭ مەملەكەتتىك مي­نيسترى, پارلامەنتتەگى ايماقتىق وكىلدەر پالاتاسىنىڭ توراعاسى, پرەمەر-ءمينيسترى سەكىلدى قىزمەتتەر اتقار­عان بەدەلدى ادام. ۇستىمىزدەگى جىل­دىڭ ءبىرىنشى قاڭتارىنان باستاپ ەۋروپا كەڭەسىنىڭ پرەزيدەنتى. بۇل كەزدەسۋ ەلباسىنىڭ ەۋروپا جەرىنە كەلۋىنىڭ قۇرمەتىنە ەۋرو­پالىق كەڭەس تاراپىنان ۇسىنىل­عان تۇستىك قوناقاسى تۇرىندە ءوتتى. كارى قۇرلىقتاعىلاردىڭ جانە ءبىر­تۇتاس ەۋروپانىڭ ەڭ جوعارعى ساياسي ورگانى – ەۋروپا كەڭەسىنىڭ كەز كەلگەن مەملەكەت باسشىسىنا مۇن­داي قۇرمەت كورسەتە بەرمەيتىندىگى بەلگىلى. وسىعان قاراپ-اق ءبىزدىڭ ەلباسىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە بەدەلى جوعارى, الەم تانىعان قاي­راتكەر ەكەندىگىن بايقاۋعا بولادى. تۇستىك قوناقاسىعا ەلباسىمەن بىرگە مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ, قازاقستاننىڭ بەلگيا كورولدىگىندەگى ەلشىسى ەرىك وتەم­باەۆ جانە ەلباسىنىڭ كومەكشىسى قايرات سارىباي قاتىستى. مەملەكەت باسشىسى ح.ۆ.روم­پەيدى ليسسابون شارتىنا سايكەس قۇرىلعان ەۋروپا كەڭەسىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىنە سايلانۋىمەن قۇتتىقتادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز سوزىندە ەۋروپا وداعىنىڭ جە­تەك­شى مەملەكەتتەرىنىڭ قازاقستان­نىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدان جاڭ­عىرۋ ۇدەرىسىنە بەلسەنە قاتىسقان­دىعىن اتاپ ءوتىپ, ۆان رومپەيدى ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جەتىستىكتەرىمەن تانىستىردى. – ەۋروپا وداعى قازاقستاننىڭ الەمدەگى باستى ساۋدا سەرىكتەسى بو­لىپ سانالادى. ءبىزدىڭ تاۋار اينا­لى­مىمىز 2009 جىلى 28,8 ميل­ليارد دوللاردى قۇرادى. ەۋرو­وداقتىڭ ۇلەسى ءبىزدىڭ ەلدىڭ جالپى تاۋار اينالىمىندا 40 پايىزدى قۇرايدى, – دەپ اتاپ ءوتتى مەم­لەكەت باسشىسى. ەۋرووداق – قازاقستاننىڭ جەتەكشى ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەسى. شامامەن 56 ميلليارد دوللارداي قاراجات (شەتەلدىك كاپيتالدىڭ جال­پى مولشەرىنىڭ ۇشتەن بىرىنەن استامى) قازاقستان ەكونوميكا­سىن­دا ەو مەملەكەتتەرىنىڭ ينۆەس­تي­تسياسىنا تيەسىلى. ءوز كەزەگىندە قا­زاق­ستان ەو ەلدەرىنىڭ ەكونوميكا­سىنا 10 ميلليارد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا سالدى. قازاقستان – ەۋروپالىق ەلدەر­مەن تەحنولوگيالىق جانە يننوۆا­تسيالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ­دىڭ ينستيتۋتتىق نەگىزى بولىپ وتىرعان “ەۋروپاعا جول” باعدار­لاما­سىن قابىلداعان وڭىردەگى ءبىر­دەن-ءبىر ەل. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەو ءۇشىن ەلىمىزدىڭ ورتالىق ازياعا اشىلعان “قاقپا” بولۋعا دايىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەل وڭىرلىك تەحنولوگيالىق حاب قۇرۋعا جانە ونىمدەرىن رەسەي, قى­تاي, ورتالىق ازيا نارىقتارىنا ەكسپورتتاۋعا باعدارلانعان ءوندىرىس­تەردى دامىتۋعا قاجەتتى بارلىق شارت­تارعا, تابيعي جانە جەر رە­سۋرستارىنا يە. قازاقستان مەن ەۋروپا وداعى­نىڭ اراسىندا ەنەرگەتيكالىق سالا­داعى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ­دىڭ ءمانى زور. – ءبىزدىڭ ەلىمىز وپەك-كە مۇشە ەلدەردەن ەۋروپاعا ەنەرگيا تا­سىمالداۋشىلاردى جەتكىزەتىن ءۇشىن­شى ءىرى ەل سانالادى. ەو-نىڭ ءبىر­قاتارىندا قازاقستاندىق مۇناي­دىڭ ۇلەسى ەداۋىر مول. ماسەلەن, رۋمى­نيادا ول – 30 پايىزدى, اۆس­تريادا 25 پايىزدى قۇراسا, شۆەي­تساريادا ءبىز 2-ءشى ورىن الامىز. تۇتاستاي العاندا, قازاقستان ەو-عا شىعارى­لاتىن ەنەرگيا تاسىمال­داۋ­شىلار يم­پورتىنىڭ جالپى مولشەرىنىڭ 20 پايىزىنا دەيىن قامتاماسىز ەتەدى, – دەدى نۇرسۇل­تان نازار­باەۆ. قازاقستان پرەزيدەنتى حەمان ۆان رومپەيگە بيىلعى جىلدىڭ قازان ايىندا ەۋروپا وداعىنىڭ شتاب-پاتەرىنە رەسمي ساپارمەن كەلىپ قايتۋعا شاقىرعانى ءۇشىن العىسىن ايتتى. ول بريۋسسەلگە جاسالاتىن ساپاردىڭ قازاقستان مەن ەو اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردا جاڭا بەت اشارىنا سەنىمىن ءبىلدىردى. ءوز كەزەگىندە مەملەكەت باسشىسى ەۋروپا كەڭەسىنىڭ پرەزيدەنتىن وعان قولايلى ۋاقىتتا قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنا رەسمي ساپارمەن كەلىپ قايتۋعا شاقىردى. ۇسىنىس ري­زاشىلىقپەن قابىلداندى. سودان كەيىن ەلباسىنىڭ ۇشاعى الەمدىك مۇحيتتىڭ ارعى جاعىندا جاتقان الىپ ەل – امەريكا قۇراما شتاتتارىن بەتكە العان بولاتىن. ءبىر كۇننىڭ كەزدەسۋلەرى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اقش پرەزيدەنتىمەن كەزدەسۋدەن كەيىن ۆاشينگتونعا يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جاھاندىق سامميتكە قاتىسۋعا كەلگەن بىرقاتار ەلدەردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستى. ءۇندىستان پرەمەر-ءمينيسترى مانموحان سينگحپەن كەزدەسۋ بارىسىندا قازاقستان-ءۇندىستان قاتىناستارىنىڭ قازىرگى جاعدايى مەن دامۋ پەرسپەكتيۆالارى, وتكەلى وتىرعان جاھاندىق ءسامميتتىڭ كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلگەن ماسەلەلەر جايى جانە اوسشك مەن باسقا دا وڭىرلىك ۇيىمدار اياسىندا ەكى ەلدىڭ ءوزارا ىقپالداسۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ءۇندىستان ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى قازاقستانمەن اۋىل شارۋاشىلىعى, ەنەرگەتيكا سالالارىنداعى ءارىپ­تەس­تىككە قاناعاتتاناتىندىعىن ايتتى. قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا جەتەك­شى­لىك ەتە وتىرىپ, الەمدىك ساياساتتا ۇلكەن ءرول وينايتىندىعىن ەرەكشە اتاپ كورسەتتى. بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى, ابۋ-دابي مۇراگەر حانزاداسى مۇ­حاممەد بەن زايەد ءال ناحايانمەن كەز­دەسۋدە قازاقستان مەن ءباا قا­رىم-قاتىناستارىن دامىتۋ جايى ءسوز بولدى. ەلباسى امەريكانىڭ اسا ءىرى كوم­پانيالارىنىڭ باسشىلارى “كونوكوفيليپس” كومپانياسى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى دج. مالۆامەن جانە “حەللي­بەر­تون” كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى د.لەزارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى. بۇل كەزدەسۋلەردە امەريكالىق بيز­نەس­تىڭ قازاقستاندىق كاسىپكەرلىك قۇ­رىلىمدارمەن ينۆەستيتسيا ءجونىن­دەگى ارىپتەستىگىن كەڭەيتۋ ماسەلە­لەرى تالقىلاندى. سونداي-اق وسى كۇنى ەلبا­سى­نىڭ اقش-قا جاساعان ساپارى ايا­سىندا قازاقستان ۇكىمەتى مەن امە­ريكا قۇراما شتاتتارى ۇكىمەتى اراسىنداعى عىلىمي-تەحنيكالىق ىن­تىماقتاستىق جونىندەگى كەلىسىم­گە قول قويىلدى. وعان قازاقستان جا­عىنان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى­نىڭ ورىنباسارى قايرات وماروۆ, اقش جاعىنان مەملەكەتتىك حات­شى­نىڭ وڭتۇستىك جانە ورتالىق ازيا جونىندەگى كومەكشىسى روبەرت بلەيك قولدارىن قويدى. – ەكى ەل اراسىندا وسى ماق­سات­تاعى كەلىسسوزدەر 2003 جىلدان بەرى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. اقىرى, مىنە, العاشقى ناتيجەگە دە قول جەتتى. بۇل كەلىسىم بىزگە ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, بيوتەحنولوگيا, ەنەرگەتيكا, سەيسميكالىق زەرت­تەۋلەر, سۋ رە­سۋرستارىن باسقارۋ, اقپاراتتىق تەح­نولوگيالار, ينجينيرينگ جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالا­لا­رىندا بىرلەسىپ شارالار وتكىزۋ ءمۇم­كىندىگىن بەرەدى, عىلىم سالا­سىن­داعى عىلىمي-تەحنيكالىق ءارىپ­تەستىكتى نىعايتادى. وسى ارقى­لى اتالعان ماسەلەلەردەگى اقش جەتىستىكتەرىن ەلىمىزگە تارتۋدىڭ جاعىمدى جاعدايىنا يە بولامىز, – دەدى قايرات وماروۆ بىزگە بەرگەن شاعىن سۇحباتىندا. مۇنان كەيىن “قازاقستان تەمىر جولى” ۇك” اق پرەزيدەنتى اسقار مامين مەن “دجەنەرال ەلەكتريك ترانسپورتەيشن” كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى ل.سيمونەللي تمد بوي­ىنشا مانەۆرلىك تەپلوۆوز باع­دارلاماسى جونىندەگى ءوزارا ءتۇسى­نىس­تىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قوي­دى. بۇل قۇجات ەكى كوم­پانيانىڭ استانا قالاسىندا ءبىر­لەسىپ جۇزەگە اسىرعان لوكوموتيۆ قۇراستىرۋ ءجو­نىندەگى جوباسىن ودان ءارى تەرەڭدەتە تۇسەتىن بولادى. ەندى استانادا “دجە­نەرال ەلەكتريك” ماركاسىن­دا­عى مانەۆر­لىك تەپلوۆوزدار ءون­دى­رى­سىن جولعا قويۋ جوسپارلانىپ وتىر. مۇنداي تەپلوۆوزدار تەك قا­زاقستان ءۇشىن عانا ەمەس, بۇكىل تمد بويىنشا دا قاجەت بولىپ وتىر. ءسويتىپ بۇل قۇجات قازاق­ستان­نىڭ “دجەنەرال ەلەكتريكتىڭ” بۇكىل الەمگە بەلگىلى برەندىن شى­عارىپ قانا قويماي, ونى ءوڭىر بوي­ىنشا ەكسپروتتاۋشى رەتىندەگى ءرو­لىن كۇشەيتۋگە قىزمەت ەتەتىن بولادى. وسىعان قوسىمشا قازاقستان­نىڭ ۇلتتىق اۋە تاسىمالداۋشىسى “ەير استانا” كومپانياسى مەن اقش-تىڭ فلوريدا شتاتىنداعى ۇشقىشتار دايىنداۋ كوللەدجىنىڭ اراسىندا جاسالعان كەلىسىمگە ءساي­كەس قازاقستاننىڭ 18 بەن 29 جاس ارالىعىنداعى جاستارىن كاسىپقوي ۇشقىشتىققا ازىرلەۋ جونىندەگى جاڭا باعدارلامانىڭ ىسكە قوسىل­عان­دىعىنىڭ كۋاسى بولدىق. قا­زىر­دىڭ وزىندە فلوريداداعى اتالعان كوللەدجدە قاناتقاقتى جوبا رە­تىن­دە 22 قازاقستاندىق كۋرسانت وقى­تىلۋ ۇستىندە ەكەن. ولار كۇنى ەرتەڭ ەلىمىزدىڭ جوعارى سىنىپتى ۇش­قىشتارى قاتارىن تولىقتىراتىن بولادى. بۇگىن ەكى جاقتى كەزدەسۋلەر ودان ءارى جالعاسادى. سۇڭعات ءالىپباي – ۆاشينگتوننان. سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.