كيبەرقاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە قانداي فاكتورلار اسەر ەتەدى جانە جوعارى دەڭگەيلى مامانداردىڭ قازاقستاننىڭ IT-سالاسىندا كوبەيۋى ءۇشىن قانداي ارەكەتتەر جاسالىپ جاتقانى تۋرالى سۇراقتارىمىزعا ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى كيبەرنەتيكا جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى نۇرگۇل سەيلوۆامەن جاۋاپ بەرگەن ەدى.
– كيبەرقالقان يدەياسىن ءساتتى ىسكە اسىرۋ نەنى بىلدىرەدى ءارى ونىڭ نەگىزى قايدا جاتىر؟
– بۇگىنگى تاڭدا اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار (اكت) ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتىن وزگەرتىپ قانا قويماي, سونداي-اق تۇتاستاي قوعامنىڭ دا ءومىرىن وزگەرتۋدە. اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك – بۇل ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكپەن تىكەلەي بايلانىستى IT-سالاسى. كيبەرقاۋىپسىزدىك تۇجىرىمداماسىندا («قازاقستاننىڭ كيبەرقالقانى») جانە «تسيفرلىق قازاقستان-2020» باعدارلاماسىندا اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار مەن اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى وقۋ-زەرتتەۋ مىندەتتەرىن ورىنداۋعا مامانداندىرىلعان قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا زو ءبولىنىپ وتىر.
– اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەن اقپاراتتىق ازىرلەمەلەر جاساۋ سالاسى تۇراقتى دامۋ ۇستىندە, وسى جىلدام وزگەرىستەر مامانداردى دايارلاۋ مەن وقىتۋ ادىستەرىنە اسەر ەتە مە؟
– ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كيبەرنەتيكا جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ينستيتۋتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ IT-يندۋسترياسى ءۇشىن جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىمنىڭ جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا كادرلار دايارلايدى. ينستيتۋت كافەدرالارىندا اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك جانە ونى قورعاۋ سالاسىندا جوعارى بىلىكتى تەحنيكالىق كادرلاردى دايارلاۋدا ۇلكەن تاجىريبەسى بار; جاساندى ينتەللەكت; اقپاراتتىق جۇيەلەردى جوبالاۋ جانە قۇرۋ; باعدارلامالىق جاساقتامانى ازىرلەۋ, مالىمەتتەردى تالداۋ جانە ماشينالىق وقىتۋ جانە ينجەنەرلىك مەحانيكا سالاسىندا ماماندار دايارلايدى. ينستيتۋت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەتەكشى ۇيىمدارىمەن, سونىمەن قاتار كاسپەرسكي زەرتحاناسىمەن, Positive Technologies, فالكونگەيز, Cisco جانە باسقا كومپانيالارمەن ىنتىماقتاستىقتا.
– جاس مامانداردىڭ الدىندا قانداي مىندەتتەر تۇر جانە وتاندىق ءبىلىم الەمدىك ستاندارتتار مەن تالاپتارعا قانشالىقتى سايكەس كەلەدى؟
– جىل سايىن ينستيتۋت تۇلەكتەرى بانكتىك جانە مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارعا, كورپوراتسيالارعا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جانە ينستيتۋت ۇزاق جىلدار بويى كادرلار دايارلاۋدا ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناس جاساپ كەلە جاتقان ۇيىمدارعا جۇمىسقا ورنالاسىپ, تابىستى ەڭبەك ەتەدى. شەتەلدىك جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن جانە عىلىمي ورتالىقتارمەن تىعىز بايلانىس وقىتۋ پروتسەسىن حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرەدى. ءبىزدىڭ سەرىكتەستەرىمىز: كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتى, لوتارينگيا ۋنيۆەرسيتەتى, Pennsylvania State University, National University of Singapore, National Tech Institute of Calicut, University Putra Malaysia, بەلسكو-بيالا ۋنيۆەرسيتەتى (پولشا), ۇلتتىق اۆياتسيالىق ۋنيۆەرسيتەت (ۋكراينا, كيەۆ), «ماسكەۋ ەلەكتروندى تەحنيكا ينستيتۋتى» ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى (زەلەنوگراد, رەسەي), سانكت-پەتەربۋرگ ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, مەحانيكا جانە وپتيكا عىلىمي-زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى (رەسەي, سانكت-پەتەربۋرگ), «ميفي» ۇلتتىق يادرولىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى (ماسكەۋ, رەسەي), A.س.پوپوۆ اتىنداعى ودەسسا ۇلتتىق اكادەمياسى, يگور سيكورسكي اتىنداعى كيەۆ پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتى (كيەۆ, ۋكراينا) جانە ت.ب.
– بۇگىنگى تاڭدا قانداي جەتىستىكتەرمەن ماقتانۋعا بولادى؟
– ينستيتۋتتىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, قۇرالدار مەن تەحنولوگيالارىنان عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا زەرتتەۋلەر, ۇلكەن دەرەكتەردى تالداۋ بويىنشا زەرتتەۋ جۇرگىزەدى. گرانتتىق عىلىمي جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا: ۋران جانە مۇناي كەن ورىندارىن يگەرۋدى باسقارۋدىڭ جانە شەشىم قابىلداۋدىڭ زياتكەرلىك جۇيەسى; بولشەكتەردىڭ شەكارادان اينالىق جانە ديففۋزيالىق شاعىلىسۋىنىڭ تابيعي جاعدايىندا تاقتى جۋىقتاۋداعى بولتسمان مومەنتتىك تەڭدەۋلەرىنىڭ ستاتسيونارلىق ەمەس ءبىر ولشەمدى جۇيەسى; شيفرلاۋدىڭ بلوكتى سيممەتريالىق الگوريتمىن جاساۋ جانە ت.ب. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى كونفەرەنتسيالاردا باياندالادى, سونداي-اق جوعارى يمپاكت-فاكتورى بار Scopus جانە Web of Science مالىمەتتەر بازاسىندا يندەكستەلگەن. عالىمداردىڭ ازىرلەمەلەرى پاتەنتتەلەدى. پاتەنت اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ وزەكتى ماسەلەسىنە – كريپتوگرافيالىق جۇيەلەردى اپپاراتتىق تۇردە جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان.
– وندىرىسكە نەمەسە ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىندە ىسكە اسقان جوبالار جونىندە ايتىپ وتسەڭىز...
– جىل سايىن وزەكتى تاقىرىپتار بويىنشا ديپلومدىق جوبالار قورعالىپ, ولار كەيىن وقۋ پروتسەسىنە جانە وندىرىسكە ەنگىزىلەدى. بۇل اسيممەتريالىق كريپتوجۇيەلەردىڭ نەگىزگى وپەراتسيالىق بلوكتارىن تالداۋمەن جانە دامىتۋمەن بايلانىستى, سونداي-اق كۆانتتىق تەحنولوگيالار نەگىزىندە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرىن ازىرلەۋ جانە زەرتتەۋ, اكۋستيكالىق (سويلەۋ) اقپاراتتاردى قورعاۋدىڭ تەحنيكالىق قۇرالدارىن زەرتتەۋ, مالىمەتتەردى تالداۋ جانە ماشينالىق وقىتۋ جانە ت.ب. بايلانىستى جۇمىستار.
- اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
