ءتىپتى كوگىلدىر وتىن تۇتىنۋ جونىنەن الدىڭعى ورىندا تۇرعان الماتى قالاسى ماڭىندا دا بۇل ماسەلە تولىق شەشىمىن تاپقان جوق. ياعني تۇرعىن ءۇي سەكتورى مەن ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن ورتالىق گاز جەلىسىنە قوسىلماۋى قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋ قاۋپىن جوعارىلاتىپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان دا سىن بولىپ تۇر. بۇل جاعداي مەملەكەت الدىنداعى وتكىر ماسەلەنىڭ ءبىرى ەكەنى تاعى انىق. وسى جەردە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇعان دەيىن الماتى وبلىسى اۋماعىنداعى تابيعي گازبەن قامتۋ جۇمىسىن سىنعا الىپ, ءتيىستى ەسكەرتۋ جاساعانىن ەسكە تۇسىرگەن ابزال. قازىر پرەزيدەنت تاپسىرماسىنان تۋىنداعان مىندەتتەر ىركىلىسسىز جۇزەگە اسىپ, ايماقتاعى جۇمىس ءبىرشاما ىلگەرىلەدى. بىراق كوگىلدىر وتىنعا قوسىلۋ باعاسىنىڭ قىمبات بولۋى جۇرتتىڭ جاپپاي گاز تۇتىنۋعا دەگەن ىنتاسىن باسىپ وتىرعان سياقتى.
دەرەككە جۇگىنسەك, الماتى وبلىسىندا 144 ەلدى مەكەن گازداندىرىلعان ەكەن. ياعني تابيعي گازعا 1,1 ملن ادام نەمەسە تۇرعىنداردىڭ 56 پايىزى قول جەتكىزگەن. سارالاپ ايتقاندا, ايماقتاعى 5 اۋداننىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن كوگىلدىر وتىن ءالى ارمان كۇيىندە قالىپ وتىر. بىراق بۇل باعىت بويىنشا جەرگىلىكتى بيلىك قول قۋسىرىپ وتىرعان جوق. قازىر وبلىس اكىمدىگىندە ۇزىندىعى 224 شاقىرىم بولاتىن «تالدىقورعان-ءۇشارال» جانە ۇزىندىعى 118 شاقىرىم بولاتىن «شەلەك-كەگەن» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسىن قولعا الۋدىڭ قامى جاسالىپ جاتىر. وسى ماقساتقا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 149,1 ملن تەڭگە ءبولىنىپتى. جوبا ىسكە اسسا, قازىر گاز قۇبىرى جەتپەگەن 5 اۋدانداعى 91 ەلدى مەكەننىڭ تابيعي وتىنعا قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگى ارتادى. ال بۇل دەگەنىڭىز 300 مىڭ تۇرعىن ءۇي گازعا قوسىلادى دەگەن ءسوز.
راس, بۇل – بولاشاقتىڭ جوسپارى. ال قازىرگى مىندەت مەگاپوليس ماڭىنداعى اۋدانداردىڭ تۇرعىندارىن تولىقتاي كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋ بولىپ وتىر. مىسالعا, ىلە اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى ءۇي ىرگەسىندە تۇرعان گاز قۇبىرىنا قوسىلۋدىڭ قۇنى قىمبات ەكەنىن ايتادى. گاز تاسىمالداۋشى كومپانيالاردىڭ قىزمەتى ءۇشىن تولەيتىن ارتىق اقشا تاپپاعان ادامدار نەسيە الۋعا ءماجبۇر بولادى. ال ىلە اۋدانى اۋماعىنداعى اۋىلداردا گاز جەلىسىنە جالعاۋ مەن قۇجات راسىمدەۋ قۇنى 300 مىڭ تەڭگەدەن 450 مىڭ تەڭگەگە دەيىن بارادى-مىس. ماسەلەن, وسى اۋداننىڭ بايسەركە اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى قويانقۇس اۋىلىندا گازعا قوسىلۋ جۇمىسى 400 مىڭ تەڭگەگە باعالانعان.
– ءبىزدىڭ اۋىلىمىز قالا شەكاراسىنان 1 شاقىرىم عانا قاشىقتا ورنالاسقان. مۇنداعى تۇرعىن ۇيلەر باۋ-باقشالىق ماقساتتاعى جەرگە سالىنىپ جاتىر. اتى ايتىپ تۇرعانداي, باۋ-باقشالىق ماقساتتاعى جەرگە جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك تاراپىنان كوممۋنيكاتسيا جۇرگىزۋ مىندەتتەلمەگەن. قول سوزىم جەردەن گاز ماگيسترالى ءوتىپ جاتىر. وسىدان 4 جىل بۇرىن تۇرعىندار ورتاق اقشا شىعارىپ, گازعا قوسىلۋ ءۇشىن كەلىسىم الدىق, كوگىلدىر وتىن ءار وتباسىنا 400 مىڭ تەڭگەگە ءتۇستى. قازىر ءبىزدىڭ قارجىمىزعا تارتىلعان جەلى «قازترانسگازدىڭ» يەلىگىنە ءوتتى. ال كوبىمىز سول ءۇشىن العان نەسيەمىزدى ءالى تولەپ وتىرمىز, – دەيدى «قويانقۇس» باۋ-باقشا سەرىكتەستىگىنىڭ ءتورايىمى گۇلجيان نۇرعاليەۆا.
ايتپاقشى, الماتى وبلىسىندا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءالجۋاز توپتارىنا قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا ابونەنتتەردى گازبەن جابدىقتاۋعا قوسۋ قىزمەتتەرىنىڭ قۇنىن ارزانداتۋ بويىنشا «تالدىقورعان قالاسى مەن الماتى وبلىسىنىڭ ەلدى مەكەندەرىندەگى تۇرعىن ۇيلەردى گازداندىرۋدىڭ» قارجىلىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى ازىرلەنگەن. بۇل باعدارلامانىڭ نەگىزگى ماقساتى ءبىز ايتىپ وتىرعان ماسەلەنى شەشۋ ەكەن. ياعني گازبەن جابدىقتاۋ جۇيەسىنە ابونەنتتەردى قولجەتىمدى باعامەن جانە ءبولىپ تولەۋ مۇمكىندىگىن قولدانا وتىرىپ قوسۋ جايى شەشىمىن تاپپاق. وسى شارۋا ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتتەن 500 ملن تەڭگە كولەمىندە قاراجات تا بولىنگەن. ءىستى جۇرگىزۋدى, باسقاشا ايتقاندا بولىنگەن قارجىعا يەلىك ەتۋ «جەتىسۋ-وبلگاز» كومپانياسىنا جۇكتەلگەن. قازىر بۇل مەكەمە ابونەنتتەردى گازعا قوسۋ جۇمىسىن جۇرگىزەتىن سەرىكتەستىكتەرمەن كونسورتسيۋم جاساۋ ۇستىندە. وسى كونسورتسيۋمعا سايكەس ءبىر ابونەنتتى تولىق قوسۋ قۇنى ورتاشا ەسەپپەن 250-300 مىڭ تەڭگە بولادى. بۇل رەتتە قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن جابدىقتارىنىڭ بارلىق تۇرلەرى ابونەنتتەرگە 8 اي مەرزىمگە پايىزسىز ءبولىپ تولەۋ ارقىلى بەرىلەدى ەكەن.
الايدا بۇل جوبادان ءبىز ىلە اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىنا كەلىپ كەتەرلىك پايدا جوق ەكەن. اششىبۇلاق اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى تولە بي اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى گازعا قوسىلۋ قۇنىنىڭ قىمبات ەكەنىن ايتىپ, اۋىل, اۋدان اكىمدەرىنىڭ تابالدىرىعىن توزدىرىپ بولعانىن ايتادى. اۋىل تۇرعىنى اتىنان بىزگە حابارلاسقان كوپبالالى انا دينا دوستىباەۆا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءالجۋاز توپتارىنا قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا بولىنگەن قارجىعا كىمدەردىڭ قول جەتكىزە الاتىنىن تۇسىندىرەتىن بيلىك وكىلىن تاپپاي جۇرگەنىن ايتادى.
– ءبىز «جەتىسۋ» تەلەارناسىنىڭ جاڭالىقتارىنان وبلىستاعى كوپبالالى وتباسىلاردىڭ ءۇيىن گازعا جەڭىلدىكپەن قوسۋ ماقساتىندا ۇلكەن قارجى بولىنگەنىن ەستىدىك. بىراق ونىڭ يگىلىگى كىمگە بۇيىراتىنىن بىلمەيمىز. مەن ءوزىم كوپبالالى انامىن. جانارماي قۇيۋ بەكەتىندە وپەراتور بولىپ جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىن. بۇل جەردە جۇمىس كەزەكپەن, اسا قيىن ەمەس. ال كۇيەۋىمنىڭ تۇراقتى جۇمىسى بولماعاندىقتان اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋعا ءوتىنىش بەرىپ ۇلگەرمەدىك. سوعان قاراماستان ەشكىمگە الاقان جايىپ وتىرعان جوقپىز. جەردى نەسيەگە الىپ, ءۇي سالدىق. ەندى گازعا قوسىلۋدى ارمانداپ ءجۇرمىز. ونىڭ قۇنى 350 مىڭ تەڭگە شاماسىندا. مۇنداي قارجىنى بىزگە بانك تە بەرمەيدى. ەندى كوپبالالى وتباسىلارعا جەڭىلدىك بولادى دەگەن سوڭ, اۋىل اكىمىنە بارسام, ناقتى جاۋاپ جوق. گاز تارتاتىن كومپانيالاردىڭ تەلەفونىن بەرىپ, «وزدەرىڭ سويلەسىپ, جاعدايلارىڭدى ايتىپ, جەڭىلدىك سۇراڭدار...» دەپ شىعارىپ سالدى, – دەيدى كوپبالالى انا دينا دوستىباەۆا.
وسى جەردە گاز جەلىسىنە قوسىلۋدىڭ قۇنىن نارىقتاعى سۇرانىستىڭ بەلگىلەيتىنىن ەسكەرۋ كەرەك. ويتكەنى مەگاپوليسپەن شەكتەسەتىن ايماقتارداعى جاڭا ەلدى مەكەندەردىڭ جىلدام بوي كوتەرۋى تۇرعىنداردىڭ كوگىلدىر وتىنعا دەگەن سۇرانىسىن جىل سايىن ارتتىرىپ كەلەدى. مىسالى, قازىر قالا ماڭى اۋداندارىنىڭ ەسەبىنە كىرەتىن 187 ەلدى مەكەندە 993,8 مىڭ تۇرعىن بار. 134 اۋىل عانا تابيعي گازعا قوسىلعان. كورسەتكىش 71,6 پايىز شاماسىندا ەكەن.
– الماتى قالاسى ماڭىنداعى اۋدانداردا دا گازداندىرۋ جۇمىسى جالعاسىپ جاتقانىن ايتۋىمىز كەرەك. ال تۇرعىن ۇيلەردى تولىقتاي تابيعي وتىنمەن قامتۋ ءىسى ىلە اۋدانىندا دا جۇزەگە اسۋدا. اۋدانداعى 29 ەلدى مەكەننىڭ 27-ءى تابيعي وتىنعا قوسىلعان. كۇن تارتىبىندە جەتىگەن اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىن گازداندىرۋ تۇر. بۇل ءۇشىن 6,5 شاقىرىم گاز قۇبىرىن تارتۋعا 1,1 ملرد تەڭگە قارجى قاراستىرىلىپتى. ناتيجەسىندە, تاعى 41 ەلدى مەكەن گازعا قول جەتكىزبەك, – دەيدى وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇكش باسقارماسىنىڭ باسشىسى باعلان تانەكەنوۆ.
الماتى وبلىسى
