اقمولا – ەلوردا, بىراق ءالى استانا ەمەس. 1998-ءدىڭ كۇزى تەز ءبىتىپ, ءارى قاراي ارقانىڭ ات قۇلاعى كورىنبەيتىن التى ايلىق قىسى باستالدى دا كەتتى. ءجىبى ءتۇزۋ اسحانا, شاشتاراز تابا الماۋىڭىز, جەل تۇرسا اسپاندا پاكەت قالىقتاپ ۇشىپ جۇرەتىنى جاي انشەيىن تۇرمىستىق تۇيتكىلدەر ەكەن. مىناۋ ارقىراعان اياز, بەت قاراتپاس بوران تەك اۋەجايدى عانا جاۋىپ تىنعان جوق, الماتىعا قاتىنايتىن پويىز دا توقتاپ قالىپتى دەپ ەستىدىك, سەبەبى, جەلدەن تەڭسەلىپ كەتەدى ەكەن. بولات تەمىر توتەپ بەرە الماعان بورانعا ادام شىداپ جاتتى, اسىرەسە, وڭتۇستىك وڭىردەن قونىس اۋدارعاندارعا قيىن بولدى وسى قىس... وسى بوران... قىركۇيەكتە كوشىپ كەلگەن ءبىزدىڭ وتباسىعا دا ارقانىڭ ارقىراعان قىسى, كوز اشقىزباس قارلى داۋىلى وڭاي تيگەن جوق. ءسويتىپ توڭىپ, تورىعىپ جۇرگەندە وڭتۇستىكتەگى مۇسا اعادان سالەم جەتتى: «تون بەرىپ جىبەردىم, پويىزدان كۇتىپ ال!».
اقمولا – ەلوردا, بىراق ءالى استانا ەمەس. 1998-ءدىڭ كۇزى تەز ءبىتىپ, ءارى قاراي ارقانىڭ ات قۇلاعى كورىنبەيتىن التى ايلىق قىسى باستالدى دا كەتتى. ءجىبى ءتۇزۋ اسحانا, شاشتاراز تابا الماۋىڭىز, جەل تۇرسا اسپاندا پاكەت قالىقتاپ ۇشىپ جۇرەتىنى جاي انشەيىن تۇرمىستىق تۇيتكىلدەر ەكەن. مىناۋ ارقىراعان اياز, بەت قاراتپاس بوران تەك اۋەجايدى عانا جاۋىپ تىنعان جوق, الماتىعا قاتىنايتىن پويىز دا توقتاپ قالىپتى دەپ ەستىدىك, سەبەبى, جەلدەن تەڭسەلىپ كەتەدى ەكەن. بولات تەمىر توتەپ بەرە الماعان بورانعا ادام شىداپ جاتتى, اسىرەسە, وڭتۇستىك وڭىردەن قونىس اۋدارعاندارعا قيىن بولدى وسى قىس... وسى بوران... قىركۇيەكتە كوشىپ كەلگەن ءبىزدىڭ وتباسىعا دا ارقانىڭ ارقىراعان قىسى, كوز اشقىزباس قارلى داۋىلى وڭاي تيگەن جوق. ءسويتىپ توڭىپ, تورىعىپ جۇرگەندە وڭتۇستىكتەگى مۇسا اعادان سالەم جەتتى: «تون بەرىپ جىبەردىم, پويىزدان كۇتىپ ال!».
ماي توڭعىسىز وڭتۇستىكتە تون كيەتىن قىس جوق, كەي جىلدارى ءتىپتى, قار دا جاۋمايدى. ال ارقادا تونسىز كۇنىڭ قاراڭ ەكەن, كوڭىل الاڭ ەكەن... جيىرما جىل اۋداندىق اۆتوبازانى باسقارعان اكەمنەن, شيرەك عاسىر شىمكەنتتەگى ەت كومبيناتىندا باسشىلىق قىزمەت اتقارعان اعامنان مۇنداي سالەمدەمە جەتكەن جوق, داعدارىس شارپۋىمەن جۇمىسسىز قالعان تۇركىستاندىق مۇسا اعامنىڭ تونىن ۆوكزالدا بورانمەن ايقاسىپ ءجۇرىپ كۇتىپ الدىم. ول تون سول ءبىر ىزعارلى قىستا دەنەنى عانا ەمەس, جۇرەكتى دە جىلىتىپ ەدى...
ەلۋ بەس جىلداي عۇمىر كەشىپ, باقيلىق دۇنيەگە اتتانعانىنا ءبىر جىلعا اياق باسقان مۇسا اشەنقوجا ۇلى پاتتەەۆ جۇرتقا جۇرەك جىلۋىن, ىستىق ىقىلاسىن, نۇرلى شۋاعىن شاشىپ جۇرەتىن اشىق-جارقىن, كوپشىل, باۋىرمال جان ەدى. استاناعا جولى تۇسكەن سايىن مەنى ءبىر باۋىرىممەن تانىستىرىپ, نەگە وسى ۋاقىتقا دەيىن ارالاسپاي جۇرگەنسىڭدەر دەپ ۇرسىپ كەتەتىن. جالپى, جۇرتتى ءبىر-بىرىمەن تانىستىرۋعا, تابىستىرۋعا جانى قۇمار ەدى, جارىقتىق جانىنداعى جاننىڭ جاقسىسىن اسىرىپ, جامانىن جاسىرىپ, اينالاسى ۇنەمى القا-قوتان توپقا اينالىپ جۇرەتىن. ەلورداعا كەلگەن سايىن مۇسەكەڭنىڭ ءوتىنىش-تىلەك ايتاتىن, قولداۋ ءبىلدىر دەپ قولقا سالاتىن, ازدى-كوپتى بيلىك تىزگىنىن ۇستاعان باۋىرلارىنىڭ دا قاتارى قالىڭ ەدى. ولاردىڭ ءبارى دە اۋىلدان كەلگەن اقجۇرەك مۇسەكەڭدى قاتتى قادىرلەيتىن, ءسوزىن جەرگە تاستامايتىن. «ەتجاقىنىڭ ەمەس, ءتىپتى كورشىڭ دە ەمەس بۇل ازاماتتى قايدان تاپتىڭ, قۋاياق ەمەس پە ءوزى, نەگە سۇيرەي بەرەسىڭ؟», دەپ ساۋال قويساڭىز مۇسەكەڭ: «جاقسى جىگىت قوي», دەپ جاي عانا كۇبىرلەپ, جىلى جىمياتىن. سول مۇسەكەڭ قامقور بولعان, سەنىم ارتقان «جاقسى جىگىتتەر» ەلىنە ادال قىزمەت ەتىپ, ازدى-كوپتى ەڭبەگىن ءسىڭىرىپ ءجۇر... ول كىسىمەن اعالى-ىنىدەي ارالاسقان, سىيلاسقان, سىرلاسقان وتىز جىلدان استام مەرزىم ىشىندە اڭعارعانىم, داۋىس كوتەرمەي, كيىپ-جارماي, كوكىرەك كەرمەي, جىلى جىميىپ ءجۇرىپ-اق مۇسەكەڭ تالاي ىزگى ءىس ءبىتىردى, تالاي جاۋاپتى شارۋاعا مۇرىندىق بولدى. ءۇي سالدى, اعاش ەكتى, بالا-شاعا ءوسىردى. ءوز ءۇيىن سالىپ قانا قويعان جوق, قوجا احمەت ياساۋي باباسىنىڭ كەسەنەسىن جوندەۋگە, ءوزى باسشىلىق ەتكەن تۇركىستان مەديتسينا كوللەدجىنىڭ عيماراتتارىن بۇگىنگى زامانعا ساي قايتا جاراقتاندىرىپ, جاڭاشا ءسان بەرۋگە دە قىزۋ اتسالىستى.
كوكىرەك كوزى وياۋ, پاراسات پايىمى جوعارى مۇسەكەڭ ساياساتتان دا تىسقارى قالعان ەمەس. قۇرىلعان كۇنىنەن باستاپ اقىرعى دەمى بىتكەنگە دەيىن رەسپۋبليكالىق «اق جول» پارتياسىنىڭ بەلسەندى مۇشەسى بولدى, تۇركىستان وڭىرىندەگى ايماقتىق فيليالدى باسقاردى, پارتيا باسشىلارىنا ۇلكەن جيىنداردا بەتىڭ بار, ءجۇزىڭ بار دەمەي ەل ءىشىنىڭ, قاراپايىم ادامداردىڭ اماناتىن ايتىپ سالاتىن.
جالپى, وتىرار – تۇركىستان وڭىرىنە كەڭىنەن ءماشھۇر, ءوسىپ-ونگەن, ونەگەلى پاتتەقوجا, اشەنقوجا اۋلەتىنە يمان مەن ىزگىلىك نۇرى, ءبىلىم مەن بىلىك, پايىم مەن پاراسات قونعان. مۇسانىڭ اعاسى يسانىڭ ماماندىعى تەمىر جول ينجەنەرى بولعانىمەن, الەمدىك ساياسات بىلگىرى, داۋلاسا قالسا بزەجينسكيدىڭ ءوزىن تىعىرىققا تىرەيدى-اۋ دەپ ويلايسىز. ال ءىنىسى – «تۇركىستان» حالىقارالىق گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ءشامشى دە تەرەڭ وي-پىكىرىمەن, پاراساتىمەن بەلگىلى تۇلعا. تۇستاستارى مەن دوستارى ونى «قازاقتىڭ پلەحانوۆى» دەپ بەكەر اتاماسا كەرەك...
مۇسا پاتتەەۆتىڭ قاراشاڭىراق باسىلىم – «ەگەمەن قازاقستانعا» دەگەن ىقىلاس-نيەتى دە ەرەكشە ەدى. گازەتتىڭ وڭتۇستىك وڭىردە كۇندەرى وتكەندە وعان بەلسەنە اتسالىساتىن. 1999 جىلدىڭ جەلتوقسانىنداعى بوراندى كۇندەردە «ەگەمەن قازاقستان» ءوزى ەندى عانا قونىس اۋدارعان جاڭا ەلوردا – استانادا مەرەيتويىن وتكىزدى. ەلدەن مۇسەكەڭ دە پويىزبەن شارشاپ-شالدىعىپ جەتتى-اۋ, قولتىعىندا ماتاعا ورالعان سىيلىعى بار. «ونى نەگە وراپ-ماتاپ اسپەتتەگەنسىز, ايازدان قورىقتىڭىز با», دەپ ازىلدەسەك: «بۇل قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىندە جازۋلى تۇرعان قاسيەتتى قۇراننان الىنعان جولدار – «ەگەمەندى» اللا تاعالا جەلەپ-جەبەپ ءجۇرسىن دەپ ارنايى جاساتىپ الا كەلدىم», دەگەن ەدى. شۇكىر, جاڭا ەلورداعا قونىس اۋدارعان «ەگەمەننىڭ» ارقا توسىندەگى عۇمىرى ءساتتى جالعاسۋدا. جاڭا كەڭسە عيماراتى سالىندى, تارالىمى ەسەلەپ ءوسىپ, 200 مىڭنان استى, بۇل دا بولسا مۇسەكەڭ سياقتى ەل ىشىندەگى قاراپايىم وقىرمانداردىڭ ەرەكشە تازا نيەتىنىڭ, ىستىق ىقىلاسىنىڭ جەمىسى شىعار. ىستىق ىقىلاس دەگەننەن شىعادى, عاسىرلار اۋىساتىن جىلدارى «ەگەمەننىڭ» وڭتۇستىكتەگى ءتىلشىسى – ءتىلى شۇرايلى, ءجۇزى شىرايلى, جۇرت «جىگىتتىڭ تورەسى» دەپ اتايتىن تورەحان رامبەردى ەدى. باسپاسوزگە جازىلۋ ناۋقانىن جۇرگىزەتىن بولىپ وڭتۇستىككە ىسساپارمەن كەلدىم. اۋەجايدا توكەڭ – تورەحاننىڭ جانىندا مۇسەكەڭ ءجۇر. ەل ارالاپ كەلەمىز, مۇسەكەڭ بىزدەن اجىرايتىن ەمەس, جولىققان باسشىلارعا نۇسقاۋ بەرىپ, ءتىپتى, اقىل-كەڭەس ايتىپ تا قويادى. بىلاي شىعا توكەڭ ەكەۋمىز شىدامادىق, تارپا باس سالدىق:
– وۋ, مۇسەكە, ءسىز «ەگەمەن قازاقستاندا» قىزمەت ىستەمەيسىز, اكىمدەرگە جەكىرىپ تاپسىرما بەرگەنىڭىز قالاي, بۇل كىم, قانداي قىزمەت ىستەيدى دەپ سۇراسا نە ايتامىز, – دەيمىز عوي قوسارلانىپ...
– ونىڭ نەسى بار, وڭتۇستىك وڭىردەگى №1 وقىرمان دەپ ايتاسىڭدار دا. 20 جىلدان بەرى وسى گازەتتى ەجىكتەپ وقىپ كەلەمىن. مۇنداي كەزدەسۋلەرگە وقىرماننىڭ قاتىسىپ, وتكىر ويىن ايتقانى پايدالى ەمەس پە, قايتا, – دەپ وزىمىزگە دۇرسە قويا بەردى.
سويتكەن تورەحان مەن مۇسا قاسيەتتى تۇركىستانداعى قورىمدا قاتار جاتىر, رۋحتارى دا سىرلاساتىنداي. ەلۋ بەسكە قادام باسقانىندا مۇسا اشەنقوجا ۇلى جۇرەك تالماسىنان قايتىس بولدى. نە ايتسا دا, نە ىستەسە دە جۇرەك ەلەگىنەن وتكىزەتىن جاننىڭ جۇرەگى سىر بەرۋى دە تەگىن ەمەس شىعار دەپ ويلايسىڭ...
اتاقتى مايلىقوجا اقىن:
تاۋ باسىندا جەل جۇرەر,
جول ۇستىندە ەل جۇرەر,
مىنا جاتقان قارا جەر
كەزەگىمەن جەپ جۇرەر
اكەسى كەتسە ورنىنا
بالاسى ناۋبەت كەپ جۇرەر,
ورنىندا بار وڭالار,
«قۇدايعا شۇكىر!» دەپ جۇرەر, – دەگەن ەكەن.
«ورنىندا بار وڭالار», دەپ قازاق قالاي تاۋىپ ايتقان. قۇداي قوسقان قوساعى زاميرا جەڭگەي مۇسەكەڭنىڭ ورنىن جوقتاتپاي, ءتۇتىنىن وشىرمەي ۇل-قىزدارىن, نەمەرەلەرىن ماپەلەپ ءوسىرىپ وتىر. تاۋبە دەيسىڭ, وسىعان.
كەي-كەيدە كابينەتكە ەسىكتى سەرپىپ, ومىراۋىن اشىپ تاستاپ جىلى جىميىپ, ەلدىڭ ىستىق سالەمىن ارقالاپ, اۋىلدىڭ ءيسى, ناسىباي ءيسى اڭقىعان مۇسەكەڭ كىرىپ كەلە جاتقانداي اسەردە قالامىن...
ىنىلىك ىزەتپەن,
ەركىن قىدىر.
