كەشە اقوردادا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىرقاتار جاڭادان تاعايىندالعان شەتەلدىك ەلشىلەردەن, اتاپ ايتقاندا, بەلگيا كورولدىگىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ميشەل پەتەرمانستان, ارمەنيانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ارا سااكياننان, بەلارۋستىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى اناتولي نيچكاسوۆتان, برازيليا فەدەراتيۆتى رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى دەمەتريو بۋەنو كارۆالودان, فرانتسيانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى فرانسيس ەتەننەن, كۋبانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى كارلوس ەنريكە ۆالدەس دە لا كونسەپسيوننان جانە كاتاردىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ابدۋللا بەن احمەد يۋسيف احمەد ءال-مۋتاۆاادان سەنىم گراموتالارىن قابىلدادى.
كەشە اقوردادا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىرقاتار جاڭادان تاعايىندالعان شەتەلدىك ەلشىلەردەن, اتاپ ايتقاندا, بەلگيا كورولدىگىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ميشەل پەتەرمانستان, ارمەنيانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ارا سااكياننان, بەلارۋستىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى اناتولي نيچكاسوۆتان, برازيليا فەدەراتيۆتى رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى دەمەتريو بۋەنو كارۆالودان, فرانتسيانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى فرانسيس ەتەننەن, كۋبانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى كارلوس ەنريكە ۆالدەس دە لا كونسەپسيوننان جانە كاتاردىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ابدۋللا بەن احمەد يۋسيف احمەد ءال-مۋتاۆاادان سەنىم گراموتالارىن قابىلدادى.
مەملەكەت باسشىسى ەلشىلەرگە قازاقستانعا, ونىڭ ەلورداسى استاناعا كەلۋلەرىمەن قۇتتىقتاپ, جاڭا ديپلوماتيالىق قىزمەتتەرىندە تابىس تىلەدى. «سىزدەر ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بولىپ جاتقان سىرتقى ساياساتتاعى ماڭىزدى وقيعالار كەزەڭىنە ءدوپ كەلىپ وتىرسىزدار. مەن بىلتىرعى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ەل دامۋىنىڭ جاڭا باسىمدىقتارى بەلگىلەنگەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جاريالادىم. ونداعى ءبىزدىڭ العا قويعان ماقساتىمىز – الەمدەگى 30 اسا وركەندەگەن ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ. ءبىز بۇگىن وسى ماقساتتا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. بۇل باعدارلامامەن تانىسقان بولارسىزدار دەپ ويلايمىن. سىزدەر قازاقستاننىڭ الەمدە ءوزىنىڭ ورنىن تاۋىپ, وزىق مەملەكەتتەرمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەپ جاتقانىن دا بىلەسىزدەر. ءبىز تاۋەلسىزدىكتىڭ 22 جىلى ىشىندە سىزدەردىڭ مەملەكەتتەرىڭىزبەن دوستىق قارىم-قاتىناسىمىزدى بەرىك ورنىقتىردىق», دەدى ەلباسى ءوزىنىڭ سوزىندە. وسىلاي دەي كەلە, مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ وزگە ەلدەرمەن ارىپتەستىك بايلانىسىنا توقتالىپ ءوتتى.
«قازاقستان مەن بەلارۋس ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتىپ كەلەدى. قازاقستان-بەلارۋس قارىم-قاتىناستارىن جانداندىرۋعا وسى ايدىڭ باسىندا الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزگە جاساعان ساپارى ۇلكەن ىقپالىن تيگىزدى. ءبىز – كەدەن وداعىنىڭ ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىگى اياسىندا ءوز قارىم-قاتىناستارىمىزدى وركەندەتىپ جاتقان ەلدەرمىز. سونداي-اق, قازاقستان ارمەنيا رەسپۋبليكاسىمەن كوپ جوسپارلى قارىم-قاتىناستاردى نىعايتۋعا, ودان ءارى دامىتۋعا ەرەكشە ماڭىز بەرەدى. ەكى ەل اراسىندا بارلىق دەڭگەيدە سىندارلى جانە ءوزارا سەنىمگە قۇرىلعان ديالوگ ورنىققان. ءبىز ارمەنيامەن ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق قارىم-قاتىناس اياسىن كەڭەيتۋگە, تەرەڭدەتۋگە مۇددەلىمىز. ەلشىلىك وسى باعىتتا قىزمەت ىستەيدى دەپ سەنەمىن», دەدى بەلارۋس پەن ارمەنيا مەملەكەتتەرىمەن اراداعى ىنتىماقتاستىق تۋراسىندا ءسوز قوزعاعان مەملەكەت باسشىسى.
بۇدان كەيىنگى كەزەكتە ەلباسى فرانتسيانىڭ قازاقستاننىڭ سەنىمدى ساياسي سەرىكتەسى بولىپ تابىلاتىنىن جەتكىزدى. «ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدە ۋاقىت سىنىنان وتكەن بەرىك دوستىق پەن ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناس بار. استانا مەن پاريج اراسىنداعى ءوزارا ساياسي تۇسىنىستىككە جوعارى دەڭگەيدە قول جەتكىزىلىپ وتىر. ءبىز پرەزيدەنت فرانسۋا وللاندتىڭ قازاقستانعا جاسايتىن مەملەكەتتىك ساپارىن كۇتىپ وتىرمىز. بۇل ساپار قوس تاراپ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ دامۋىنا جاڭاشا سەرپىن بەرەدى دەپ ويلايمىز», دەگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكى ەل اراسىنداعى ىقپالداستىققا 2008 جىلى قول قويىلعان ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى شارت سەرپىن بەرگەنىن اتاپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ بەلگيا كورولدىگىمەن ءوزارا قارىم-قاتىناسى بارلىق دەڭگەيدە ورنىقتى تۇردە دامىپ كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. «ءبىز ەنەرگەتيكا, يندۋستريا, يننوۆاتسيا, ەكونوميكالىق تەحنولوگيا, عىلىم سالالارىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا مۇددەلىمىز. قازاقستان مەن بەلگيا اراسىنداعى ءوزارا ءتيىمدى ىقپالداستىق بەلگيانىڭ جاڭا كورولى – ۇلى مارتەبەلى كورول ءفيليپپتىڭ قولداۋى ارقىلى ودان ءارى داميدى دەپ سەنەمىز», دەدى ن.نازارباەۆ بۇل ورايدا.
سونداي-اق, ەلباسى برازيليانىڭ قازاقستاننىڭ لاتىن امەريكاسىنداعى ءىرى سەرىكتەسى بولىپ تابىلاتىنىن جەتكىزدى. «بيىل قازاقستان مەن برازيليا اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستارىمىزدىڭ جىلدىعىن اتاپ وتتىك. ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىزدىڭ الدىندا مول مۇمكىندىكتەر بار. ەلشىلىك, مىنە, وسى باعىتتا قىزمەت ەتەدى دەپ سەنەمىن», دەدى ەلباسى برازيليانىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسىنە.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءتۇرلى سالا بويىنشا قازاقستان مەن كاتار مەملەكەتتەرى اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ دامۋ قارقىنىنا دا كوڭىل تولاتىنىن جەتكىزدى. «بيىل ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستاردىڭ ورناعانىنا 20 جىل تولدى. وسى جىلدار ىشىندە كاتار ارقىلى تاياۋ شىعىس وڭىرىندە, اراب جانە مۇسىلمان الەمىندە سەنىمدى ءارى سىندارلى سەرىكتەس تاپتىق دەپ ويلايمىز», دەدى ەلباسى كاتار ەلشىسىنە قاراتا ايتقان سوزىندە.
«قازاقستان مەن كۋبا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار ءاردايىم دوستىق سيپاتتا دامىپ كەلەدى. كۋبا قازاقستاندا 1993 جىلى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءوز ەلشىلىگىن اشتى. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز تۋريزم جانە سپورت سالاسىندا ىنتىماقتاستىقتى تابىستى جالعاستىرىپ كەلەدى. كۋبا مەديتسينا, فارماتسەۆتيكا سالاسىنداعى وزىق تەحنولوگيالارىمەن بەلگىلى. وسى ورايدا, ءبىز مەديتسينالىق ءدارى-دارمەك شىعاراتىن بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋعا مۇددەلىمىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى. وسىلاي دەي كەلە, نۇرسۇلتان نازارباەۆ ناتيجەلى جانە جەمىستى جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ەلىمىزگە كەلگەن بارلىق شەتەلدىك ديپلوماتيا وكىلدەرىنە جان-جاقتى جاعداي جاسالعانىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ الەمدىك ارەناداعى ورنىنا, ەلىمىزدىڭ جاھاندىق دەڭگەيدە كوتەرگەن ماڭىزدى ساياسي باستامالارىنا توقتالىپ ءوتتى. بۇل رەتتە, نۇرسۇلتان نازارباەۆ يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ جونىندەگى قازاقستاننىڭ كوتەرگەن باستاماسىن, ەلىمىزدىڭ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى وتەتىن ورىنعا اينالعانىن, استانادا ەقىۇ ءسامميتى مەن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ اياسىندا اۋقىمدى كونفەرەنتسيانىڭ وتكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. «بۇگىندە استانا الەمدىك دارەجەدەگى ءىرى ءىس-شارالار وتەتىن ورىنعا اينالدى. ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا استانادا حالىقارالىق مامانداندىرىلعان ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋگە جان-جاقتى دايىندىق جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. بۇل كورمە «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» دەگەن تاقىرىپتا وتەدى. مىنە, وسىنداي اۋقىمدى ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەلى جۇزەگە اسۋىنا سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزبەن اراداعى ارىپتەستىك بايلانىس پەن ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ ۇلكەن ءرول اتقاراتىنىن دا اتاپ وتكەن ءجون. سەبەبى, سىزدەردىڭ قىزمەتتەرىڭىز بەن ميسسيالارىڭىز مەملەكەتتەر اراسىنداعى ءوزارا سەنىمدى نىعايتۋعا, ارىپتەستىك تەتىگىن بەكەمدەۋگە باعىتتالادى دەگەن سەنىمدەمىن», دەدى مەملەكەت باسشىسى ءسوزىنىڭ سوڭىندا.
ەلباسىمەن كەزدەسكەننەن كەيىن جۋرناليستەرگە ارنالعان بريفينگكە قاتىسقان ەلشىلەردىڭ ارقايسىسى قازاقستانمەن ەكىجاقتى ارىپتەستىك ورىستەۋىنە مۇددەلى ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. ماسەلەن, م.پەتەرمانس بەلگيا مەن قازاقستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋعا نيەتتى ەكەندىگىن ءبىلدىردى. «قوس مەملەكەتتىڭ ارىپتەستىگى قانشالىقتى بەرىك بولعانىمەن, ونى ءارى قاراي دا ىلگەرىلەتۋگە ايتارلىقتاي الەۋەتىمىز بار. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدى ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق العا جىلجىتادى دەپ ويلايمىن. ماسەلەن, بەلگيا كاسىپورىندارى حيميالىق ءوندىرىس, دەنساۋلىق ساقتاۋ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالالارى بويىنشا ءوز تاجىريبەلەرىمەن بولىسۋگە ءازىر. سەبەبى, قازاقستاننىڭ وسى اتالعان سالالار بويىنشا الەۋەتى مىقتى», دەدى م.پەتەرمانس.
ارمەنيانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى دە ءوز ارىپتەسى سەكىلدى قازاقستان مەن ارمەنيا اراسىنداعى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قالىپتاسىپ ۇلگەرگەن ساياسي جانە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىققا تىڭ سەرپىن بەرۋگە مۇددەلى ەكەنىن جاسىرمادى. بۇل ورايدا ا.سااكيان: «ارمەنيا مەن قازاقستان ىقپالداستىعى ۇقشۇ, ەۋرازەق جانە باسقا دا وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ۇيىمدار نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار, ارمەنيا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە قاتىسۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىر», دەدى.
ا.نيچكاسوۆ قازاقستان مەن بەلارۋستى ۇزاقمەرزىمدى ىنتىماقتاستىق پەن بەرىك ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستار بايلانىستىراتىنىنا توقتالدى. «بۇل قارىم-قاتىناستار ەكى ەلگە دە جاڭا ەكونوميكالىق فورماتسيانى – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بولادى. بۇگىندە قازاقستان – ءىرى وڭىرلىك ورتالىقتارمەن جانە الەمدىك دەرجاۆالارمەن جەمىستى ديپلوماتيالىق بايلانىس ورناتۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ بەرگەن بىردەن-ءبىر ەل. ەلدىڭ دامۋىنا قازاقستاندىق ەكونوميكا ۇلگىسى دە ىقپال ەتۋدە», دەدى ا.نيچكاسوۆ.
د.كارۆالو قازاقستان مەن برازيليا اراسىندا ورناعان ىنتىماقتاستىق جوعارى دەڭگەيدە ەكەنىن جەتكىزدى. «جاقىندا قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆتىڭ برازيلياعا جاساعان ساپارىنىڭ ناتيجەسىندە ەكى ەل اراسىنداعى ينۆەستيتسيا جانە ساۋدا-ساتتىق بايلانىستى جانداندىرۋ جانە ۆيزاسىز رەجىمدى ەنگىزۋ باعىتىندا بىرقاتار كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى. ەكى ەلدىڭ ۇقساس تۇسى كوپ. ماسەلەن, ءبىزدىڭ مەملەكەتتەر ەنەرگيانى كوپ وندىرەدى. ونىڭ ۇستىنە, ەكى ەل دە تابيعي رەسۋرستارعا وتە باي. بۇعان قوسا, برازيليا قازاقستانمەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە يادرولىق قارۋسىزدانۋ باعىتتارى بويىنشا ارىپتەستىك ورناتۋعا مۇددەلى», دەدى د.كارۆالو.
ف.ەتەن قازاقستان مەن فرانتسيانىڭ ىنتىماقتاستىعىن ستراتەگيالىق تۇرعىدان ماڭىزدى دەپ باعالادى. «قازاقستان – 2008 جىلدىڭ ماۋسىمىنان بەرى فرانتسيانىڭ ستراتەگيالىق ءارىپتەسىنە اينالعان ورتالىق ازياداعى جالعىز مەملەكەت. ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىزدى بىرلىك, مادەني سانالۋاندىلىق, ەكونوميكالىق جەتىستىكتەر سەكىلدى ورتاق قۇندىلىقتار بىرىكتىرەدى. قوس ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ الەۋەتى وتە زور. بولاشاقتا بۇل ۇدەرىس ودان ءارى جەدەلدەي تۇسەدى دەپ ويلايمىز», دەدى فرانتسيانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ءوز سوزىندە.
كارلوس ەنريكە ۆالدەس دە لا كونسەپسيون دا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ورنىن جوعارى باعالادى. ول قازاقستان مەن كۋبا اراسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ءوز جالعاسىن تاباتىنىنا, ساۋدا-ەكونوميكالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى بايلانىستار نىعايا تۇسەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
ا.ءال-مۋتاۆاا دا قازاقستان مەن كاتار اراسىنداعى بايلانىستار جونىندە وي ءبولىستى. ءوز سوزىندە ەلشى قازىرگى تاڭدا ەكى ەلدىڭ تۋريزم, ەكونوميكا جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالالارىنداعى بايلانىستارى جاقسى جولعا قويىلعانىن اتاپ ءوتتى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
