پىكىر • 21 تامىز، 2020

كوزقاراس

1289 رەت كورسەتىلدى

ءبىز كەيدە كوپ نارسەنىڭ بايىبىنا بارماي جاتىپ شورت كەسىپ، شولاق ويلاپ، شوق باسىپ جاتامىز. كوزىڭ جەتىپ تۇرعان دۇنيەنىڭ وزىنە قايتا ءبىر اينالىپ كەلىپ  قاراۋدىڭ، اراعا ۋاقىت سالىپ ايتار ويىڭنىڭ استارىنا تاعى ءبىر مارتە ءۇڭىلىپ كورۋدىڭ ەشقاشان ارتىقتىعى بولعان ەمەس.  شىندىق ءۇشىن شايقاستا، اقيقات ءۇشىن ارپالىستا ويىڭ ۇشقارى، ءسوزىڭ ۇشقالاق بولماۋى ءۇشىن دە بايسالدى بايلام ايتاتىن باي مىنەز جانە قاجەت. مۇنى ۇلت سەركەسى ءاليحان بوكەيحان: «ۇلتقا قىزمەت ەتۋ بىلىمنەن ەمەس، مىنەزدەن» دەپ ءبىر اۋىز سوزبەن تاماشا تۇيىندەگەن.

ارينە، اقيقات تەك اللاعا ايان. دەگەنمەن ءوز كوزقاراسىڭدى قورعاۋ ارقىلى سەنىڭ تۇلعالىق قاسيەتىڭ دارالانادى. گەومەتريادان بىلەتىنىمىزدەي، تسيليندرگە جارىقتى ۇستىنەن تۇسىرسەڭ كولەڭكەسى – شەڭبەر، قىرىنان تۇسىرسەڭ كولەڭكەسى – تىكتورتبۇرىش. ءبىزدىڭ شىندىق دەگەن شىمىر ۇستانىمىمىز اقيقاتتىڭ ءبىر عانا بولشەگى ەكەنىن وسى ءبىر مىسال جاقسى ءتۇسىندىرىپ تۇرعان سياقتى. سول سەكىلدى ءسىز بەر جاعىنان قاراپ  «9» دەپ توپشىلاعانىڭىزعا، ار جاقتان قاراپ تۇرعان ەكىنشى بىرەۋ «6» دەپ ايتۋى ابدەن مۇمكىن. ونىكى دە دۇرىس. سىزدىكى دە قاتە ەمەس.  ماسەلەنىڭ ءبارى كوزقاراستا، دەمەك. جاي كوزقاراس ەمەس، ءسىزدىڭ ءومىر ءسۇرىپ جاتقان كەڭىستىگىڭىز، ۋاقىت جيىلىگى، رۋحاني راكۋرس، ىشكى-سىرتقى فاكتورلاردىڭ بارلىعى ءبىر نۇكتەدە توعىسىپ، وي ەلەگىنەن سۇرىپتالىپ شىققان توقەتەر توقتام. سول سەبەپتى دە ەشكىم ساعان اكەلىپ تاڭباعان، ەشكىمنىڭ ىقپالىنسىز وزىندىك قالىپتاسقان بايىپتى كوزقاراس اسا قاجەت. قوعامدى العا جەتەلەۋگە دە پافوستان گورى سول پايىمدى پىكىر كوبىرەك كەرەك.

ايسبەرگتىڭ بىزگە از عانا بولىگى كورىنىپ تۇرا­دى، مۇحيتتىڭ استىندا الىپ مۇزدىق­تىڭ ادام سەنگىسىز جويقىن قاباتى جاتادى. ارينە جاتتاندى مىسال. وسى سياقتى مۇزارت شىڭداردىڭ باسىنداعى قار بىزگە اپپاق بولىپ كورىنگەنمەن ول ەڭ تازا قار دەۋگە كەل­مەيدى ەكەن. ءتىپتى ەڭ لاس قار – سول قار. مۇنى قايبىر جىلى اقباس الاتاۋعا قاراپ كەلە جاتىپ، شالقار شابىت ۇستىندە الگى ماڭگى مۇز­دىق­تاردى تازالىق سيمۆولىنا تەڭەپ جىبەرىپپىز. ارتىنشا التايدىڭ باۋىرىندا وسكەن قالام­داس دوسىمىز بيىك تاۋلاردىڭ باسىنداعى قار وتە كىر بولاتىنىن ايتىپ ولەڭگە جاناشىر سىن ءبىلدىردى. «بىراق ەندى تاپ-تازا دەپ ويلاۋ، سولاي سۋرەتتەۋ دە قاتە دەمەيمىن»، دەدى. ويلانىپ قالدىق. بۇل دا ءبىر عانا كوزقاراس تولىق اقيقاتقا جەتكىزبەيتىنىن ۇقتىردى.

كوزقاراس دەگەنىمىز سول، شاما كەلگەنشە وقشاۋ ويلاۋ، پىكىردىڭ ورنىعۋى، ومىرلىك ۇستا­نىم، سەنىم، ءتىپتى يدەيا دەۋىمىزگە بولادى. كورۋ، قابىلداۋ، زەردەگە توقۋ، وي ەلەگىنەن وتكىزۋ ارقىلى تاجىريبەلىك تانىمنىڭ قالىپتاسۋى كوزقاراستىڭ بەرىك ىرگەتاسىن قالايدى. بىراق ەرەكشە ءبىر ەسكەرەتىن جايت، اباي حاكىم ايتاتىن «كوكىرەكتە ساۋلە جوق، كوڭىلدە سەنىم جوق. قۇر كوزبەنەن كورگەن ءبىزدىڭ حايۋان مالدان نەمىز ارتىق؟ قايتا، بالا كۇنىمىزدە جاقسى ەكەنبىز. بىلسەك تە، بىلمەسەك تە، بىلسەك ەكەن دەگەن ادامنىڭ بالاسى ەكەنبىز. ەندى وسى كۇندە حايۋاننان دا جامانبىز. حايۋان بىلمەيدى، بىلەمىن دەپ تالاسپايدى. ءبىز تۇك بىلمەيمىز، ءبىز دە بىلەمىز دەپ ناداندىعىمىزدى بىلىمدىلىككە بەرمەي تالاسقاندا، ولەر-تىرىلەرىمىزدى بىلمەي، كۇرە تامىرىمىزدى ادىرايتىپ كەتە­مىز» دەگەن ناداندىقتى  اڭعالدىقپەن شاتاس­تىرۋعا بولمايدى. باياعىدا ۇلكەن انالارىمىز سەمەي پوليگونىندا سىنالعان اتوم بومباسىنىڭ قورقىنىشتى كورىنىسىن الىس­تان ساڭىراۋقۇلاققا ۇقساق قىزىق قۇبىلىس رەتىندە ۇزاق تاماشالاعاندارىن ايتادى. بۇل ارينە اڭعال، شاراسىز تانىم.

ءسوزىمىزدىڭ باسىندا كوزقاراس ادامنىڭ مىنەزىنە تىكەلەي قاتىستى قاسيەت دەپ ايتىپ وتتىك. جەكە ادامنىڭ مىنەزى بولاتىنىنداي، ۇلتتىڭ دا وزگە ۇلتتارعا ۇقسامايتىن دارا مىنەزى بولادى. قازاق مىنەزى، قازاق كوزقاراسى كوبىنە قايىرىمدىلىققا، باۋىرمالدىققا، جاناشىرلىققا نەگىزدەلەدى.

تاعى دا سول ۇلكەن انالارىمىز ايتىپ وتىراتىن ەسكى اڭگىمەلەردىڭ ءبىرىن ءسوزىمىز­دىڭ سوڭىندا مىسال ەتە كەتكىمىز كەلەدى. زامانىندا لەنيننىڭ ەسكەرتكىشى جوق اۋىل كەم دە كەم بولدى عوي. كەڭەس حالىقتارىنا ارناپ قولىن كوككە سوزا كوسىلىپ تۇرعان كۇن كوسەمنىڭ تاس ءمۇسىنىن الىستان كورگەن اجە نەمەرەلەرىنەن «انا بايعۇس نە سۇراپ تۇر؟» دەيدى ەكەن.  قۋ بالالار وندايدا اق اجەنىڭ اڭعالدىعىن اسىرا پايدالانباي قويسىن با، دەرەۋ: «اجە، ول قارنى اشىپ، قۇرت، كامپيت سۇراپ تۇرعان جولاۋشى» دەيدى ەكەن. جارىقتىق سوندا بۇكشەڭدەپ بارىپ: «مۇساپىرگە اپارىپ بەرىڭدەر» دەپ قىزىل كەبەجەدەن شىعارعان ءتاتتى-ءدامدىسىن ۋىستاپ ۇستاتادى ەكەن.

سول تاپتىق كوزقاراس، كەيىنگە جالعاس قاندى قاساپتار قازاقتى قانداي قىرعىندار­عا ۇشىراتپادى دەيسىز. ءبىر عانا ادامنىڭ كوزقاراسى جەر بەتىندەگى ورنى تولماس نەبىر اپاتتارعا الىپ كەلەدى. ءبىر عانا ادامنىڭ كوزقاراسى ميلليونداعان ادامنىڭ قازاسىنا سەبەپكەر بولادى.

بىراق ءبىزدى سول وزبىر جۇيەلەردىڭ كوز­قاراستارىنا قايسىبىر شالعاي اۋىلدىڭ ەلەۋسىز ءبىر بۇرىشىندا جۇزىنەن مەيىرىم شۋاعى توگىلە قاراپ تۇرعان اڭعال اجەنىڭ الگى كوزقاراسى ءتىپتى كەرەعار ەكەنى ويلانتادى، تولقىتادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

اتىراۋ وبلىسىندا 77 براكونەر انىقتالدى

ايماقتار • 23 قىركۇيەك، 2022

نوۆاك دجوكوۆيچ قازاقستانعا كەلەدى

تەننيس • 23 قىركۇيەك، 2022

اتىراۋدا قوناقۇيدەن ءورت شىقتى

وقيعا • 23 قىركۇيەك، 2022

ۇقساس جاڭالىقتار