وركەندىلىك وزەگى – ءوزىمىز

ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نا­زار­باەۆ 2010 جىلدىڭ 29 قاڭ­تا­رىندا “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكو­نوميكالىق ورلەۋ – قازاق­ستان­نىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى ءداس­تۇرلى جولداۋىن پارلامەنت پالا­تالارى­نىڭ بىرىككەن وتىرىسىندا جاريا ەتتى. ء“بارىن دۇرىس جوسپارلاپ, ساۋات­تى ىسكە اسىرعاندىقتان, ءبىزدىڭ دا­مۋىمىز ءساتتى بولدى”, دەپ باستاعان پرەزيدەنت وتكەن جىلداعى داعدارىس قارقىنى السىرەگەنىمەن, قول قۋ­سى­رىپ وتىرۋعا بولمايتىنىن, جاڭا مۇمكىندىكتەردى پايدالانا وتىرىپ, الدىمىزداعى ون جىلدىقتى ەكونو­مي­كالىق ورلەۋ جىلدارى دەپ, قار­قىندى دامۋعا قول جەتكىزۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتۋىمىز كەرەكتىگىن ناقتى اتادى. ول ءۇشىن, 2020 ستراتەگيالىق جوس­پار قۇرىپ, ەكونوميكالىق داع­دارىستان كەيىنگى دامۋعا ازىرلەۋ كەرەكتىگى, اتالعان سالادا ونىمدىلىكتى ارتتىرىپ, يننوۆاتسيالاردى ەندىرۋ كەرەكتىگى اتاپ كورسەتىلدى. بۇل كۇر­دە­لى مىندەتتى اگرارلىق-يندۋس­تريا­لىق ءارتاراپتاندىرۋ, ياعني اۋىل­شا­رۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدى شۇعىل ارتتىرۋ, وسى جولدا جاڭا قۇ­رال-جابدىقتار مەن جاڭا تەح­نو­لو­گيالار ەنگىزۋ, بۇعان قوسىمشا جاڭا مىندەتتەردى شەشە الاتىن الەمدىك تاجىريبەنى پايدالانۋ ءمىن­دەتى جۇكتەلدى. مىنە, اۋىل شارۋا­شىلىعىنا وسىنداي قولداۋلاردىڭ ارقاسىندا ازىق-ت ۇلىكتىڭ 80 پايى­زىن وزىمىزدە وندىرۋگە قول جەت­كىزىل­مەك. بۇل ۇلكەن جەتىستىك دەپ ەسەپ­تەيمىن. ەلباسى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ وزەگى, كاسىپكەرلىك ەكەنىن ەسكەرە كە­لىپ, ۇكىمەتكە وڭىرلەردە كاسىپكەر­لىك­تى دامىتۋ جونىندە بىرىڭعاي بيۋد­جەتتىك باعدارلاما ەنگىزۋدى تاپ­سىرىپ, ونى “بيزنەستىڭ جول كار­تا­سى-2020” دەپ اتاۋدى ۇسىندى. بۇل باعدارلاما بويىنشا جەرگىلىكتى اكىمدەر ورتا جانە شاعىن بيزنەسكە سەرۆيستىك قولداۋ كورسەتۋ, نەسيەلەر بويىنشا پايىزدىق سۋبسيديالاۋ, كادرلاردى قايتا دايارلاۋ جانە ءبى­لىك­تىلىگىن ارتتىرۋ, جاستار پراك­تي­كاسى جانە الەۋمەتتىك جۇمىس ورىن­دارىن اشۋ ءۇشىن قارجىلاندىرۋدىڭ ءليميتىن ازىرلەپ, ولاردىڭ بيزنەس-جوبالارى ءۇشىن تولىق جاۋاپتى بو­لاتىن بولدى. ياعني, كاسىپكەرلەر ەكو­نوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولۋى ءتيىس ەكەنى اتاپ ايتىلدى. بۇل جولداۋدىڭ ءبىز تەك ەكونو­ميكامىزدى كوتەرىپ قانا قويماي, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايلارىن جاقسارتاتىنىن دا سەزىپ وتىرمىز. ورتا جانە شاعىن بيزنەسكە كومەك­تەسۋ ارقىلى كوپتەگەن جۇمىس ورىن­دارى اشىلىپ, جۇمىسسىزدىقتىڭ تامىرىنا بالتا شابىلماق. ەلباسىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساق­تاۋ, ءبىلىم بەرۋ, الەۋمەتتىك قولداۋ, ارداگەرلەرگە قامقورلىق, تۇرعىن ءۇي, ساياسي ماسەلەلەر جونىندەگى تۇ­جى­رىمدى ويلارى مەن قولداۋلارى حالىقتىڭ اراسىندا وتە زور ىقى­لاسقا يە بولىپ وتىر. وسى باعدارلامانىڭ وزەگى “نۇر وتان” حدپ بولۋى ءتيىس, ەشكىم سىرت­تا تۇرماۋى كەرەك, دەگەن ءسوزى پار­تيا مۇشەلەرىنىڭ بەدەلىن ارت­تىرۋ­مەن قاتار, ۇلكەن جاۋاپكەر­شىلىگىن جۇكتەيدى. حالىقتىڭ سەنى­مى­نە يە بولىپ كەلە جاتقان “نۇر وتان” حدپ-نىڭ مۇشەلەرى وتانى­مىز­دىڭ گۇلدەنۋىنە وزىندىك كوش­باسشى بولادى دەپ سەنەمىز. تۇرعانبەك قاناەۆ, “قۇرمەت” وردەنىنىڭ يەگەرى, ديقان, “نۇر وتان” حدپ مۇشەسى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, شاردارا اۋدانى. جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىن كوڭىل قويا تىڭدادىق. بايقاعانىمىز – ەل دامۋىنىڭ جاقسى كورسەتكىش­تەرى ۇلعايعاندىعى. ونىڭ سەبەبى – ەلىمىزدەگى ءار ادامنىڭ كوڭىلىندەگى ماقساتتىڭ ءدال تابىلىپ, اكەلىك قامقورلىقپەن شەشىلۋى. اسىرەسە, كوپۇلتتى حالىقتى ىنتىماق پەن ءبىر­لىككە ۇيىستىرۋدى كورەگەن­دى­لىكپەن نىعايتا تۇسۋدە. وسىنىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى كۇنى ەقىۇ-عا مۇشە 56 مەملەكەت اراسى­نان قارا ءۇزىپ شىعىپ, بەدەلدى ۇيىم­دى باسقارۋ ۇستىندەمىز. وعان قوسا كەدەندىك وداق قۇرىلىپ, ونىڭ جاقسى تۇستارى كەڭىنەن ناسيحات­تا­لۋ­دا. بۇنىڭ بارلىعى دا ەلى سەنگەن ەلباسىنىڭ ابىرويلى جۇمىستارى­نىڭ جەمىسى, ەل ابىرويىنىڭ ارت­قانى دەپ ويلايمىن. اتقارىلىپ جاتقان ءاربىر ءىس ەلى­مىزدىڭ ءار ازاماتىنا ۇلكەن جاۋاپ­كەر­شىلىك جۇكتەيدى. كۇن ساناپ ەل ابىرويىنىڭ ارتقانىن كورە ال­ماۋ­شىلار مەن تۇسىنگىسى كەلمەيتىندەر ءار ءىستى سىنعا الىپ, “تىرناق استى­نان كىر ىزدەيتىندەر” كوبەيە تۇسەتىنى بەلگىلى.  “باستاعان ءىسىن قالاي العا جىلجىتار ەكەن, قانداي دەڭگەيدە اياقتار ەكەن” دەپ باقىلايتىندار دا بولادى. سوندىقتان جولداۋدا ەلباسىنىڭ ايتقانى قازاقستاندى وتانىم دەپ ەسەپتەگەن ءار ازامات ءوز ءىسىن ۇلگىلى اتقارۋى ءتيىس. ءار سالادا ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتۋى كەرەك. بۇل باعىتتا اتقارىلار جۇمىس ءالى كوپ. بىزدەگى ءىجو كولەمى جان باسىنا 17 مىڭ دوللاردان بولسا, دامىعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 90 مىڭ دوللاردى قۇرايدى. اگروسەكتوردا بۇل كولەم 3 مىڭ بولسا, الدىڭعى ەلدەر 50-70 مىڭعا جەتىپ وتىر ەكەن. ءسوزىمدى قورىتىندىلاسام, اناۋ نەمەسە مىناۋ جەتپەيدى دەپ ۇكى­مەتكە اۋىز اشا بەرگەن دۇرىس ەمەس. اتپالداي ازاماتتارىمىز ءىس كوزىن تاۋىپ, ەڭبەكتەرى ەل ەكونوميكا­سى­نىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ جاتسا, قانەكي! سوندىقتان جول­داۋدى سانالى ءاربىر ازامات وقىپ, وزىنشە وي تۇيسە يگى. يساباي مەدەۋ, زەينەتكەر-ەكونوميست. جامبىل وبلىسى, قورداي اۋدانى.