پەتروپاۆل قىزىلجار دەپ قاۋلىمەن اتالعان

بۇل ءوزى تەرىسكەيدەگى قازاقتى عانا ەمەس, ەل تاريحىن, جەر تاعدى­رىن قاستەرلەيتىن جانداردىڭ ءبارىن دە ويلاندىرىپ, تولعاندى­رىپ, ءبۇيى­رىنە تاستاي باتىپ جۇرگەن, تولعاعى جەتكەن, باسى اشىق, داۋ تۋعىزبايتىن ماسەلە دەپ ويلايمىن. اڭگىمە – كونە قالا قىزىلجارعا تاريحي اتاۋىن قايتارۋ جايىندا بولىپ وتىر. وسى ماسەلە بۇگىن عانا كوتەرى­لىپ وتىرعان جوق. اقىن-جازۋ­شىلا­رىمىزدىڭ تامىرى تەرەڭگە بويلاي­تىن ەڭبەكتەرىندە كەزدەسە­تىن دەرەك­تەردى بىلاي قويعاندا, پەتروپاۆل وتكەن عاسىردىڭ با­سىن­دا, ناقتى ايتساق, 1925 جىلى رەسمي تۇردە قىزىلجار دەپ اتال­عان. مىنە, سول كەزدەردە قازاق­ستاننىڭ استاناسىن­داعى ۇكىمەت ورىندارىنان جولدان­عان حاتتاردا قالانىڭ بۇرىنعى “پەتروپاۆل” اتاۋى توقتاتىلىپ, “قىزىلجار” دەپ جازىلا باستاعان. زەر سالىپ قاراعان ادام بۇل وزگەرىستىڭ تەگىن ەمەستىگىن بايقاۋعا ءتيىس. ول از بولسا, ناق سول كەزدەگى ەلدىڭ باس گازەتى “پراۆدا” پەترو­پاۆل­دىڭ قىزىلجار بولىپ وزگەر­گەنى تۋرالى حابار جاريالاعان. بۇعان 1925 جىلعى شىلدەنىڭ 18-ىندە اقمولا گۋبەرنيالىق اتقارۋ كو­ميتەتى (ول كەزدە قىزىلجار وسى گۋ­بەرنيانىڭ ورتالىعى) تورالقا­سى­نىڭ پەتروپاۆلدى رەسمي تۇردە قىزىلجار دەپ اتاۋ تۋرالى قاۋلى قابىلداۋى جانە ونى قازاق رەس­پۋب­ليكاسى ورتالىق اتقارۋ كومي­تەتى بەكىتىپ, 19 قىركۇيەكتە ءوزىنىڭ قاۋلىسىن شىعارعانى نەگىز بول­عان. بۇل قۇجاتتىڭ ءبىر داناسى ءماس­كەۋ­دەگى بۇكىلوداقتىق ورتا­لىق اتقارۋ كوميتەتىنە (بواك), كو­شىرمەسى قىزىلجارعا جىبەرىلگەن. بۇل جونىندە بەلگىلى جۋرنا­ليست جاقسىباي سامرات “ەگەمەن قازاق­ستان” گازەتىنە سان مارتە, ەگجەي-تەگ­جەيلى جازعان بولاتىن. قازاق رەس­پۋبليكاسىنىڭ قالا اتاۋىن ءوز­گەرتۋ تۋرالى قاۋلىسىن­دا ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ سول كەزدەگى توراعاسى مىڭباەۆ پەن حاتشىسى ارالباەۆ باسقا سەبەپتەرمەن قاتار, قىزىلجار اتاۋىنىڭ قالاعا قازاق حالقىنىڭ ەجەلدەن قويعان ءتول اتاۋى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتكەن. بۇل رەسمي حات بۇكىلوداقتىق ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىندە   1925 جىلدىڭ 30 قىركۇيەگى كۇنى قابىل­دانعان. 2 قازان كۇنى ول اكىمشىلىك كوميسسياسىنىڭ قا­راۋىنا جىبە­رىلەدى. الايدا, اكىمشىلىك كوميس­سياسى ماسەلەنىڭ قارالۋىن سوزباق­قا سالىپ, ءۇن-ءتۇنسىز جاتىپ الادى. 29 قازان كۇنى بواك ۇلتتار ءبولى­مىنىڭ حاتشىسى يۋماكاەۆ اكىمشىلىك كوميسسياسىنا “پەتروپاۆل قالاسىن قىزىلجار دەپ اتاۋ تۋرالى ءىستىڭ جايىن جەدەل حابارلاۋلارىڭىزدى سۇرايمىز” دەپ تەلەفونوگرامما جولدايدى. رەسەي مۇراعاتىنان وسى ىسكە بايلانىستى الىنعان قۇجاتتار­دىڭ اراسىندا اكىمشىلىك كوميس­سيانىڭ قازاق رەسپۋبليكاسى ور­تالىق اتقا­رۋ كوميتەتىنەن جول­دانعان ۇسىنىس­تى قاراعان حاتتا­ماسى جوق بولىپ شىقتى. سوعان قاراعاندا, بۇل ماسەلە كوميسسيا­دا قارالماعان. ال جاۋاپتى اكىمشىلىك كوميسسيانىڭ توراعاسى دەلوبرودوۆ پەن حاتشىسى ترويتس­كيدىڭ سىرتىنان “كوشىرمەسى دۇرىس” دەپ جازىپ, بەلگىسىز بىرەۋ جىبەرە سالعان. وسىنىڭ دۇرىستى­عى كۇمان تۋدىرادى. ويتكەنى, وندا اكىمشىلىك كوميسسياسى باس­شى­لارى­نىڭ اتى-جوندەرى كورسە­تىل­گەنىمەن, قولدارى جوق. مۇن­دايدا تۇپنۇسقا قۇجاتتىڭ ءوزى جىبەرىلۋى كەرەك ەدى عوي. تاعى ءبىر تۇسىنىكسىز ءجايت – جاۋاپ حات تاعدىرىنا الاڭداپ, قايتا-قايتا سۇراۋ سالىپ جاتقان بۇكىلوداقتىق ورتالىق اتقارۋ كو­مي­تەتىنە جىبە­رىل­مەي, قازاقستاننىڭ ماسكەۋدەگى وكىلدىگىنە جولدانعان. بۇل – بواك تاعى دا جاۋاپ بەرۋدى تالاپ ەتە باستاسا, “قازاق وكىلدىگىنە جاۋاپ جىبەرىلدى” دەپ الدارقاتا سالۋدىڭ امالى بولعان سياقتى... مىنە, ۇلتىمىز ءۇشىن ماڭىزى بار ماسەلەنىڭ تاعدىرىن الدەكىم­دەر وسىلاي ءاتۇستى شەشە سالعان. وسىعان وراي ەلىمىزدىڭ باس گازەتى “ەگەمەن قازاقستان”: “تاۋەلسىز ەلى­مىزدىڭ ۇكىمەتى قازاق كسر ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ 1925 جىلعى 19 قىر­كۇيەكتەگى قاۋلىسى­نىڭ نەگىزىن­دە پەتروپاۆلدىڭ اتاۋىن قىزىل­جارعا وزگەرتسە ونىڭ ەشقانداي زاڭ بۇزۋ­شىلىعى بولماس دەپ ويلاي­مىز. ءويت­كەنى, قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى قا­زاق كسر-ءىنىڭ زاڭدى ءىزباسارى ەمەس پە؟ ول قۇرىعان جوق, تەك تاۋەل­سىز رەسپۋبليكاعا اينالدى عوي. سوندىقتان ونىڭ قابىلداعان قۇ­جاتتارى ارنايى قاۋلى شىعىپ بۇزىلماسا, كۇشىن جويماۋعا ءتيىس”, دەپ جازدى. بۇل تۇجىرىمنىڭ جا­­نى بار. شىنىندا دا, 1925 جىل­عى قا­زاق جەرىندە قابىلدانعان قاۋلى­نى ەشكىم بۇزعان جوق. دەمەك, ونىڭ زاڭدى كۇشى ساقتال­عان دەۋگە نەگىز بار. زاڭگەرلەر دە وسىنى ايتادى. جاراسباي سۇلەيمەنوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.