رۋحانيات • 25 تامىز, 2020

«ءال-فارابي الەمى» اشىلدى

558 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

ەلورداداعى ءال-فارابي اتىنداعى وقۋشىلار سارايىندا ء«ال-فارابي الەمى» اتتى وقۋ-تاربيە ورتالىعى اشىلدى. ورتالىق «الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى» اتانعان عۇلامانىڭ 1150 جىلدىعى اياسىندا ءوتتى. شاراعا ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى, الاشتانۋشى, اكادەميك ديحان قامزابەك ۇلى, جازۋشى, دراماتۋرگ, ءال-فارابيتانۋشى, «عۇلاما-عۇمىر» دراماسىنىڭ اۆتورى جولتاي ءالماش ۇلى قاتىستى.

«ءال-فارابي الەمى» اشىلدى

ۇلى ويشىلدىڭ بىزگە ءمالىم دە بەيمالىم بولمىسىن جان-جاقتى اشۋ ارقىلى وقۋشىلارعا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋدى كوزدەيتىن ورتالىق بىرنەشە بولىمنەن تۇرادى. بۇل تۋرالى ءال-فارابي اتىنداعى وقۋشىلار سارايىنىڭ ديرەكتورى ەربول يسلام ۇلى:

– ورتالىعىمىز بىرنەشە باعىتتا جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ العاشقىسى – ء«ال-فارابي جانە گرەك ويشىلدارى». ءال-فارابي اريستوتەل مەن پلاتون سەكىلدى گرەك ويشىلدارىنىڭ ەڭبەكتەرىن تالداپ, تۇسىنىكتەمە جازدى. XVIII عاسىرداعى فرانتسۋز, اعىلشىن, يتاليان عالىمدارى ءوز زەرتتەۋلەرىندە ءال-ءفارابيدىڭ وسى تۇسىنىكتەمەلەرى مەن تالداۋلارىن نەگىزگە العان. ءبىز وسكەلەڭ ۇرپاققا وسىنى ءتۇسىندىرۋىمىز كەرەك. ەكىنشى باعىت ء«ال-فارابي جانە عىلىم» دەپ اتالادى. الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى استرونوميا, ماتەماتيكا, گەومەتريا, مەديتسينا, لوگيكا, فيلوسوفيا عىلىمىن زەرتتەگەن. ونىڭ وسى عىلىمداعى وراسان زور ەڭبەكتەرى بالالاردىڭ عىلىمعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. ء«ال-فارابي جانە ونەر» اتتى ءبولىم عۇلامانىڭ «مۋزىكانىڭ ۇلكەن كىتابى» دەگەن ەڭبەگى نەگىزىندە مۋزىكالىق جاعىنان ءوزىن دامىتىپ, جەتىلدىرۋدى قالايتىن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردى ونەرگە باۋلۋعا باعىتتالعان, – دەيدى. بۇدان بولەك جاڭادان اشىلعان وقۋ-تاربيە ورتالىعىندا ولەڭگە جاقىن بالالاردى ءال-ءفارابيدىڭ قازىرگى تاڭدا قازاق تىلىنە اۋدارىلىپ جاتقان ولەڭدەرىمەن تەرەڭىرەك تانىستىرۋدى كوزدەيتىن ء«ال-فارابي جانە پوەزيا» ءبولىمى بار. ال ء«ال-فارابي جانە شەشەندىك ونەر» بولىمىندە وقۋشىلار سارايىنىڭ كەلۋشىلەرىن «ريتوريكا» اتتى عۇلامانىڭ ەڭبەگى نەگىزىندە دەبات تۋرنيرىنە دايىندايدى. ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, وسىلاردىڭ ىشىندەگى ەڭ سوڭعى ءارى ماڭىزدى ءبولىم ء«ال-فارابي جانە تاربيە» دەگەن اتاۋدى يەلەنىپتى. بۇل باعىت ءال-ءفارابيدىڭ اتاقتى «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى» دەگەن ۇستانىمىنا ساي وقۋشىلاردى ىزگىلىككە, رۋحاني باي, قايىرىمدى بولۋعا تاربيەلەۋدى ماقسات ەتەدى.

وتىراردا تۋىپ,  الەمگە تانىلعان تۇلعانىڭ  شىعارماشىلىق مۇراسى مەن ومىرلىك ونەگەسىن زەردەلەپ, ۇرپاق ساناسىنا سىڭىرۋگە قۇرىلعان ورتالىقتىڭ تۇساۋكەسەرى اياسىندا عالىمنىڭ ءبيۋستى اشىلدى. عۇلامانىڭ ءمۇسىنىن سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى, استانا سۋرەتشىلەر وداعى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, گرافيك, ءمۇسىنشى  باقىتجان جارىلقاسىن ۇلى جاسادى.

ورتالىقتىڭ تۇساۋكەسەرى ءال-فارابي اتىنداعى وقۋشىلار سارايىنىڭ اسپاپتىق مۋزىكا ءبولىمى وقىتۋشىلارىنىڭ بەلگىلى كومپوزيتور ك.كۇمىسبەكوۆتىڭ «فارابي سازى» شىعارماسىن ورىنداۋىمەن اياقت

سوڭعى جاڭالىقتار