23 قازان، 2013

كوزبوياۋشىلىق

263 رەت كورسەتىلدى

جۇمىس ورنىن اسىرا كورسەتۋ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا بەلەڭ الىپ وتىر

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇكى­مەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا اتاپ كورسەتكەندەي، اكىمدەر قىزمەتىنىڭ باستى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى – حالىققا تولىققاندى جۇمىس ورىندارىن اشىپ، وندا ەڭبەك ەتۋگە قولايلى جاعداي جاساۋ. مۇنداي ينديكاتوردىڭ بەلگىلەنۋى، اسىرەسە، قازىرگى كۇنى وتە ماڭىزدى. تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى ەلباسى تاراپىنان بۇعان دەيىن دە ايتىلعان بولاتىن.

bezrab

 جۇمىس ورنىن اسىرا كورسەتۋ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا بەلەڭ الىپ وتىر

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇكى­مەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا اتاپ كورسەتكەندەي، اكىمدەر قىزمەتىنىڭ باستى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى – حالىققا تولىققاندى جۇمىس ورىندارىن اشىپ، وندا ەڭبەك ەتۋگە قولايلى جاعداي جاساۋ. مۇنداي ينديكاتوردىڭ بەلگىلەنۋى، اسىرەسە، قازىرگى كۇنى وتە ماڭىزدى. تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى ەلباسى تاراپىنان بۇعان دەيىن دە ايتىلعان بولاتىن.

bezrab

ايتسە دە سوڭعى كەزدە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى اكىمدەر تاراپىنان اشىلعان جۇمىس ورىندارىن اسىرا كورسەتۋگە ۇمتىلۋ كورىنىسى ورىن الىپ جۇرگەنى دە جاسىرىن ەمەس. مۇنداعى ايتىلاتىن جوعارى استرونوميالىق ساندار كەي جاعدايلاردا ناقتى شىندىقپەن سايكەسە بەرمەيتىنى دە ومىرلىك-قوعامدىق تاجىريبەدە بايقالىپ قالادى. اسىرەسە، جىل باسىندا وتكىزىلىپ جۇرگەن اۋدان اكىمدەرىنىڭ تۇرعىندارعا بەرگەن ەسەبى كەزىندە ولاردىڭ الدىن الا جانە كەزدەسۋدەن سوڭ اۋداندىق گازەتتەرگە جاريالايتىن بايانداماسىنىڭ ماتىندەرىنە كوز سالساق، ولار جۇمىسسىزدىقتى ءبىر دەمدە ويىپ تاستاعانداي كۇي كەشەسىز.

«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىنا جولداعان شاعىم حاتىندا تاسقالا اۋدانىنىڭ تۇرعىنى، ىشكى ىستەر قىزمەتىنىڭ ارداگەرى، وتستاۆكاداعى پوليتسيا پودپولكوۆنيگى بيسەنباي وتەگەنوۆ وسىنداي ماسەلەگە قاتىستى ءوز وي-پىكىرىن جازىپ جىبەرگەن ەكەن. بۇعان قوسا ول كىسى ءوزى شىندىققا سايكەسپەيدى دەپ ەسەپتەيتىن دەرەكتەر جاريالانعان تاسقالا اۋداندىق «ەكپىن» گازەتىنىڭ 2013 جىلعى 11 قاڭتارداعى ءنومىرىن قوسا جولداپتى. اتاپ ايتقاندا، تاسقالا اۋدانىنىڭ اكىمى قۋات ءمۋسيننىڭ «اتقارىلعان ءىس از ەمەس، الداعى جۇمىس ودان دا كوپ» دەگەن تاقىرىپپەن بەرىلگەن 2012 جىلعى جۇمىستار جونىندەگى بايانداماسىندا بىلاي دەپ كورسەتىلىپتى:

«جۇمىسقا ورنالاستىرۋ 395 ادامعا جوسپارلانسا، ناتيجەسىندە 619 ادام جۇمىسقا ورنالاس­تىرىلىپ، باعدارلاما 156 پايىزعا ورىندالدى. ولاردىڭ 145-ءى نىسانالى توپتان. جوسپارداعى 395 ادامنىڭ ورنىنا 891 ادام اقىلى قوعامدىق جۇمىسقا تارتىلىپ، باعدارلاما 225 پايىزعا ورىندالدى. سونىڭ 267-ءى نىسانالى توپتان. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن 502 ادامعا ارتىق».

وقىرماندارعا تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن بۇل ارادا نىسانالى توپ دەگەن تىركەسكە تۇسىنىكتەمە بەرە كەتكەنىمىز ءجون سەكىلدى. مۇنىڭ ءمانىن اشىپ بەرۋدى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى سامات حانگەرەەۆتەن سۇرادىق. ونىڭ ايتۋىنشا، نىسانالى توپتىڭ قاتارىنا جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىگى تومەن، شەكتەۋلى جاندار، مۇگەدەكتەر، بىرقاتار زەينەت جاسىنا جاقىنداعان ازاماتتار، تۇرمىسى تومەن وتباسى مۇشەلەرى، سونىمەن بىرگە جاستاردىڭ كەيبىر توپتارى كىرەدى ەكەن.

– اۋدان اكىمىنىڭ اۋزىمەن ايتىلعان جوعارى­داعىداي دەرەكتەر اۋداندىق گازەتتە جاريالانسا ءارى ەسەپ بەرۋ كەزىندە ايتىلسا، بۇعان كۇمان كەلتىرۋدىڭ قانداي قيسىنى بار؟ شىندىعى، اقيقاتى ەمەس پە، – دەدىك. سودان ءبىز گازەتكە شاعىم حات جولداعان تاسقالا اۋدانىنىڭ تۇرعىنى بيسەنباي وتەگەنوۆكە جولىعىپ، بىرقاتار سۇراق قويدىق.

– ارينە، بۇل ءۇشىن اۋدان اكىمى قۋات مۋسين ءوزىنىڭ جەكە ار-وجدانىنىڭ الدىندا جاۋاپ بەرە جاتار. ال مەن تۇرعىنداردى جۇمىسپەن جىل ىشىندە قامتۋ جونىندەگى دەرەكتەر شىندىققا سايكەس كەلمەيدى دەپ ەسەپتەيمىن،– دەدى ول.

– نەگە؟

– نەگەسى سول، تاسقالا وبلىستاعى ءبورلى، زەلەنوۆ، اقجايىق سەكىلدى ءىرى اۋدانداردىڭ قاتارىنا كىرمەيدى. بۇل – وبلىستىڭ باتىس بولىگىندە ورنالاسقان شاعىن اۋدان. تۇرعىندار سانى جيىرما مىڭعا دا جەتپەيدى. سوندا 619 ادام ءبىر ساتتە تۇراقتى جۇمىسقا قالاي ورنالاسا قالادى؟ ولار ناقتى قانداي ءوندىرىس ورىندارىنا ورنالاستى. ماسەلەنىڭ بۇل جاعى نەگە تايعا تاڭبا باسقانداي سارالانىپ، تالدانىپ ايتىلمايدى. نەگە بۇركەمەلەنە بەرەدى؟ ەگەر اۋداندا بىرىنەن سوڭ ءبىرى بوي كوتەرىپ جاتقان، نەمەسە دۇرىلدەپ ىستەپ تۇرعان ءوندىرىس نىساندارى بولسا، مۇمكىن بۇل سان قيسىنعا كەلەر ەدى. ولاي ەمەس ەكەنى اللاعا دا، امبەگە دە ايان. ءتىپتى، ءبىر جىل ىشىندە تابانى كۇرەكتەي 619 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ ورال، كەنشىلەر قالاسى – اقساي سەكىلدى شاھارلاردا دا وڭايعا تۇسە قويمايدى. ەگەر اۋدان ورتالىعىندا كافە، مەيرامحانا اشىلسا وعان جۇمىسقا كىرىسكەندەردىڭ سانى 2-3 ادامنان اسپايدى، دەيدى شاعىم حات يەسى.

سونداي-اق، ول جۇمىسسىزدىقتى اۋىزدىقتاۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان بولىنگەن قاراجاتتار مەن گرانتتاردىڭ جاي-كۇيى جونىندە جاريالىلىق جەتىسپەي جاتقانىن دا تىلگە تيەك ەتتى. ءارى بۇعان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان ءتيىستى تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلۋى قاجەت دەپ سانايدى. راسىندا بۇل، ويلانارلىق جايت ەكەنى ءسوزسىز.

تۇپتەي كەلگەندە، تاسقالا اۋدانىنىڭ تۇرعىنى بيسەنباي وتەگەنوۆ كوتەرىپ وتىرعان ماسەلە، ونىڭ الاڭداۋشىلىق سەزىمىن تۋعىزعان جايت ورىندى دەپ بىلەمىز. قالاي دەسەك تە بۇگىنگى كۇنى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان تۇراقتى جانە ۋاقىتشا جۇمىسقا ورنالاسقان تۇرعىنداردىڭ سانىن اسىرا كورسەتۋگە ۇمتىلۋ كورىنىسى كەزدەسىپ وتىرعانىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. مۇنىڭ ەشكىمگە ابىروي اپەرمەيتىنى انىق.

تەمىر قۇسايىن،

«ەگەمەن قازاقستان».

باتىس قازاقستان وبلىسى،

تاسقالا اۋدانى.

سوڭعى جاڭالىقتار

9 سۋ قويماسى سالىنادى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار