كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇمىس ساپارىمەن باتىس قازاقستان وبلىسىندا بولدى.
سينوپتيكتەر قازاننىڭ 22-23-ءى كۇندەرى اقجايىق وڭىرىندە كۇن كۇرت سۋىتىپ, جاۋىن-شاشىن, قارلى جاڭبىر بولادى دەپ حابارلاعانىمەن, كەشەگى كۇنى ەلباسى ۇشاعى ورال اۋەجايىنا تومەندەگەن ساتتە كۇن شايداي اشىق بولدى. ەركە سامال جەل اقىرىن عانا بەتتەن وبەدى. الدىڭعى كۇنى سىركىرەپ توگىپ وتكەن مايدا قوڭىر جاڭبىر تۇرعىنداردىڭ تىنىسىن ودان ءارى كەڭەيتىپ, ولارعا نۇر سىيلاعانداي. حالقىمىز اسپاننان جاڭبىر جاۋسا, ونى نۇرعا بالايدى. ال كۇز كەزدەرىندە جاۋىن-شاشىن مول بولسا, بولاشاق ىرىس كوزى, بەرەكە باستاۋى دەپ بۇل قۇبىلىستى دا جاقسى ىرىمعا جوريدى.
كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇمىس ساپارىمەن باتىس قازاقستان وبلىسىندا بولدى.
سينوپتيكتەر قازاننىڭ 22-23-ءى كۇندەرى اقجايىق وڭىرىندە كۇن كۇرت سۋىتىپ, جاۋىن-شاشىن, قارلى جاڭبىر بولادى دەپ حابارلاعانىمەن, كەشەگى كۇنى ەلباسى ۇشاعى ورال اۋەجايىنا تومەندەگەن ساتتە كۇن شايداي اشىق بولدى. ەركە سامال جەل اقىرىن عانا بەتتەن وبەدى. الدىڭعى كۇنى سىركىرەپ توگىپ وتكەن مايدا قوڭىر جاڭبىر تۇرعىنداردىڭ تىنىسىن ودان ءارى كەڭەيتىپ, ولارعا نۇر سىيلاعانداي. حالقىمىز اسپاننان جاڭبىر جاۋسا, ونى نۇرعا بالايدى. ال كۇز كەزدەرىندە جاۋىن-شاشىن مول بولسا, بولاشاق ىرىس كوزى, بەرەكە باستاۋى دەپ بۇل قۇبىلىستى دا جاقسى ىرىمعا جوريدى.
رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ورال وڭىرىنە ساپارى ءدال وسىنداي ىرىس كوزى مولايعان, كۇزگى جيىن-تەرىن اياقتالىپ, استىق وسىرۋشىلەردىڭ كوڭىلدەرى ورنىققان مامىراجاي ۋاقىتقا تاپ كەلگەنى قانداي عانيبەت. كەدەن وداعى شەڭبەرىندەگى ەل – بەلورۋسسياعا رەسمي ساپارمەن كەتىپ بارا جاتىپ وسى وداققا مۇشە بولىپ كىرەتىن مەملەكەتتەردىڭ بۇگىنگى بايلانىستىرۋشى بۋىنىنا اينالۋ ۇستىندەگى اقجايىققا ايالداۋعا ۋاقىت تاپقان ەلباسىن باتىسقازاقستاندىقتار رياسىز جىلى جۇزبەن قارسى الدى.
بارلىق جەردەگىدەي قازاقستاننىڭ باتىستاعى قاقپاسى – ورال وڭىرىندە دە ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس جۇزەگە اسىپ جاتقان جاسامپاز جوبالار جەتكىلىكتى. سونىڭ بىرقاتارىن ەلباسى نازارىنا ۇسىنۋ جونىندە بۇعان دەيىن ۇيعارىم جاسالعان ەدى. ارينە, اتالعان جوبالاردىڭ قاي-قايسىسى دا ماڭىزدى, قاي-قايسىسى دا وزەكتى. ايتسە دە التىنمەن پارا-پار ۋاقىتى شەكتەۋلى ەكەنى ەسكەرىلىپ, ەلباسىنا ابدەن ەكشەلگەن, ىرىكتەلگەن قوس جوبا ۇسىنىلدى. مۇنىڭ ءبىرىنشىسى ەلىمىزدە قارا ۋىلدىرىق جانە تاۋارلىق بەكىرە ەتىن ءوندىرۋدىڭ يندۋستريالى اكۆاكەشەنى ورال قالاسىندا ىسكە اسىپ جاتسا جانە ونىڭ رەسپۋبليكادا بالاماسى جوق بولسا, ەكىنشىسى قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ ايرىقشا ءونىمى – شىڭدالعان قاۋىپسىز شىنى شىعاراتىن جانە ونى ونەركاسىپتىك تۇرعىدان وڭدەيتىن «ستەكلو-سەرۆيس» كاسىپورنىنىڭ قىزمەتىمەن تانىسۋ ەدى.
ءيا, بۇگىندە الەمدە ءدامى بال تاتيتىن ءسىبىر بەكىرەسى, شوقىر, ءپىلماي, سۇيرىك سەكىلدى بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردىڭ قورى ازايىپ بارادى. ايتسە دە يحتيولوگ عالىمدار وزگە ەمەس, ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن ناقتى وسى بەكىرە تۇقىمداس بالىقتار اشىق, ەركىن سۋدا ەمەس, تۇيىقتالعان سۋ ايدىندارىندا جاقسى ءوسىپ-ونەتىنىن ءارى بۋدانعا جاقسى تۇسەتىنىن مالىمدەپ وتىر. بۇعان ءبىلىم جانە عىلىم, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىكتەرىنىڭ, «پاراسات» ۇلتتىق عىلىمي-تەحنولوگيالىق حولدينگى اق-تىڭ, سونىمەن بىرگە, جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بىرلەسىپ قولعا العان جاسامپاز جوباسى ايقىن مىسال بولا الادى.
ونى 2012-2015 جىلدار ارالىعىندا ءۇش كەزەڭدە ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن. بۇگىندە مۇندا الدىن الا عىلىمي زەرتتەۋلەر ءجۇرگىزۋ جونىندەگى ءبىرىنشى ساتى ارتتا قالىپ, ەكىنشى كەزەڭگە كىرەتىن تاجىريبەلىك-سىنامالىق اكۆاكەشەندى ىسكە قوسۋ جۇمىستارى اتقارىلعان. جوبانى ىسكە اسىرۋشىلار ەلباسىنا وسىنداي تىندىرىلعان ىستەر جونىندە ايتىپ بەردى. ءسوز جوق, تۇيىق سۋدىڭ بەلگىلى ءبىر تەمپەراتۋراسى مەن گيدروحيميالىق نورماسى ساقتالماسا, ەسىل ەڭبەك زايا كەتەدى. بەكىرەنىڭ ءتىرى كەزىندە ونىڭ ۋىلدىرىعىن الۋ تەحنولوگياسى دا ورالدا جاقسى ناتيجە بەرگەن ەكەن. بۇعان بەكىرە بالىقتارىن ءوسىرۋگە ارنالعان جاڭا قوندىرعى دا وڭ اسەرىن تيگىزىپتى. قاجەتتى جۇمىس اتقارۋ ءۇشىن بيىل الىنعان پاتەنت تە الدىنا قويعان مىندەتىن اتقارىپ شىققان. بۇعان قوسا, تاعى دا ءۇش يننوۆاتسيالىق پاتەنتكە ۇسىنىس بەرىلگەنى مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان قولداۋ تاپتى. بۇل يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق تاسىلدەر كەشەندى ازىق قۇرامىن ودان ءارى جەتىلدىرۋدى, قارا ۋىلدىرىق الۋ ادىستەرىن تەرەڭدەتۋدى كوزدەيدى.
قاي ىسكە دە كاسىبي كادرلار قاجەت. وسى تۇرعىدا باتىس قازاقستاندا بەكىرە بالىعىن وسىرۋمەن اينالىساتىن عالىمدار توبىنىڭ قۇرىلعانى دا مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان وڭ باعالاندى. بەكىرە بالىعىن تۇيىق سۋ جاعدايىندا ءوسىرۋ, ودان تاۋارلى ءونىم الۋ – قازاقستان جاعدايىندا بۇرىن بەتتەسىپ كورمەگەن تىڭ جوبالاردىڭ ءبىرى. سوندىقتان بۇل ورايدا شەتەلدىك عالىمداردىڭ ءىس-تاجىريبەلەرى مەن تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەرىنە سۇيەنۋ ارتىقتىق ەتپەيدى. راس, مۇنداي ءىس-تاجىريبەدەن ۇيرەنگەن دۇرىس. الايدا ونى سول كۇيىندە كوشىرىپ ەنگىزە سالۋعا بولمايدى. سوندىقتان ءبىز تۇيىق سۋ جاعدايىندا قارا ۋىلدىرىق الۋدىڭ تەك وزىمىزگە بەيىمدەلگەن تەحنولوگيالىق ءتاسىلىن تاڭداپ الا بىلۋگە ءتيىسپىز, دەدى ەلباسى ماماندارمەن وي-پىكىر الماسقان ساتىندە.
بۇدان التى جىل بۇرىن ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇكىمەتكە جانە ءتيىستى مينيسترلىكتەر مەن وبلىستىق اكىمدىكتەرگە ينجەنەرلىك زەرتحانالار قۇرۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. ەلباسى باتىس قازاقستانعا ساپارى بارىسىندا وسىنداي بيوتەحنولوگيالىق زەرتحانانىڭ ءبىرى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى بازاسىندا قۇرىلىپ قىزمەت جاساپ جاتقانىنا كوز جەتكىزدى. بۇل ءوز كەزەگىندە زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن قۇرال-جابدىقتار نەگىزىندە بەكىرە شارۋاشىلىعى بويىنشا جان-جاقتى عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە جول اشقان. ءارى وسى سالادا يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ جولعا قويىلۋىنا دا وڭ اسەرىن تيگىزگەن. الداعى جىلدارى اتالعان جوبانى مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك نەگىزىندە اياقتاۋ كوزدەلگەن. سول كەزدە مۇندا جىلىنا 8 توننا قارا ۋىلدىرىق الىنىپ, 86 توننا بەكىرە ەتى وندىرىلمەك.
بۇدان كەيىن «ستەكلو-سەرۆيس» كاسىپورنىنىڭ قىزمەتىمەن تانىسقان ەلباسى وعان ەلىمىزدە ىسكە اسىپ جاتقان جاسامپاز جوبانىڭ ءبىرى ەكەن دەگەن وڭ باعا بەردى. بۇل شىنى ونىمدەرىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – توزىمدىلىگى مەن مىقتىلىعىندا. بالعامەن ۇرساڭ دا قاپەلىمدە سىنىپ كەتپەيتىنىندە. ەڭ باستىسى – عيماراتقا قوندىرىلعان اينەكتەردىڭ جىلۋدى جىبەرمەي ۇستاپ تۇرا الاتىنىندا. بۇل شاعىن بولسا دا جاڭاشىلدىققا جانى ءۇيىر, جاڭاشىلدىققا نەگىزدەلگەن كاسىپورىن ەكەن, دەدى ەلباسى ءوز سوزىندە. بۇل قۇرىلىم «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا ىسكە قوسىلعانى ءارى ءونىمدى جونەلتۋدىڭ ەكسپورتتىق باعىتىن ۇستاپ وتىرعانى مەملەكەت باسشىسىنىڭ كوڭىلىنەن شىقتى.
كەڭ دە جايلى, جيھازدارى جۇتىنىپ تۇرعان اتشاپتىرىم كابينەتتەردە ەمەس, وندىرىستىك ورىندا وتكىزىلگەن كەڭەستىڭ تيگىزەر پايداسى مەن الار تاعىلىمى مولىراق بولماق. ءارى مۇنداي باسقوسۋ ءوز جىلىلىعىمەن, ادامدارعا جاقىندىعىمەن ەرەكشەلەنبەك. «ستەكلو-سەرۆيس» كاسىپورنى وندىرىستىك تسەحتارىنىڭ بىرىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ باتىسقازاقستاندىق جۇرتشىلىق وكىلدەرىمەن كەزدەستى. مۇندا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جونىندە جان-جاقتى بايانداپ بەردى. بۇدان سوڭ ەلباسى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارلارىن جەكە-جەكە تۇرعىزىپ, ولار جەتەكشىلىك جاسايتىن سالالار بويىنشا قانداي پروبلەمالار مەن تۇيتكىلدەر بار ەكەنىنە نازار اۋداردى. ءارى كەيبىر ورىنباسارلاردىڭ سوزىندە ناقتىلىق پەن سىندارلىلىق جەتىسپەي جاتقانىن قاداپ ايتتى.
وبلىستا ەكسپورتقا قاراعاندا يمپورتتىق ونىمدەردىڭ ۇلەس سالماعى الدەقايدا جوعارى. بۇل كورىنىستى وزگەرتۋگە كۇش سالۋ كەرەك. سونداي-اق, اپاتتى مەكتەپتەر مەن ءۇش اۋىسىمدىق وقۋ كەستەسىن تولىق جويماي تۇرىپ, جاڭا عيمارات سالۋ جونىندەگى اڭگىمە مۇلدەم قيسىنسىز بولىپ شىعادى, دەدى مەملەكەت باسشىسى. سونىمەن بىرگە, وندىرىستىك تسەحتا وتكىزىلگەن كەزدەسۋدە ەلباسى تاراپىنان وڭىردە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دەڭگەيىن كوتەرىپ, وسى ارقىلى جاڭا جۇمىس ورىندارىن كوبىرەك اشۋ جونىندە ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى. ءار ءوڭىر مەن ايماقتىڭ تەك وزىنە عانا ءتان دامۋ ەرەكشەلىكتەرى بولادى. سونى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ءدوپ باساتىن بولسا, كوپ نارسەدەن ۇتار ەدى, دەپ تۇيىندەدى كەزەكتى ءبىر ويىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
ەلباسىمەن كەزدەسۋ كەزىندە «اقاس» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى قاتاۋوللا اشىعاليەۆ پەن ورال ارماتۋرا زاۋىتى اق-تىڭ ديرەكتورى ستانيسلاۆ كاچالو ەڭبەك ءداستۇرىن جاڭعىرتۋ, سالىق زاڭدىلىقتارىن جاڭاشا جۇرگىزۋ, جەكە بيزنەس ادامداردىڭ الەۋمەتتىك دەڭگەيىن كوتەرۋگە ۇلەس قوساتىنى جونىندە ءتالىمدى اڭگىمە قوزعادى. مۇنى ولار وزدەرى جۇرگىزىپ وتىرعان ناقتى ءىس-تاجىريبە جاعدايىندا بايانداپ بەردى. ولاردىڭ ايتقان ۇسىنىستارى مەن وي-پىكىرلەرى ەلباسى تاراپىنان قولداۋ تاپتى. ءبىز مۇنداي ادامداردىڭ تاجىريبەسىن كوپكە ۇلگى ەتىپ ۇسىنا بىلۋگە ءتيىسپىز, دەدى پرەزيدەنت. نە بولماسا بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ مەملەكەتتىك تىلگە قۇرمەتى جونىندەگى ماسەلەنى الايىق. ايتالىق, ستانيسلاۆ كاچالو بەس بالا تاربيەلەپ وسىرگەن, ولار قازاق مەكتەبىن بىتىرگەن. ال قاتاۋوللا اشىعاليەۆتىڭ بەس بالاسى ءۇش تىلدە ەركىن سويلەيدى.
مەن باتىس قازاقستان وبلىسىندا ءبارى كەرەمەت دەپ ايتا المايمىن. راس, مۇندا قولعا الىنعان جاڭاشا جوبالار از ەمەس. ونى تولىقتاي قولدايمىن. وڭىردە ىسكە قوسىلدى, پايدالانۋعا بەرىلدى دەگەن نىساندار دا بار ەكەن. ەندىگى جەردە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ باستى مىندەتى سولاردىڭ ءبارىنىڭ تولىق قايتارىممەن جۇمىس ىستەۋىن قاداعالاۋ بولماق. قۇرمەتتى باتىسقازاقستاندىقتار, الداعى ىستەرىڭە جەتىستىكتەر مەن مول تابىستار تىلەيمىن, دەپ ءتۇيىن جاسادى ءسوزىنىڭ سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەلباسىنىڭ باتىس قازاقستان وبلىسىنا ساپارى بۇگىن ودان ءارى جالعاسادى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
ورال.
-----------------------------------------
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
