قازاق قوعامىندا ايەل ايرىقشا ماڭىزعا يە. ولاردىڭ وتباسى بەرەكەسىنىڭ ۇيىتقىسى, ۇرپاق جالعاستىرۋشى جانە تاربيەلەۋشى رەتىندەگى تابيعي رولىنە قازىر جاڭا مىندەتتەر جۇكتەلدى. دۇرىسىن ايتقاندا, قىز-كەلىنشەكتەرگە كوشباسشىلىق, بەلسەندىلىك, جەتەكشىلىك جانە تابىسكەرلىك پەن ىسكەرلىك سەكىلدى قىرلارىن تانىتۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشىلدى.
قازاق قوعامىندا ايەل ايرىقشا ماڭىزعا يە. ولاردىڭ وتباسى بەرەكەسىنىڭ ۇيىتقىسى, ۇرپاق جالعاستىرۋشى جانە تاربيەلەۋشى رەتىندەگى تابيعي رولىنە قازىر جاڭا مىندەتتەر جۇكتەلدى. دۇرىسىن ايتقاندا, قىز-كەلىنشەكتەرگە كوشباسشىلىق, بەلسەندىلىك, جەتەكشىلىك جانە تابىسكەرلىك پەن ىسكەرلىك سەكىلدى قىرلارىن تانىتۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشىلدى.
ەلىمىزدە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ءۇردىسىنىڭ ماڭىزدى باعىتى جانە ءتيىمدى مەحانيزمى رەتىندە گەندەرلىك ساياسات ماسەلەسىنە زور كوڭىل بولىنۋدە. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ 2016 جىلعا دەيىن مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىنداعى ايەلدەر ۇلەسىن 30 پايىزعا دەيىن كوتەرۋدى مىندەتتەۋى, ەل ۇكىمەتى تاراپىنان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ گەندەرلىك ساياسات تۇجىرىمداماسىنىڭ» قابىلدانۋى وسىنىڭ ايعاعى. گەندەرلىك ساياساتتى دامىتۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىپ جۇرگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتi جانىنداعى ايەلدەر iستەرi جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا اقتاۋ قالاسىندا ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگىمەن بىرگە «اۋىلدىق اۋماقتاردى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامىتۋ: گەندەرلىك اسپەكت» تاقىرىبىندا وڭىرلىك سەمينار-كەڭەس وتكىزدى. اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ جاقىندا سايلانعان ايەل اكىمدەرىنە قولداۋ كورسەتۋ جانە ولاردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىنداعى سەمينارعا ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ا.ايدارباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى, كوميسسيا ءتورايىمى گ.ابدىقالىقوۆا, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ا.سولوۆەۆا, ماڭعىستاۋ, اتىراۋ, باتىس قازاقستان وبلىستارىندا اۋىلدىق جەرلەردىڭ اكىمدىك تىزگىنىن ۇستاعان قىز-كەلىنشەكتەر قاتىستى.
گەندەرلىك ساياساتتىڭ ەلىمىزدە تابىستى جۇزەگە اسىرىلۋ ۇردىسىنە توقتالعان ايماق باسشىسى ا.ايدارباەۆ مۇنايلى ولكەدەگى قىز-كەلىنشەكتەردىڭ بەلسەندىلىگى مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى ۇلەس سالماعىن سارالادى.
– ماڭعىستاۋدا 286 مىڭ ايەل تۇرادى, بۇل – تۇرعىنداردىڭ 51 پايىزى. وبلىس ەكونوميكاسىندا ولاردىڭ ۇلەسى 47 پايىزدى قۇرايدى. ايەلدەر ءوندىرىستىڭ بارلىق سالالارىندا ەڭبەك ەتۋدە, بىراق دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, الەۋمەتتىك قىزمەت سەكىلدى ءداستۇرلى «ايەلدىك» سالالاردا ولاردىڭ سانى باسىم بولىپ كەلەدى. ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك, بۇگىنگى تاڭدا بارلىق پەداگوگتاردىڭ – 70, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ 80 پايىزى ايەلدەر بولىپ تابىلادى. بارلىق بيۋدجەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ 60 پايىزى ايەلدەردىڭ ۇلەسىندە. 303 ايەل وبلىستىڭ ءارتۇرلى مەملەكەتتىك مەكەمەلەرىن باسقارۋدا. 7 مىڭ شاعىن جانە ورتا كاسىپورىننىڭ 2 مىڭعا جۋىعىن ايەلدەر باسقارىپ وتىر. ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى ماسەلەلەرىن شەشۋگە – وتباسى, ايەلدەر مەن بالالار مۇددەلەرىن قورعاۋ سالالارىندا ايەل ارىپتەستەر جەتەكشىلىك ەتەتىن 15 ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم بەلسەندى قاتىسۋدا, – دەدى اكىم.
گ.ابدىقالىقوۆا گەندەرلىك ساياساتتى ورىستەتۋ باعىتىنداعى جۇمىستار تۋرالى, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى ل.سۇلەيمەن اكىمدەر سايلاۋى كەزىندەگى ايەلدەردىڭ قاتىسۋى باعىتىندا وي ءوربىتتى. ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ح.نۇرعاليەۆا ايماقتاعى ايەلدەردىڭ بەلسەندىلىگى, ولاردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكە, پارتيالىق ىسكە, قوعامدىق ىستەرگە ارالاسۋى مەن جەتەكشى بولۋى, وبلىستا گەندەرلىك ساياساتتى دامىتۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان ءىس-شارالارعا توقتالدى.
ەل باسقارۋ نازىك جاندىلار ءۇشىن وڭاي جۇمىس ەمەس. سول سەبەپتى ولارعا قولداۋ كورسەتۋ, جۇمىس جۇرگىزۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالدارىمەن, تەتىكتەرىمەن تانىستىرۋدى كۇن تارتىبىنە قويعان سەميناردا «جۇمىسپەن قامتۋ-2020», «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن نە جاسالۋى قاجەت, بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋ مەن شاعىن كاسىپكەرلىكتىڭ جاڭا باعىتتارىن دامىتۋ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن ازاماتتىق قوعامدى قاتىستىرۋ ماسەلەلەرى ءتۇسىندىرىلىپ, قاجەتتى باعىت-باعدارلار نازارعا بەرىلدى. ءار تاقىرىپتا ءسوز العان بايانداماشىلار جاڭا اكىمدەرگە قاجەتتى دەگەن تۇستاردى ايرىقشا تۇسىندىرۋگە تىرىستى.
«جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ – ءوڭىردى دامىتۋ فاكتورى رەتىندە» تاقىرىبىندا ءسوز سويلەگەن بۇۇ بىرلەسكەن جوباسىنىڭ جەتەكشىسى ج.جيبراەۆا شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. قازاقتىڭ ۇلتتىق تاعامدارىنىڭ قۇندىلىعى مەن قۇپيالارىن زەرتتەۋ ارقىلى ەكسپو-2017 كورمەسىنە دايىندىق جوباسىن باستاپ, اۋىلدىق جەرلەردە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن قالاي جاقسارتۋعا بولاتىندىعىن تالقىعا سالعان, گەندەرلىك ساياساتتى ارتتىرۋ باعىتىنداعى شەبەرلىك-سىنىپتار مەن سەمينار-ترەنينگتەر وتكىزگەن باسقوسۋدا ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ساياساتكەر ايەلدەر كلۋبى قۇرىلدى. جەرگىلىكتى كاسىپكەر ۇ.احمەتوۆانىڭ «قولجەتىمدى باسپانا» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جۇمىسىمەن تانىسقان گ.ابدىقالىقوۆا باستاعان قوناقتار اتالعان كلۋبتىڭ العاشقى وتىرىسىن وتكىزدى. باتىستان باستاۋ العان مۇنداي جيىندار وڭتۇستىك, شىعىس وڭىرلەردە جالعاسىن تاپپاق.
ماڭعىستاۋدا وتكەن باسقوسۋ ەل تىزگىنىن قولىنا الىپ, جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ارقالاعان ايەل اكىمدەر ءۇشىن پايدالى كەڭەستەر بەرىپ, قىزمەتتى ساپالى جۇرگىزۋدىڭ تەتىكتەرىن ۇيرەنۋگە سەبەپ بولسا, ەڭ باستىسى – وسى. حالىقتىڭ اكىمنەن كۇتەرى ادىلدىك پەن ىسكەرلىك, اكىم حانشايىمداردىڭ بۇل تالاپ تەزىنە قالاي توتەپ بەرەرىن ۋاقىت كورسەتەدى.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.
