دۇبىرگە تولى دۇنيە

كورشى قاقىسىن ۇمىتۋعا بولمايدى وزبەكستان سوڭ­عى رەت ەكى ەل اراسىنداعى ءىرى شە­كارالىق قاراسۋ بەكەتىن ءبىر جاقتى جا­پ­قانىن سا­راپ­شى­لار ۇلكەن سايا­ساتقا اپارىپ تىورەيدى. بۇل قىر­­عىزداردىڭ سىر­دا­رياعا بارىپ قۇياتىن نا­رىن وزەنىندە قامبار اتا-1 گەس-ءىن سالۋ جوسپارىنا جاۋاپ دەپ باعالايدى. بۇل قۇرىلىس قىر­عىزستاننان باستاۋ الاتىن سۋعا بوگەسىن. سونداي بوگەسىن جۇزەگە اسسا, وزبەكستانعا كەلەتىن سۋ ازايادى. ول سۋ وزبەكتەردىڭ نەگىزگى داقىلى – ماقتا ەگىسىنە زياندى اسەرىن تيگىزەدى. ارينە, وزبەكتەر قاراسۋ بە­كەتىن سول ءۇشىن جاپتىق دەپ وتىر­عان جوق, جاي ءبىر جەلەۋدى العا توسادى – ايتارلىقتاي اۆتوكولىك اعىنى وتەتىن بۇل وتكىزۋ پۋنكتى جەدەل جوندەۋدى قاجەت ەتەدى-ءمىس. سولاي بولعان كۇندە دە, جاقسى كورشىلەر مۇنى كۇنى بۇرىن ەسكەرتىپ, ايتپەسە ونى تارس جاپ­پاي-اق, سول جوندەۋ جۇمىسىن قوسارلاي جۇرگىزە بەرمەس پە. ال بۇل بەكەتتى جاپقاننان كەيىن دە جۋرناليست قاۋىم وندا ەشقانداي جەدەل جوندەۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتپاعانىنا كۋالىك ەتەدى. ەندى بۇل بەكەتتىڭ جابى­لۋى­نىڭ سالدارىنا كەلسەك, ودان ەڭ الدىمەن ەكى جاقتىڭ دا بيزنەسىنە زيان كەلەدى. وسى قاراسۋدا ۇلكەن كوتەرمە بازار بار. وعان تۇسكەن قىتاي بۇيىمدارىن وزبەك جاعىنان كەلگەندەر الاتىن, ونى ءوز جاعىنا اپارىپ ساتاتىن. سودان ەكى جاقتىڭ دا ادامدارى وزدەرىنىڭ كۇنكورىس قاجەتىن ايىرىپ وتىرار ەدى. شەكاراداعى قاقتىعىستاردىڭ قولدان جاسالىپ وتىرعاندىعى, جوعارى جاقتىڭ قولداۋىمەن عانا ەمەس, تىكەلەي نۇسقاۋىمەن جاسالىپ وتىرعانى دا داۋسىزداي كورىنەدى. مۇنىڭ ءوزى قازىر جۇيەلى سيپات العانداي. وسى جىلدىڭ باسىندا جالالاباد وبلىسىندا وزبەك اسكەرلەرى قىرعىز شەكارا­شىسىن جارالاپ, ءبىر اپتا بويى وزدەرىندە ۇستاپ, قورلاعان كو­رى­نەدى. وسى ناۋرىز ايىنىڭ با­سىندا ءتورت وزبەك مالشىسىن شە­كارا بۇزعان كەزىندە قىرعىز ساقشىلارى ۇستاپ العان, ولاردىڭ بىرەۋى قاشىپ كەتكەن. ودان كەيىن تاعى ءبىر وقيعا – كولىككە مىنگەن وزبەك ازامات­تارى شەكارا بۇزىپ قانا قويماي, شەكارا قىز­مەت­كەر­لە­رى­نىڭ ەس­كەرت­پە­لەرىنە قۇلاق اسپاعان. سوندا قىر­عىز­دار اس­پانعا مىل­­تىق اتىپ, وعان دا توق­تا­ما­عان سوڭ, ءما­شي­نەنى كوز­دەپ ات­قان­دا, ون­دا وتىرعانداردىڭ بىرەۋى وققا ۇشقان دا, ەكىنشىسى جارالانعان. قاراسۋ بەكەتى قايتا اشىلا ما, بۇل جايىندا وزبەك جاعى ەشنارسە ايتپايدى. مۇنى ساراپشىلاردىڭ ءبىر پاراسى وزبەك جاعىنىڭ قىڭىرلىعى دەسە, ەكىنشىلەرى كۇش كورسەتۋى دەيدى. قامبار اتا گەس-ءىن سال­دىر­ماۋ ءۇشىن وزبەكتەر ءتىپتى اسكەري كۇش قولدانۋعا دەيىن بارادى دەگەن پىكىردى جۇرت اشىق ايتا باستادى. ايتالىق, تمد ەلدەرى ينستيتۋتى بىشكەك فيليالىنىڭ ديرەكتورى الەكساندر كنيازەۆ وسىنداي پىكىردە. وزبەك جاعىنىڭ قىرعىزدارعا تاعى ءبىر وكپەسى – ەكى ەل شە­كا­راسى ماڭىندا رەسەي كۇشتەرىنىڭ ورنالاسۋى جونىندە قىرعىز-ورىس كەلىسىمى بولسا كەرەك. بۇل وكپەنى دە كۇشپەن شەشۋگە بولماسى انىق. قانداي دا بولسا ورىن العان داۋعا ەكى جاق تا كىنالى, ءبىر جاعى دۇرىس بولسا, ۇرىس بولمايدى دەگەن قاعيداعا جۇگىنەتىنىمىز بار. سويتسە دە كەيدە ءبىر جاقتىڭ بەلسەندىلىگى اڭعارىلىپ جاتادى. سول وزبەك اعايىندار تەك قىر­عىزدارمەن عانا ەمەس, ار جا­عىن­داعى تاجىكتەرمەن دە قىرعي-قاباق. ءتىپتى بىزبەن اراداعى شەكارانى بەلگىلەۋدى دە سوز­با­لاققا سالىپ, كوڭىلگە قونبايتىن سەبەپ ايتىپ, ءبىراز ۋاقىت شەكاراداعى نەگىزگى وتكىزۋ پۋنكتىن جاۋىپ تاستاعانى بار. ودان تاپقانى نە؟ تۇك تە تاپقان جوق. پرە­­زيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نا­زار­باەۆتىڭ بۇل ەلگە كەشەگى ساپارى تولىق تۇسىنىستىككە قول جەتكىزۋدى ماقسات ەتكەنى دە بەلگىلى. اعايىن ەلدەردىڭ ارالاسقانى جاقسى. حالىقتىق پالساپاعا جۇگىنسەك, ءبىر-بىرىمەن ارالاسىپ, رەتى كەلگەن ساتتە ءبىر-بىرىنە كومەك قولىن ۇسىنۋ – كورشىلىك قا­قى­سى. بۇل ەندى جازىلماعان زاڭ, ادامي قارىم-قاتىناستىڭ تالابى. بۇدان ەكى جاق تا ۇتادى. وعان دالەلدى ىزدەپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. ارازداسقان كورشى ەل­دەردىڭ شەككەن قاسىرەتىنە مىڭ مىسال تابىلادى. پولياكتار باسقاعا اقىل ايتقانعا قۇمار بۇل ەلدە پرەزيدەنت سايلاۋى سوناۋ قىركۇيەكتە وتەدى. وعان دايىندىق تا, باسەكەلەستەردىڭ كۇرەسى دە الدەقاشان باستالىپ كەتكەن. ءسىرا, پولشاداعى بۇل ناۋقاننىڭ قىزۋىن باسقالار, ونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, كورشىلەرى اڭعاراتىن سىڭايلى. باسقالار دە­گەندە, بۇل ەلدىڭ باسشىلىعى دا, ءوزىم­سىنگەن ساياسي قاي­راتكەرلەرى دە باس­قالارعا اقىل ايت­قانعا, ءوز ءتار­تىبىن باسقالارعا تاڭ­عانعا قۇمار-اق. كەيدە الىستاعى ەل­دەردىڭ قاشقان-پى­سقاندارىن, وزدەرىنشە دەمو­كرات­تارمىز دەگەن وزەۋرەگەن كو­ك­اۋىزدارىن جيناپ الىپ, ولاردىڭ ارانداتۋشىلىق ارەكەتتەرىنە قولداۋ كورسەتىپ جاتادى. وزدەرىن دەموكراتيانىڭ ونەگەسىمىز دەپ ساناپ, كەيدە سول دەموكراتياعا كەرەعار قادامدارعا بارىپ جا­تاتىنى دا بار. بيىلعى سايلاۋ كۇتكەندەگىدەن باسقاشا باعىت الىپ وتىر. قىزۋ باستالعان ناۋقاندا جوعارى مەم­لەكەتتىك قىزمەتكە ءۇمىت­كەرلەردىڭ اراسىندا قازىرگى پرەمەر-مينيستر, “ازاماتتىق پلاتفورما” پارتياسىنىڭ كوسەمى دونالد تۋسك بار بولاتىن. جانە ونىڭ بەدەلى وتە جوعارى ەدى. الدىن الا جۇرگىزىلگەن ساۋالدامالارعا قاراعاندا, ول ءبىرىنشى تۋردا-اق 50 پايىزدان جوعارى داۋىس الىپ, پرەزيدەنت بولىپ سايلانىپ كەتۋگە ءتيىس ەدى. مۇنداي جاعدايدا قازىرگى پرەزيدەنت لەح كاچينسكيدىڭ سايلاۋعا ءتۇسىپ ابىروي تاپپاسى انىق. بيلىكتە بولعان ادامنىڭ جەڭىلىسى ونىڭ ساياسي بەدەلىنە بالتا شاپقانمەن بىردەي. سونى ەسكەرىپ, ول سوڭعى كەزگە دەيىن قايتا سايلانۋعا تۇسۋگە اسىقپاعان. جاعدايدى تۋسكتىڭ ءوز كان­دي­داتۋراسىن قايىرىپ الۋى مۇلدەم وزگەرتىپ جىبەردى. ەندى “ازاماتتىق پلاتفورمادان” سايلاۋعا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى رادوسلاۆ سي­كورسكي ءتۇسۋى ابدەن مۇمكىن. مۇن­داي جاعدايدا كاچينسكيگە جول اشىلۋى دا ىقتيمال. مۇنى پرە­زيدەنتتىڭ ءوزى ەمەس, ونىڭ پارتياسى قولعا الدى. ناۋرىزدا وتكەن “قۇقىق جانە ادىلەتتىلىك” پار­تياسىنىڭ سەزى ارنايى شەشىم قابىلداپ, “2005 جىلى باستالعان ميسسيا پول­شا­نىڭ يگىلىگى ءۇشىن ودان ءارى جالعاسۋى قاجەت, سوندىقتان دا پرەزيدەنتكە ەكىنشى مەرزىمگە سايلانۋ جونىندە ءوز كانديداتۋراسىن ۇسىنۋدى وتىنەتىندىكتەرىن” ءبىلدىردى. تۋسكتەي باسەكەلەس كەتكەن سوڭ, كاچينسكي سايلاۋعا تۇسەدى, دەيدى ساراپشىلار. سويتسە دە ونىڭ جەڭىسىنە كۇمان دا كەلتىرەدى. پرەزيدەنت بولعان مەرزىم ىشىندە ول ءوزىن كۇشتى دە بەدەلدى قايراتكەر رەتىندە كورسەتە العان جوق. كوپ ۋاقىتىن پرەمەر-مينيستر تۋسكپەن ايتىسپەن وتكىزىپ, كەي رەتتە بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەتىندەي جاعدايعا ءتۇسىپ قالىپ ءجۇردى. بىردە, ەۋروپالىق سامميتكە جارىسا بارىپ, پرە­مەر-ءمينيستردىڭ ۇشاعىنان ورىن تاپپاي كۇلكىگە ۇشىراعان. سونان سوڭ ەلدىڭ سىرتقى ساياسات مە­كە­مەسىن سىناپ, ونىڭ باسشىسىنا ءارتۇرلى كىنا تاققانى بار. بۇل دا ونىڭ السىزدىگىن اڭعارتادى. ەندى ۇلكەن بەدەلى بار “ازا­مات­تىق پلاتفورما” پارتياسى ر.سيكورسكيگە جۇمىس ىستەيتىنى انىق. سوندىقتان كاچينسكيدىڭ جەڭىسى ب ۇلىڭعىر. سونىمەن بىرگە, قازىرگى پرەزيدەنت رەسەيگە, قى­تايعا, سونداي-اق بەلارۋسسياعا قارسى ساياساتىمەن دە پولياك قاۋىمىنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىنەن ايتارلىقتاي داۋىس جيناعان. بۇل ناۋقان ءبىرشاما ەسكىردى, وعان تاعى دا ۇپاي اكەلۋى نەعايبىل. پولشا, ونىڭ قازىرگى ساياسي باس­شىلىعى, ەڭ الدىمەن كا­چين­سكيدىڭ توڭىرەگى حا­لىق­ارا­لىق ۇيىمدارمەن دە شالكەم-شالىس قارىم-قاتىناستا.