23 قازان، 2013

بولاشاققا قۇلاش سەرمەگەن

195 رەت كورسەتىلدى

01-1وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ الار بيىگى ءالى الدا

قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى كۇندەرىنەن-اق جاستارعا ساپالى ءبىلىم، سانالى تاربيە بەرۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ەڭ ماڭىزدى باسىمدىعىنىڭ ءبىرى بولىپ تانىلدى. جاس مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىنىڭ ەڭ ءبىر كۇردەلى جىلدارىنىڭ وزىندە ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن ستۋدەنتتەردى الەۋمەتتىك قولداۋدى دامىتۋ ىسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ جوعارى مەكتەبى ۇلكەن بيىكتەرگە قول جەتكىزدى. مۇنى الەمگە ايگىلى رەيتينگتىك اگەنتتىكتەر راستاپ وتىر. ەلىمىزدىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ىشىندە ۇستىمىزدەگى جىلى ءوزىنىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتكەلى وتىرعان م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى ايرىقشا ورىن الادى.

 وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ الار بيىگى ءالى الدا

قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى كۇندەرىنەن-اق جاستارعا ساپالى ءبىلىم، سانالى تاربيە بەرۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ەڭ ماڭىزدى باسىمدىعىنىڭ ءبىرى بولىپ تانىلدى. جاس مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىنىڭ ەڭ ءبىر كۇردەلى جىلدارىنىڭ وزىندە ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن ستۋدەنتتەردى الەۋمەتتىك قولداۋدى دامىتۋ ىسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ جوعارى مەكتەبى ۇلكەن بيىكتەرگە قول جەتكىزدى. مۇنى الەمگە ايگىلى رەيتينگتىك اگەنتتىكتەر راستاپ وتىر. ەلىمىزدىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ىشىندە ۇستىمىزدەگى جىلى ءوزىنىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتكەلى وتىرعان م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى ايرىقشا ورىن الادى.

01-1

09

148

209

61

11

ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ ءدال ورتاسىندا ورنالاسۋى بۇل كوپ سالالى ءىرى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ دامۋىنا وزىندىك ءىز قالدىردى. جۇمىس بەرۋشىلەرمەن تىعىز بايلانىس، ءبىلىم ساپاسىنا باسىم­دىق بەرۋ، ستۋدەنتتەردى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنا بارىنشا تارتۋ وقۋ ورنى­نىڭ العاشقى قۇرىلعان كەزىنەن باستاپ ونىڭ باستى ەرەكشەلىگىنە اينالدى. ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرىن ونەركاسىپ كادر­لارىمەن قامتاماسىز ەتۋ، مادەنيەت، سپورت، ءبىلىم بەرۋ سالالارى ماماندارىن دايارلاۋ وقۋ ورنىنىڭ بەدەلىن ارتتىرىپ، كوپ جىلعى داستۇرلەردىڭ ساقتالۋى مەن كورپوراتيۆتىك باسقارۋدىڭ قازىرگى زامانعى جولدارىن قولدانۋعا كەڭ جول اشتى.

بۇكىل ەلىمىزگە بەلگىلى قازاق حيميا-تەحنولوگيالىق، شىمكەنت پەداگوگيكالىق مادەنيەت، شىمكەنت دەنە تاربيەسى مەن سپورت ينستيتۋتتارىنىڭ عىلىمي ءجا­نە كادرلىق الەۋەتىن، سونىمەن قاتار، شىمكەنت پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ بىرقاتار ماماندىقتارىن ءوز ارسەنالىنا بىرىكتىرگەن م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ بۇگىنگى تاڭدا تەك قازاقستانعا عانا ەمەس، شەتەلدەرگە دە كەڭىنەن تانىمال زاماناۋي عىلىم-ءبىلىم ورتالىعىنا اينالىپ وتىر.

بۇگىندە 100 مىڭنان اسىپ تۇسەتىن تۇلەكتەرىمىزدىڭ الەمنىڭ ءار قيىرىندا ەڭبەك ەتىپ ءوز ورىندارىن تابۋى وسىنىڭ ايعاعى. ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىنان تۇلەپ ۇشقانداردىڭ اراسىنان كوپتەگەن بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى، قر پارلامەنت دەپۋتاتتارى، ۇلتتىق جانە ترانسۇلتتىق كومپانيالار جەتەكشىلەرى، عالىمدار مەن مادەنيەت، ونەر، سپورت ساڭلاقتارى شىقتى.

ۋنيۆەرسيتەتتە اتقارىلىپ جاتقان ىستەر ءوڭىر شەڭبەرىمەن شەكتەلىپ قالعان ەمەس. بۇگىنگى تاڭدا مۇندا 16 مىڭنان استام ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. ولاردىڭ ىشىندە 560 ستۋدەنت الىس جانە جاقىن شەتەلدەردەن كەلگەن. بۇل وقۋ ورنىنداعى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ساپاسى جوعارى ەكەندىگىن دالەلدەيدى. جىل سايىن 4 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت وسى وقۋ ورنىن تاڭداۋدا، ولار­دىڭ جارتىسى مەملەكەتتىك ءبىلىم گران­تىنىڭ يەگەرلەرى.

ستۋدەنت جاستارعا 27 اكادەميك، 150 پروفەسسور مەن عىلىم دوكتورلارى، 700-دەن استام عىلىم كانديداتى، 72 جوو ۇزدىك وقىتۋشىسى ءبىلىم ءنارىن سەبۋدە. ۋنيۆەرسيتەتتە قالىپتاسقان بەلگىلى عىلىمي مەكتەپتەر قازاقستان عىلىمىنىڭ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسۋدا.

وقۋ ورنى ۇجىمىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا بىرقاتار ما­ماندىقتار بەلگىلى ASIIN ەۋروپالىق اككرەديتتەۋ اگەنتتىگىندە اككرەديتتەۋدەن ءوتتى. بۇل بىتىرۋشىلەرگە ەۋ­روباكالاۆر، ەۋروينجەنەر (EUR-ACE)، ەۋروينفورماتيك (EUR-INF) قۇرمەتتى ەۋروپالىق ساپا بەلگىلەرىن بەرۋگە مۇمكىندىك جاساپ وتىر. بۇل اتاقتار ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردىڭ ەڭبەك نارى­عىندا ءوز ورنىن تابۋىن جەڭىلدەتەدى. م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ تۇلەكتەرىن تەك وڭتۇستىك وڭىرىندە عانا ەمەس، بۇكىل ەلىمىزدەگى ۇلتتىق، بىرلەسكەن جانە شەت­ەل­دىك كاسىپورىندار جۇمىسقا قۋانا قابىلدايدى.

وقۋ ورنىنىڭ ءححى عاسىرداعى ەڭ باس­تى يننوۆاتسياسى «عىلىم ارقىلى وقىتۋ» بولىپ تابىلادى. بەيورگانيكالىق جانە ورگانيكالىق زاتتار تەحنولوگياسى، سيليكاتتار، قۇرىلىس، حيميا ءوندىرىسىنىڭ ۇدەرىستەرى مەن اپپاراتتارى، پەداگوگيكا، ونەر، مادەنيەت ماماندىقتارى بو­يىنشا كۇشتى عىلىمي مەكتەپتەرى قالىپتاسقان. م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ قازىرگى كەزدە گەوەكولوگيا، بيوتەحنولوگيا، نانوقۇرىلىمدى كومپوزيتسيالىق قۇرىلىس ماتەريالدارى، مەتاللۋرگيا، ماشينا جاساۋ، ءوندىرىس ۇدەرىستەرى مەن اپپاراتتارى، فوسفات شيكىزاتى نەگىزىندە مەديتسينالىق جانە تاعامدىق قوسپالار الۋ تەحنولوگياسى سياقتى بولاشاعى زور عىلىمي باعىتتاردى دامىتۋدى قولعا الىپ وتىر.

بۇگىندە عىلىمي زەرتتەۋلەردى باسقارۋ جۇيەسى مەيلىنشە جاسامپازدانا تۇسكەن. تاجىريبەلىك-وندىرىستىك ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋىنە يننوۆاتسيالىق ينفرا­­قۇرى­لىمنىڭ قۇرىلۋى سەپ بولدى. اككرەديتتەلگەن ايماقتىق زەرتحانانىڭ اياسىندا ينجەنەرلىك ۇلگىدەگى «قۇرىلىم­دىق جانە بيوحيميالىق ماتەريالدار» اتالاتىن قۋاتتى تاجىريبەلىك-وندىرىستىك كەشەنى، باسقاشا ايتقاندا، ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تەحنوپاركى بولىپ قۇرىلدى. وقۋ ورنىمىزدا 9 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى مەن 7 عىلىمي ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن بىرگە، عىلىمي ناتيجەلەردىڭ ءتۇبىرلى ءمان-ماڭىزعا يە جەتىستىكتەرى دە جوق ەمەس. 2005 جىلعا قاراي عالىم­دارىمىزدىڭ بىرقاتارى عىلىم مەن تەحنيكا سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىققا يە بولدى.

ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وزىندە 100-گە تارتا عىلىمي جوبالار بولسا، ونىڭ ىشىندە عىلىمنىڭ الدىڭعى شەبىندە ورىن تەپكەن ءىرى حالىقارالىق جوبالار دايىندالدى. وسىنداي كۇردەلى جوبالاردىڭ قاتارىنا 21 ەلدىڭ 17 جوعارى وقۋ ورنى قاتىسىپ، ەكولوگيالىق تازا فوسفاتتاردى الۋعا سايكەس ەكوفوس ەۋروكوميسسياسىنىڭ اياقتالعان جوباسىن جاتقىزۋعا بولادى. سولتۇستىك اتلانتيكا وداعىنىڭ «بولاشاعى جارقىن عىلىم» اتالاتىن باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا «ورتالىق ازيانىڭ ترانسشەكارالىق سۋلارىنىڭ لاستانۋىن باعالاۋ» جوباسى ەرەكشە اتاپ كەتۋگە تۇرارلىق. قازىرگى تاڭدا «قازاتومپروم» ۇلتتىق كومپانياسى» اق جوعارى تەحنولوگيالار ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارىمەن بىرلەسە وتىرىپ، ۋران كەنىن سيرەك كەزدەسەتىن جەراستى مەتالداردان ايىرىپ الىپ، ونى كەشەندى تۇردە قايتا وڭدەۋدىڭ باعدارلامالىق جوباسى «قازفوسفات» اق جانە «قازمۇنايگاز» ۇك» اق-پەن عىلىمي بايلانىستا دايىندالعان بولاتىن. بۇل عىلىمي جوبالارعا ستۋدەنتتەردىڭ، سونداي-اق، ماگيسترانتتاردىڭ جانە دوكتورانتتاردىڭ تارتىلعانىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى.

م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ حالىق­ارالىق ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسى مەن عىلىمي كەڭىستىككە بەلسەندى تۇردە كىرگىزۋدە. ۋنيۆەرسيتەت بۇگىنگى كۇندە حالىقارالىق بەلدى جەلىلەردىڭ مۇشەسى بولىپ تابىلادى، سونداي حالىقارالىق جەلىلەردىڭ قاتارىنا جوعارى وقۋ ورىندارى ديزاينىنىڭ حالىقارالىق اسسوتسياتسياسى، ەۋروپالىق حيميالىق-تاقىرىپتىق جەلى، جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قوناقجايلىلىعىنىڭ ەۋروپالىق اسسوتسياتسياسى، جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ەۋروپالىق اسسوتسياتسياسىن جاتقىزۋعا بولادى. اكادەميالىق ۇتقىرلىق پەن قوس ديپلومدى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ ەنگىزىلۋى ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىنە اينالدى.

ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ باستاماشىلدىعىنىڭ ارقاسىندا قازاق­­ستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى ستۋدەنت­تەرىنىڭ اقش، گەرمانيا، فران­تسيا، اۆستريا، بەلگيا، قىتاي، مالاي­زيانىڭ تانىمال وقۋ ورىندارىندا وقي وتىرىپ، بىلىكتىلىگى ساناتىن كوتەرۋدىڭ مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزدى. تاپ وسىنداي تاماشا مۇمكىندىكتى ەلىمىزدىڭ 300-گە جۋىق ستۋدەنتى جىل سايىن پايدالانىپ كەلەدى.

ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ ستۋدەنتتەرى مەن ماگيسترانتتارى بىرىككەن باعدارلامانىڭ نەگىزىندە وقۋ ارقىلى قوس ديپلومعا قول جەتكىزەدى.

جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اراسىن­داعى وسىنداي سەرىكتەستىك ديپلومدار – مانچەستەر مەتروپوليتەن ( ۇلىبريتانيا)، گام­­بۋرگ ۋنيۆەرسيتەتى (گەرمانيا)، انجە­دەگى­ اگرارلىق عالىمداردىڭ اكادەميا­سى (فرانتسيا)، حدرۋ اتىنداعى مۇناي جانە گاز رمۋ-مەن (رەسەي) جاسالادى. وسى جوعارىدا اتالعان وقۋ ورىن­دا­رىنداعى بىرقاتار ماماندىقتاردى وقى­تۋ شەت تىلدەرىندە جۇرگىزىلە وتىرىپ، ءبىتى­رۋشىلەرگە قوسىمشا ارتىقشىلىقتار بەرەدى.

بيىل م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى ءوزىنىڭ مەرەيلى 70 جىلدىق تاريحىنداعى ەڭ ءبىر ەلەۋلى ءساتتى باستان وتكەرگەلى وتىر. ءبىلىم بەرۋ، عىلىمي-زەرتتەۋ ءجا­نە حالىقارالىق قىزمەتتەر بويىنشا ايتارلىقتاي ناتيجەلەرگە جەتە وتىرىپ م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ ۇزدىك جوو-لاردىڭ ۇلتتىق رەيتينگىندەگى ۇزدىك ۇشتىكتىڭ قاتارىنا ەندى. باعدارلامالىق ۇلتتىق رەيتينگتە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 30 ماماندىعى ەڭ ۇزدىكتەر بولىپ تابىلدى، ال 55 ماماندىق رەسپۋبليكامىزداعى ۇزدىك بەستىكتىڭ قاتارىنا ەندى. ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ QS World University Pakings الەمدىك رەيتينگىندە وقۋ ورنىمىزدىڭ دۇنيەجۇزى ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ 651+ توبىنا كىرۋى ۇلكەن جەتىستىگىمىز بولدى.

ۋنيۆەرسيتەت كەيىنگى جىلدارى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىنىڭ ناتيجەسىندە ۇلتتىق بيزنەس-رەيتينگ تىزبەسى بويىنشا جىلدىڭ ۇزدىك كاسىپورىنى رەتىندە تانىلىپ، «قازاقستان – 2013 كوشباسشىسى» قۇرمەت بەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. وسىناۋ بەلەستەرگە شىققان وقۋ ورنى باسەكەگە قابىلەتتى جوعارى ساپالى كورسەتكىشتەردى باعىندىردى. قاشاندا ءوزىنىڭ مارتەبەلى بيىگىنەن كورىنۋگە ۇمتىلدى.

قازاقستاندىق كوشباسشىلىق جولدىڭ تابىستىلىعى ول، جوعارى مەكتەپتىڭ دامۋ دەڭگەيىمەن انىقتالادى. جالپى قانداي قوعامدا دا جوعارى ءبىلىمدى مامانداردى دايارلاۋ، ولاردى عىلىمي ىلكىمدى ىزدەنىستەرگە جۇمىلدىرۋ ۇزدىكسىز ءجۇرىپ وتىراتىن ۇدەرىس ەكەندىگى بەلگىلى دەسەك، بۇگىنگى كۇننىڭ تالايلى مىندەتتەرىن انىقتاپ، ياكي، ءتۇيىنىن شەشكەندە ونى جۇزەگە اسىرىپ ورىنداپ شىعۋ مۇمكىن بولمايدى. وتكەننىڭ باي تاجىريبەلەرىنە ارقا سۇيەۋ ارقىلى بۇگىنگى كۇننىڭ تۇرعىسىنان پايدالانۋعا بولاتىن ءىلىپ الارلىق كەز كەلگەن دۇنيەلەردى دە يگىلىككە جاراتۋدىڭ ەش سوكەتتىگى جوق. قوعامدىق ۇدەرىستىڭ وسىنداي ءبىر ساباقتاستىعى، نە تاعىلىم بولارلىق ۇلتتىق ەرەكشەلىگى ۇزىلگەن جاعدايدا ول وقۋ ورنىنىڭ بولاشاعى دا جارقىن بولماق ەمەس. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قازىرگى دامۋىنا لايىقتى ۇلەسىن قوسقان وقۋ ورنى، اسىرەسە، ءبىلىم بەرۋدىڭ زاماناۋي ۇدەرىسىنە تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ەنگىزىپ قانا قويماي، ۇلكەن ءبىر عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ جارشىسىنداي بولعان زەرتتەۋ ورداسىنا اينالۋدى كوزدەيدى. بۇكىل كۇش-جىگەرىن ەلىنىڭ يگىلىگى ءۇشىن دەيتىن عاجايىپ قاعيدالى ۇستانىمدى بەكەم تۇتىنعان بۇگىنگى وقۋ ورنىنىڭ بولاشاعى جارقىن دا كەمەل بولۋعا ابدەن حاقىلى دەيمىز.

سەيدەحان الىبەك،

تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.

شىمكەنت.

سوڭعى جاڭالىقتار

اقتاۋدا شارشى الاڭعا كىمدەر شىعادى؟

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 14:52

اتىراۋدا ەپيدجاعداي ءالى دە كۇردەلى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 13:50

تۇركىستاندا ۇشەم دۇنيەگە كەلدى

ايماقتار • بۇگىن، 12:50

ەرتەڭ ۇكىمەت وتىرىسى وتەدى

ۇكىمەت • بۇگىن، 11:31

ۇقساس جاڭالىقتار