كەزەكتى وليمپيا ويىندارىن ماسكەۋدە ۇيىمداستىرۋ جونىندە شەشىم 1974 جىلدىڭ 23 قازانىندا اۋستريانىڭ استاناسى – ۆەنادا وتكەن حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ (حوك) ارنايى سەسسياسىندا قابىلداندى. كسرو-نىڭ استاناسى ءوزىنىڭ باستى قارسىلاسى – لوس-اندجەلەستەن 19 داۋىس ارتىق جيىپ, ايقىن جەڭىسكە قول جەتكىزدى. سودان سوتسياليستىك رەجىمنىڭ كاپيتاليستىك قوعامنان ارتىقشىلىعىن دالەدەۋ ماقساتىندا كەڭەس وداعى باسشىلارى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنا ەرەكشە ىجداھاتتىقپەن كىرىستى. باس-اياعى بەس جىل ارالىعىندا ەلدەگى سپورتتىق كەشەندەر كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. قوسىمشا 78 نىسان سالىنىپ, ولار جاڭا ۇلگىدەگى قۇرالدارمەن جابدىقتالدى. كوپتەگەن كەرەمەت عيماراتتار بوي كوتەرىپ, ماسكەۋدىڭ شىرايىن اشا ءتۇستى. قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشۋ ماقساتىندا بىرقاتار شارالار جۇزەگە اسىرىلدى. اتاپ ايتساق, ماسكەۋگە ىسساپارمەن كەلۋشىلەر سانى كۇرت قىسقارتىلدى. ەكسكۋرسيالار مەن ءتۇرلى مادەني شارالار وتكىزۋگە شەكتەۋ قويىلدى. جەكە كولىكتەر باس قالانى اينالىپ وتۋگە ءتيىس بولدى. بۇرىن سوتتالعاندار, ءۇيى مەن كۇيى جوقتار جانە بوس سەندەلىپ جۇمىسسىز جۇرگەندەر كسرو-نىڭ استاناسىنان 101 شاقىرىمعا الىستاتىلدى. قۇزىرلى ورگاندار 20-دان اسا «ۇرىنى» تۇتقىندادى. كسرو-نىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى نيكولاي ششەلوكوۆ قىلمىس الەمنىڭ سەركەلەرىمەن جەكە-جەكە جولىعىپ, ولاردان وليمپيا ويىندارى كەزىندە كەلەڭسىز وقيعالاردى بولدىرماۋعا قولعابىس ەتۋدى تالاپ ەتتى.
1979 جىلى كەڭەس اسكەرى اۋعانستانعا باسا-كوكتەپ كىرىپ, وڭتۇستىك ازيا اۋماعىندا ورنالاسقان مەملەكەتتە سوعىس وتى ءورشىدى. سوعان نارازىلىق بىلدىرگەن كاپيتاليستىك باعىتتاعى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرازى وليمپياداعا قاتىسۋدان ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتتى. بويكوت جاريالاعاندار اراسىندا اقش, كانادا, قىتاي, جاپونيا, گەرمانيا, تۇركيا, وڭتۇستىك كورەيا سىندى مىقتى سپورتتىق دەرجاۆالار بار ەدى. كەيبىر ەلدەر ماسكەۋگە ساناۋلى عانا سپورتشىلارىن جىبەردى. سونىڭ وزىندە ولار اتالعان جارىستىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا وزدەرىنىڭ مەملەكەتتىك تۋلارىن ەمەس, حوك-تىڭ تۋىن ۇستاپ شىقتى.
باسەكەلەر ماسكەۋدە عانا ەمەس, تاعى بىرقاتار قالالاردا ءوتتى. ماسەلەن, جەلكەندى سپورتتىڭ وكىلدەرى تالليندە جينالدى. ءبىراز فۋتبول ماتچى كيەۆ, لەنينگراد جانە مينسكىدە ۇيىمداستىرىلدى. نىسانا كوزدەۋشىلەر مىتيششيدە سايىسقا ءتۇستى. وليمپيا ويىندارىنا تۇڭعىش رەت انگولا, بوتسۆانا, يوردانيا, لاوس, موزامبيك, كيپر, سەيشەل ارالدارى سىندى ەلدەر قاتىستى.
ماسكەۋ وليمپياداسىنىڭ جالپى كوماندالىق ەسەبىندە كسرو الدىنا جان سالمادى. جارىس قوجايىندارى 80 التىن, 69 كۇمىس جانە 46 قولا مەدالدى ولجالادى. گەرمانيا دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ وكىلدەرى ەكىنشى تۇعىرعا كوتەرىلدى. نەمىستەر 47 التىن, 37 كۇمىس جانە 42 قولاعا قول جەتكىزدى. ءۇشىنشى ورىندى ولجالاعان بولگاريا كومانداسى 8 التىن, 16 كۇمىس جانە 17 قولانى ەنشىلەدى. سونداي-اق ۇزدىك وندىقتىڭ قاتارىندا كۋبا (8 التىن+7 كۇمىس+5 قولا), يتاليا (8+3+4), ماجارستان (7+10+15), رۋمىنيا (6+6+13), فرانتسيا (6+5+3), ۇلىبريتانيا (5+7+9) جانە پولشا (3+14+15) قۇرامالارى بار. وليمپيا ويىندارى بارىسىندا بارلىعى 25 مەملەكەتتىڭ ءانۇرانى شىرقالىپ, 36 ەلدىڭ تۋى كوكتە جەلبىرەدى.
XXII جازعى وليمپيا ويىندارىندا قازاقستاننىڭ 20 ورەنى ونەر كورسەتتى. سولاردىڭ 16-سى ولجاعا كەنەلدى. ناقتىلاپ ايتساق, 6 التىن, 3 كۇمىس جانە 7 قولا مەدالدى يەلەندىك. اسىرەسە ءبىز كلاسسيكالىق كۇرەستەن وتكەن جارىستا كۇش سىناسقان جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ پەن ءشامىل سەرىكوۆتىڭ تەڭدەسسىز ونەرىنە تامساندىق. بوزكىلەمدە باتىلدىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ, اسقان شەبەرلىك تانىتقان قازاقتىڭ قوس بالۋانى التىن تۇعىردان قول بۇلعادى. ءبىرى – 48 كيلو, ەكىنشىسى – 57 كيلو سالماق دارەجەسىندە قارسىلاس شاق كەلتىرمەدى. وكىنشىكە قاراي, ايتۋلى ازاماتتاردىڭ ەكەۋى دە قازىر ارامىزدا جوق. تاعدىر تاۋقىمەتىن مولىنان تاتقان ءشامىل 1989 جىلى ناعىز كەمەلدەنگەن شاعىندا كوز جۇمدى. ول نەبارى 33 جاستا ەدى... جەكە كاسىبىن ورگە دومالاتىپ, جومارتتىعىمەن تانىلعان جاقسىلىق اعامىز كۇنى كەشە عانا 70 جاسقا قاراعان شاعىندا باقيلىق بولدى.
سپورتتىق گيمناسشىلاردىڭ باسەكەسىندە نەللي كيم ەكى مارتە التىننان القا تاعىندى. ول ەركىن جانە كوماندالىق سايىستا الدىنا جان سالمادى. اۋىر اتلەتتەر ايقاسىندا 60 كيلو سالماقتاعى ۆيكتور مازينگە تەڭ كەلەر ەشكىم تابىلمادى. جەرلەسىمىز قوسسايىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 290 (130+160) كيلولىق زىلتەمىردى ەڭسەردى. جەلاياقتاردىڭ ەستافەتالىق جارىسىندا ۆلاديمير مۋراۆەۆ شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرمادى. سۋ دوبى شەبەرى سەرگەي كوتەنكو مەن باسكەتبولشى نادەجدا ولحوۆا دا باس جۇلدەنى ولجالادى.
بوكسشىلار باسەكەسىندە سەرىك قوناقباەۆ پەن ۆيكتور دەميانەنكو جانە كلاسسيكالىق كۇرەستە اناتولي بىكوۆقا كۇمىس جۇلدە بۇيىردى. شارشى الاڭنىڭ شىنارىنا اينالعان سىرمىنەز سەرىك جارتىلاي فينالدا كۋبالىق قابىلان حوسە اگيلاردى ۇتىپ, فينالدا يتاليالىق پاتريتسيو وليۆامەن كۇش سىناستى. بۇل جەكپە-جەكتە ءبىزدىڭ جىگىت باسىم بولعان ەدى. بىراق باسەكە تاعدىرى ساياسي تۇرعىدان شەشىلدى. ويتكەنى يتاليا ۇكىمەتى وليمپيا ويىندارىنا بويكوت جاريالاعانى بەلگىلى. بىراق بيلىكتىڭ بۇل تالابىنا قۇلاق اسپاعان ەر مىنەزدى جىگىت ماسكەۋدەگى دوداعا قاتىسۋدى قۇپ كوردى. ايتۋلى سپورتشىنىڭ ازاماتتىق ۇستانىمىن كسرو-نىڭ سپورت باسشىلارى جوعارى باعالاپ, ونىڭ وليمپيادانىڭ التىن تۇعىرىنا كوتەرىلۋىنە قولقابىس ەتتى. ناتيجەسىندە وليۆا التىن السا, قوناقباەۆ كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتتى. ال ۆيكتور دەميانەنكونىڭ شەشۋشى تۇستا قاباعى جارىلسا, اناتولي بىكوۆ اقتىق ايقاستا ماجارستاننىڭ ماقتانىشى فەرەنتس كوچيشكە ەسە جىبەردى.
قولا مەدالدى موينىنا ىلگەندەر قاتارىندا فاريد زيگانگيروۆ, ميحايل نيچەپۋرەنكو, ميننەۋللا ازيزوۆ, الەكساندر مياسنيكوۆ, سوس ايراپتەيان, الەكساندر گونچاروۆ سىندى كوگالداعى حوككەيدىڭ حاس شەبەرلەرى مەن ديسك لاقتىرۋشى تاتيانا لەسوۆا سىندى سپورتشىلار بار. مىنە, ماسكەۋ وليمپياداسى دەگەن اتاۋمەن تاريحتا قالعان سول اۋقىمدى سپورتتىق شارا وسىدان 40 جىل بۇرىن دۇركىرەپ تۇرىپ وتكەن ەدى.
دەرەكناما
- ماسكەۋ وليمپياداسى بارىسىندا 36 الەمدىك, 39 ەۋروپالىق جانە 74 وليمپيادالىق رەكوردتار تىركەلدى. كورەرمەندەر كوپتەگەن جان الىسىپ, جان بەرىسكەن ايقاستاردىڭ كۋاسى بولدى.
- كوگالداعى حوككەيدەن ايەلدەر اراسىنداعى جارىس تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلدى. دزيۋدو مەن اۋىر اتلەتتەر سايىستارىندا جاڭادان سالماق دارەجەلەرى قوسىلدى. جەڭىل اتلەتتەر 50 شاقىرىمدىق سپورتتىق جۇرىستە العاش رەت باق سىنادى.
- ماسكەۋدە ەڭ كوپ جۇلدە العان سپورتشى – كسرو وكىلى الەكساندر ديتياتين. سەگىز سپورت ءتۇرى بويىنشا ونەر كورسەتكەن ايتۋلى گيمناسشى سول جارىستاردىڭ بارلىعىندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. ول 3 التىن, 4 كۇمىس جانە 1 قولا مەدالدى يەلەندى.
- 1980 جىلى بەس بىردەي سپورتشىعا ءۇش دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى اتانۋ باقىتى بۇيىردى. ولار – گدر-ءدىڭ جۇزۋشىلەرى ريكا راينيش, باربارا كراۋزە, كارەن مەچۋك جانە كسرو ءجۇزۋشىسى ۆلاديمير سالنيكوۆ پەن بايداركا ەسۋشىسى ۆلاديمير پارفەنوۆيچ.
- جۇزۋشىلەردىڭ 100 جانە 200 مەترلىك باسەكەسىندە 13 جاسار انگولالىق جورج ليما شەبەرلىك بايقاستى. جەلكەندى سپورتتى سەرىك ەتكەن ساڭلاقتار اراسىندا 70 جاستاعى بولگاريالىق كراسيمير كرىستەۆ ونەر كورسەتتى.
- وليمپيادانىڭ جابىلۋ ءراسىمى كەزىندە الەكساندرا پاحمۋتوۆانىڭ ءسوزى جانە نيكولاي دوبرونراۆوۆتىڭ انىنە جازىلعان «قوش بول, موسكۆا!» ءانى ورىندالعاندا جارىستىڭ بويتۇمارى قونجىق «ميشكا» قول بۇلعاپ, اسپانعا ۇشىپ, كوزدەن عايىپ بولعاندا ورتالىق ستاديونعا جينالعان ونداعان مىڭ جانكۇيەر جانە كوگىلدىر ەكرانعا كوز تىككەن سان ميلليون كورەرمەن كوزىنە جاس الدى.
- ءار وليمپيادادان كەيىن مۇگەدەك جاندار اراسىندا پاراليمپيادا وتەتىنى بەلگىلى. الايدا ماسكەۋدەگى ويىنداردان سوڭ اتالعان دودا وتكىزىلگەن جوق. ويتكەنى كسرو باسشىلارى ء«بىزدىڭ ەلدە مۇگەدەكتەر جوق» دەپ مالىمەدى.
