ابىروي بولعاندا الاپات ءورت سالدارىنان ادام شىعىنى بولعان جوق. دەسە دە «قازاق حاندىعى», «كوشپەندىلەر», «باتىر بابالار» سىندى كوپتەگەن تاريحي فيلمدەردىڭ نەگىزگى ەپيزودتارى تۇسىرىلگەن دەكوراتيۆتى الاڭقايدىڭ ساۋ تامتىعى قالماعان. ءورتتىڭ شىققانى تۋرالى حابار قالالىق ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتىنە 14 تامىز كۇنى كەشكى ساعات 21:33-تە حابارلانعان. وقيعا ورنىنا شۇعىل جەتكەن ماماندار ءتىلسىز جاۋدىڭ ودان ءارى ورشۋىنە جول بەرگەن جوق. توتەنشەلىكتەر وتتىڭ ەكى جەردەن شىققانىن مالىمدەدى. جەدەل ارادا قابىلدانعان شارالاردىڭ ارقاسىندا اۋماعى 400 شارشى مەتر وشاق ساعات 23:10-دا, ەكىنشى 200 شارشى مەترلىك ءورت وشاعى 23:26-دا تولىق سوندىرىلگەن.
الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ توتەنشە جاعداي دەپارتامەنتى مەن پوليتسياعا ءورتتىڭ شىعۋ سەبەبى مەن شىعىنىن شۇعىل ارادا انىقتاۋدى تاپسىرعان ەدى. كەيىننەن وقيعا ورنىنا كەلگەن مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا دا قازاق كينوسىنىڭ قارا شاڭىراعىنا بالاناتىن قاستەرلى مەكەندە ورىن العان بۇل جاعداي ءجىتى باقىلاۋدا بولاتىنىن جەتكىزدى. ءمينيستردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جيىندا ءورتتىڭ الدىن الا شىعىنى 48 ميلليون 981 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىندىعى ايتىلدى. سونداي-اق جاۋاپتى مەكەمەلەردىڭ وكىلدەرى ءورتتىڭ پايدا بولۋىنىڭ سەبەبى مەن حرونولوگياسى تۋرالى بايانداما جاسادى.
كينوستۋديانىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا ءورت شىعۋ فاكتىسى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالعانى حابارلاندى. وندا: «كينوستۋديا اكىمشىلىگى ىشكى تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. بەلگىلى بولعانداي, ەڭ الدىمەن ءورت ورمان قويماسىنىڭ اشىق اۋماعىندا باستالعان. شامامەن 20 مينۋتتان كەيىن «قازاق حاندىعى» تاريحي ءفيلمى ءۇشىن جاسالعان «شايبان شاحتىڭ ىشكى اۋلاسىنان» ءورت شىققان. بۇل اعاش قۇرىلىم العاشقى وشاقتان 300 مەتر قاشىقتىقتا ورنالاسقان. وت شىققان قويمادا جانۋعا بەيىم ماتەريالداردىڭ بولماۋى مەن ەلەكتر توعىنىڭ تارتىلماۋى ءورتتىڭ وزدىگىنەن شىعۋ فاكتىسىن جوققا شىعارادى», – دەپ جازىلعان.
ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» اق ديرەكتورى, بەلگىلى رەجيسسەر اقان ساتاەۆ ءورتتىڭ قاساقانا قويىلۋى مۇمكىن ەكەنىن مالىمدەدى.
– «قازاق حاندىعى» دەكوراتسياسى تۇگەل ورتەنىپ كەتتى. بۇل ادەيى جاسالعان قىلمىس دەپ ەسەپتەيمىن. مۇنداي ارەكەتكە بارعان قىلمىسكەرلەر تەز ارادا قولعا تۇسەر دەگەن ۇمىتتەمىز. تاريحي دەكوراتسيا مەن كينو تۇسىرۋگە ارنالعان بۇيىمداردى ورتتەن قۇتقارۋ ءىسى جارىم تۇنگە دەيىن جالعاستى. توتەنشە جاعداي دەپارتامەنتى جانە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى مەن الماتى اكىمدىگىنە جەدەل ارەكەت ەتكەندەرى ءۇشىن العىس بىلدىرەمىز. ءورتتى سوندىرۋگە كومەكتەسكەن «قازاقفيلم» قىزمەتكەرلەرى مەن Nomad توبىنىڭ كاسكادەرلەرىنە دە ەرەكشە العىس ايتۋعا بولادى, – دەيدى اقان ساتاەۆ.
توسىن وقيعا قولدان جاسالدى دەگەن ازاماتتاردىڭ سوزىنشە, دەكوراتسيا مەن قويما ءبىر-بىرىنەن الىس ورنالاسقاندىعىنا قاراماستان ءورت ەكى نىساندى دا شارپىعان. قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ تا بۇل پىكىردى قۋاتتاي ءتۇستى.
«قازاقفيلمدى ادەيى ورتەدى دەگەنگە مەن تولىقتاي قوسىلامىن. ارينە, كينودا جۇرگەن ادامدار مۇنداي قادامعا بارا قويماس. بىراق سىرتتا وسى كينوستۋدياعا كوز الارتىپ جۇرگەندەر كوپ. ورتەنگەن دەكوراتسيادا قىرۋار اقشانىڭ ءىزى جاتىر. ول دەكوراتسيادا «قازاق حاندىعى» جانە تاعى باسقا ءبىراز فيلمدەر تۇسىرىلگەن. سول كەزدە قىرۋار اقشا جوعالعان. سونىڭ بارلىعىن دەكوراتسياعا جاۋىپ, ورىسشا ايتقاندا «سپيسات» ەتۋ ءۇشىن ادەيى جاسالعان قاستاندىق بولۋى مۇمكىن. ونەرگە سۋىق قول ارالاسقاندا ول ونەر بولمايدى. ونەر بىلەكپەن ەمەس, جۇرەكپەن ىستەلەدى», دەيدى تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ.
ال اتالعان كينوستۋدياعا 2002-2007 جىلدار ارالىعىندا باسشىلىق ەتكەن سەرگەي ءازىموۆتىڭ پىكىرىنشە, قاسيەتتى ونەر وشاعى ادەيى ورتتەلدى دەۋ مۇلدە قيسىنسىز. «كينوستۋديانىڭ اۋماعى دۇرىس قورشالماعان. ويىن قۋعان جاس بالالار كىرىپ, ورتەپ جىبەرۋى دە مۇمكىن. ءوزىمىزدىڭ ۇجىمنان بىرەۋ ادەيى ءورت قويدى دەگەنگە سەنبەيمىن. قازىرگى ىندەت كەزىندە جۇمىس ىستەيتىندەر دە ازايدى. كينوستۋديادا جۇمىس ىستەپ جۇرگەندەر شامامەن 15-20 پايىزدى قۇرايدى. مۇمكىن, كۇزەتتىڭ ادامدارىن دا قىسقارتىپ, اۋماق قاراۋسىز قالعان شىعار؟», دەيدى ول.
ال بەلگىلى كينوپروديۋسەر قانات تورەباي «دەكوراتسيا جىمقىرىلعان قاراجاتتى جاسىرۋ ءۇشىن جويىلدى» دەگەن پىكىردىڭ نەگىزسىز ەكەنىن ايتادى. ونىڭ ويىنشا, بۇعان دەيىن تەكسەرىس جۇرگىزگەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتى اتالعان ءفيلمنىڭ دەكوراتسياسىنان ەش ءمىن تاپپاعان.
– ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتى وقيعا ورنىنا جەتى مينۋتتا جەتتى. جانۋدىڭ جۇكتەمەسى وتە جوعارى تەمپەراتۋرانى تۋدىرىپ ءورتتىڭ تەز تارالۋىنا ىقپال ەتتى. ارنايى ساراپتاما تاعايىندالدى. پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ جەدەل-تەرگەۋ توبى جانە ءورت زەرتحانا لابوراتورياسى زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. ماتەريالدار جيناقتالىپ, ءبىر تاۋلىكتىڭ ىشىندە پوليتسيا دەپارتامەنتىنە جولداندى. ءىستىڭ ءمان-جايى قۇزىرلى ورىننىڭ تەرگەۋ امالدارى اياقتالعان سوڭ انىقتالۋعا ءتيىس, – دەيدى الماتى قالالىق تجد رەسمي وكىلى گۇلدانا نۇرىمبەتوۆا. پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ وكىلدەرى دە تەرگەۋ امالدارى ءالى جالعاسىپ جاتقانىن جەتكىزدى. سوندىقتان وقيعانىڭ نەدەن بولعانى تۋرالى كەسىپ-ءپىشىپ ايتۋ قيىن.
بۇعان دەيىن دە باسىنان داۋ ارىلماعان «قازاقفيلم» اۋماعىندا بولعان ءورتتىڭ ناقتى سەبەپ-سالدارى الداعى ۋاقىتتا انىقتالا جاتار. باستىسى ونەر ورداسىنىڭ عاسىرعا جۇك بولارلىق باي مۇراسى ساقتالعان بىرەگەي مۋزەيى مەن اكىمشىلىك عيماراتى ءدىن امان. قازاق مادەنيەتىنىڭ جاۋھار تۋىندىلارىنا بالاناتىن قانشاما كينوتۋىندىلار دۇنيەگە كەلگەن «قازاقفيلم» كينوستدۋدياسىن تەك كينو سالاسىنىنىڭ ماماندارى عانا ەمەس, كۇللى جۇرت – قازاق كينوسىنىڭ التىن تۇعىرى دەپ ەسەپتەيدى. شاكەن ايمانوۆ, سۇلتان قوجىقوۆ سەكىلدى دارا تۇلعالاردىڭ ءىزى قالعان ونەر ورداسىنىڭ ىرگەسى بەرىك بولعاي.
الماتى
