الەم • 11 تامىز، 2020

قازاق ءجۋرناليسى جازعان ماقالا "نيۋ يورك تايمستىڭ" ءبىرىنشى بەتىنە قالاي شىقتى؟

10751 رەت كورسەتىلدى

بىرنەشە كۇن بۇرىن الەمدەگى ەڭ بەدەلدى باسىلىم - نيۋ يورك تايمستىڭ باستى بەتىندە ماقالاسى جاريالانعان قازاق قىزى تۋرالى وتاندىق باق جارىسا جازعان ەدى. كاليفورنياداعى بەركلي ۋنيۆەرسيتەتى جۋرناليستيكا جوعارعى مەكتەبىنىڭ 2020 جىلعى تۇلەگى، جۋرناليست - اقساۋلە ءالجان مۇنداي جەتىستىككە قالاي جەتكەنى تۋرالى ايتىپ بەردى، - دەپ حابارلايدى Egemen.kz.

2019 جىلدىڭ قىركۇيەگى ەدى. مەنىڭ بەركلي ۋنيۆەرسيتەتىندەگى جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىندە وقىپ جۇرگەنىمە ءبىر جىل تولدى. ەكىنشى كۋرستا وقىتىلاتىن ساباقتاردى تاڭداۋىمىز كەرەك. كەي وقىتۋشىلار ساباقتارىنىڭ نە تۋرالى بولاتىنىن ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسىپ جاتتى. Investigative Reporting Seminar دەگەن ساباقتى مەكتەپكە جاقىندا كەلگەن پروفەسسور، بۇعان دەيىن New York Times گازەتىندە جىلدار بويى جۋرناليستتىك زەرتتەۋ جاساعان، زەرتتەۋ جۋرناليستيكاسى بويىنشا پۋليتتسەر سىيلىعىن ءتورت رەت جەڭىپ العان الەمدەگى جالعىز ادام دەۆيد بارستوۋ (https://www.nytimes.com/by/david-barstow) بەرەتىنىن ەستىپ، ونىڭ ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسۋ جيىنىنا جەتىپ كەلدىم. كۋرسىمدا الپىستىڭ ار جاق بەر جاعىندا ستۋدەنت بولسا، سونىڭ ۇشتەن ەكىسى جينالعان ەكەن. تەك جيىرما ءتورت ورىن بار. ستۋدەنت سانى كوپ. سودان ەكى ساعات بويى وتىرىپ، پروفەسسوردى كوندىردىك – بارلىق ستۋدەنتتى ساباعىنا قاتىستىراتىن بولدى. وسىلايشا، بۇل مەنىڭ بەركليدەگى ەكى جىلىمنىڭ ەڭ سۇيىكتى، ەڭ كوپ ۇيرەنگەن ساباعىما اينالدى.

ءبىر ايدان كەيىن، مەكتەپ جانىنداعى Investigative Reporting Program اتتى نون پروفيت مەديا ورتالىعىنا ستۋدەنتتەردى جۇمىسقا الاتىنى تۋرالى حابارلاندىرۋ كەلدى. ول ۇيىمدى دا دەۆيد بارستوۋ باسقاراتىن. ورتالىقتىڭ باستى ماقساتى – تاجىريبەلى جۋرناليستىك زەرتتەۋ تىلشىلەرى ستۋدەنتتەرمەن بىرلەسە وتىرىپ، ءتۇرلى، تەرەڭ زەرتتەۋلەر جۇرگىزەدى، جۋرناليستەر پراكتيكالىق تۇردە ماماندىقتىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرەدى. بىردەن ءوتىنىش جازدىم. وتىنىشىمدەگى باستى وي مىناۋ بولدى: قازاقستان سياقتى دامۋشى ەلدەن كەلگەن مەن سياقتى ستۋدەنت جۋرناليستيكالىق زەرتتەۋدى ۇيرەنۋگە مۇقتاج. مەنى جۇمىسقا الساڭىز، تەك ماعان ەمەس، بۇكىل ەلگە كومەكتەسەسىز،  ويتكەنى، بىزدە جۋرناليستىك زەرتتەۋ جوقتىڭ قاسى. ءسويتىپ، مەنى جۇمىسقا الدى. وتە كوپ نارسەنى ۇيرەندىم. بالالارعا جاسالاتىن زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن-الۋدا ۇكىمەتتىڭ جاساعانىن سىناپ جازىپ جۇرگەن گاررەت زەرولف ەسىمدى بەدەلدى ءجۋرناليستىڭ قول استىندا جۇمىس ىستەدىم. گاررەتتىڭ گابريەل فەرناندەس اتتى بالاقايدىڭ ولىمىنە قاتىستى جاساعان زەرتتەۋى جاقىندا نەتفليكستىڭ دەرەكتى فيلمدەر سەرياسىنا ارقاۋ بولدى. (https://investigativereportingprogram.com/announcement/documentary-film-based-on-irp-story-was-1-on-netflix-in-its-first-week/)  جۋرناليستىك زەرتتەۋ باعدارلاماسى ورتالىعىندا مىڭداعان قۇجاتتاردى اقتاردىم، مەملەكەتتىك ورگانداردان FOIA زاڭى بويىنشا، ىشكى قۇجاتتارىن الدىردىم، ولاردى زەرتتەدىم، سۇحباتتار جۇرگىزدىم.

ناۋرىز ايىندا كوروناۆيرۋسپەن اۋىرعان ادامدار سانى مەن وقيتىن كاليفورنيا شتاتىندا دا كوبەيە باستادى. پروفەسسور بارستوۋ بۇكىل مەكتەپ ۇجىمىنا جانە ستۋدەنتتەرگە حات جولدادى. "بۇل -  ومىردە ءبىر-اق رەت بولاتىن داعدارىس. اقشتا مۇنداي دەڭگەيدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ داعدارىسى بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن. مەنىڭ ومىرىمدە 11 قىركۇيەكتەن كەيىن بولىپ تۇرعان، بۇكىل ەلگە تىكەلەي ىقپالىن تيگىزىپ تۇرعان ماسشتابتى وقيعا. شتاتتا جاريالانعان كارانتين مەن پاندەمياعا بايلانىستى جاڭالىقتاردى "نيۋ يورك تايمسقا" جازىپ تۇرساق، قالاي قارايسىزدار؟ جوباعا قاتىسقىسى كەلەتىن ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلار ساباقتارىنان بوساتىلادى، ساباققا قاتىسۋ ءۇشىن بەرىلەتىن كرەديتتەر وسى جوباعا قاتىسۋ ارقىلى جابىلادى"، - دەدى.

ايتا كەتۋ كەرەك، اقش-تا "نيۋ يورك تايمس" سەكىلدى بەدەلدى باسىلىمدار ستۋدەنتتەردىڭ جۇمىسىن جاريالاۋ تۇگىلى، پراكتيكاعا وتە سيرەك الادى. بۇل بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن وقيعا. كاليفورنيا سەكىلدى ءىرى شتاتتا كورپۋنكتتەرى بار. گازەت باسشىلارى بارستوۋدى جاقسى بىلگەندىكتەن، جانە سەنگەندىكتەن، ونىڭ ۇسىنىنا وڭ جاۋاپ بەرگەن.

ەكى كۋرستاعى جۇزگە جاقىن ستۋدەنتتىڭ سەكسەنى وسى جوباعا قاتىسامىز دەپ ءوتىنىش بەردىك. مەن بۇرىننان گاررەت زەرولفپەن جۇمىس جاساپ كەلە جاتقاندىقتان، دەنيەل لەمپرەس اتتى ءبىرىنشى كۋرس ستۋدەنتىمەن بىرگە پاندەميا بالالاردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعايتىن مەملەكەتتىك اگەنتتىكتەردىڭ (بىزشە مينيسترلىك پەن باسقارمالار) جۇمىسىنا قالاي اسەر ەتتى دەگەن جۇمىستى باستاپ كەتتىك. ساۋىردەن باستاپ كاليفورنياداعى ەلۋدەن استام وكرۋگتىڭ (قازاقستاندىقتارعا تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن شتاتتى وبلىسپەن سالىستىرساق، وكرۋگ اۋداندار سەكىلدى. بىراق كاليفورنيانىڭ وزىندە قىرىق ميلليونعا جۋىق حالىق تۇراتىنىن، ىشىندە لوس انجەلەس وكرۋگى سەكىلدى ميلليونداعان حالىق تۇراتىن ءىرى وكرۋگتەر بار ەكەنىن ەسكەرسەك، جۇمىس ماسشتابىن تولىعىراق تۇسىنۋگە بولادى) ءار قايسىنا قوڭىراۋ شالىپ، الەۋمەتتىك جۇمىس باسقارمالارىنىڭ باسشىلارىمەن سويلەسىپ شىقتىم. اقش-تا FOIA (Freedom of Information Act) دەگەن زاڭ بار. ول زاڭ بويىنشا، ەلدە تۇراتىن ءاربىر ازامات كەز-كەلگەن مەملەكەتتىك ورگانعا اقپارات سۇراپ ءوتىنىش جىبەرۋگە قۇقىلى. ون كۇننىڭ ىشىندە جاڭاعى مەملەكەتتىك كەڭسە جاۋاپ بەرۋى كەرەك. بەرمەسە، باسى داۋعا قالادى. ءاربىر وكرۋگكە وسى زاڭ ارقىلى اقپارات الۋ تۋرالى ءوتىنىش جىبەردىك، كەلگەن جۇزدەگەن پاراق جاۋاپتاردى سارالادىق. بىزدە وبلىس، اۋداندى اكىم باسقارسا، اقش-تا ولاردى حالىق سايلاعان بەس ادام باسقارادى، Board of Supervisors دەپ اتالادى. ون ميلليون حالىق تۇراتىن لوس انجەلەس وكرۋگىنىڭ ءبىر سۋپەرۆايزەرىنەن سۇحبات الدىم. جۇمىستىڭ بارلىعى ينتەرنەت، تەلەفون ارقىلى ءجۇردى.

ماقالاعا كەلەتىن بولساق، ونداعى ءاربىر ءسوز، ءاربىر فاكتىنى بىرنەشە رەت تەكسەردىك. مامىر، ماۋسىم ايلارىندا العان اقپاراتىمىز ءالى دە شىندىققا سايلىعىن تەكسەرۋ ءۇشىن، تامىز ايىنىڭ باسىنا دەيىن، دەرەككوزدەرىمىزگە ءالسىن-ءالسىن حابارلاسىپ تۇرۋمەن بولدىق. نيۋ يورك تايمستىڭ، جالپى امەريكا جۋرناليستيكاسىنىڭ تالابى وسىنداي. جالعان اقپارات تاراتىپ، حالىقتىڭ سەنىمىن جوعالتۋعا بولمايدى.

تامىزدىڭ جەتىسى كۇنى ءتورت اي بويى جازعان ماقالامىز "نيۋ يورك تايمستىڭ" باستى بەتىندە جاريالاندى. (https://www.nytimes.com/2020/08/07/us/virus-child-abuse.html)  (https://www.nytimes.com/issue/todayspaper/2020/08/07/todays-new-york-times) (https://twitter.com/gtherolf/status/1291610752319537153)  الەمدەگى ەڭ بەدەلدى باسىلىمنىڭ ءبىرىنشى بەتىنە ماقالا جاريالاۋ – امەريكان جۋرناليستەرىنىڭ اراسىندا دا قول جەتپەس ارمان بولىپ ەسەپتەلەدى. بۇعان دەيىن جەرگىلىكتى سايتتاردا اعىلشىن تىلىندە كىشىگىرىم ماقالالار جاريالاعانىممەن، مەن ءۇشىن بۇل كارەرامداعى باستى بەلەستەردىڭ ءبىرى.

مامىر ايىندا ۋنيۆەرسيتەتتەگى وقۋىم اياقتالدى. جۋرناليستيكا ماگيسترى دەگەن دارەجە الدىم. الايدا، جاساعان جۇمىسىم ۇناعان بولۋى كەرەك، Investigative Reporting Program مەنى جازعى پراكتيكاعا شاقىردى. ونداعى جۇمىسىم جاقىندا اياقتالدى. ەندى شەكارا اشىلعان سوڭ ەلگە كەلۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن.

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاندا دوللار ارزاندادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:40

ء"تىل قورعاندارى" توبى قۇرىلدى

رۋحانيات • بۇگىن، 09:45

جۇرت جارمەڭكەنى كۇتۋدە

ايماقتار • بۇگىن، 08:26

قىستان قىسىلماۋ ءۇشىن

قوعام • بۇگىن، 08:25

«بەتپەردەلى» پەندەلەر

رۋحانيات • بۇگىن، 08:05

شىنىقتىرۋدىڭ شەبەرى

قوعام • بۇگىن، 08:03

قازاقتىڭ پەيىلىنە قايران قالام!..

رۋحانيات • بۇگىن، 07:37

COVID-19: قاي ەلدەردە ساقتاندىرۋ بار؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 07:31

مۇراعاتتار مۇڭ شاعادى

قوعام • بۇگىن، 07:30

ساحنانىڭ ءسانى كىردى

ونەر • بۇگىن، 07:26

دياس جارىستان شىعىپ قالدى

تەننيس • بۇگىن، 07:22

يتالياعا بەت الدى

سپورت • بۇگىن، 07:21

ەستافەتا باعىتى جاريالاندى

سپورت • بۇگىن، 07:19

اۋىلدا پالما اعاشى وسەدى

وقيعا • بۇگىن، 07:14

قارامەڭدىدەگى قارتتار ورتالىعى

ايماقتار • بۇگىن، 07:13

العاشقى دەبات ءوتتى

الەم • بۇگىن، 07:12

«اقىلدى» ايماقتار

تەحنولوگيا • بۇگىن، 07:04

تسيفرلى دامۋدىڭ 5 باسىم باعىتى

تەحنولوگيا • بۇگىن، 07:02

زاڭى ۇستەم قوعام ىزگى

ساياسات • بۇگىن، 07:01

تاريحتىڭ تامىرشىسى

رۋحانيات • بۇگىن، 06:59

27 جامبىلدىق باتىر اتانعان

تاريح • بۇگىن، 06:58

كوكتەمىردىڭ كوتەرىلىسىن كىم باسقاردى؟

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 06:56

ۇقساس جاڭالىقتار