سپورت • 06 تامىز، 2020

ماسكەۋ وليمپياداسىنا – 40 جىل!

292 رەت كورسەتىلدى

وسىدان ءدال 40 جىل بۇرىن، انىقتاپ ايتساق، 1980 جىلدىڭ 3 تامىزىندا كسرو-نىڭ استاناسى – ماسكەۋدە XXII جازعى وليمپيا ويىندارىنىڭ الاۋى ءسوندى. ايتۋلى دودادا 80 مەملەكەتتەن كەلگەن 5179 سپورتشى ونەر كورسەتتى. 16 كۇنگە سوزىلعان بايراقتى باسەكە بارىسىندا سپورتتىڭ 21 ءتۇرى بويىنشا 203 جۇلدە جيىنتىعى ساراپقا سالىندى. جارىستىڭ تۇساۋىن كوكپ-نىڭ باس حاتشىسى لەونيد برەجنەۆ كەسسە، داڭقتى باسكەتبولشى سەرگەي بەلوۆ القىزىل الاۋدى تۇتاندىردى. ال گيمناسشى نيكولاي اندريانوۆ پەن ەركىن كۇرەس شەبەرى الەكساندر مەدۆەد سپورتشىلار مەن تورەشىلەر اتىنان انت بەردى.

كەزەكتى وليمپيا ويىندارىن ماسكەۋدە ۇيىمداستىرۋ جو­نىندە شەشىم 1974 جىلدىڭ 23 قازانىندا اۋستريانىڭ استاناسى – ۆەنادا وتكەن حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ (حوك) ارنايى سەسسياسىندا قابىلداندى. كسرو-نىڭ استاناسى ءوزىنىڭ باستى قارسىلاسى – لوس-اندجەلەستەن 19 داۋىس ارتىق جيىپ، ايقىن جەڭىسكە قول جەتكىزدى. سودان سوتسياليستىك رەجىمنىڭ كاپيتاليستىك قوعامنان ارتىقشىلىعىن دالەدەۋ ماق­ساتىندا كەڭەس وداعى باسشىلارى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنا ەرەكشە ىجداھاتتىقپەن كىرىستى. باس-اياعى بەس جىل ارالىعىندا ەل­دەگى سپورتتىق كەشەندەر كۇردەلى جون­دەۋدەن ءوتتى. قوسىمشا 78 نىسان سالىنىپ، ولار جاڭا ۇلگىدەگى قۇرالدارمەن جابدىقتالدى. كوپ­تەگەن كەرەمەت عيماراتتار بوي كو­تەرىپ، ماسكەۋدىڭ شىرايىن اشا ءتۇستى. قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن تۇ­­بەگەيلى شەشۋ ماقساتىندا بىر­قاتار شارالار جۇزەگە اسىرىل­دى. اتاپ ايتساق، ماسكەۋگە ىسسا­پارمەن كەلۋشىلەر سانى كۇرت قىسقارتىلدى. ەكسكۋرسيالار مەن ءتۇرلى مادەني شارالار وتكىزۋگە شەكتەۋ قويىلدى. جەكە كولىكتەر باس قالانى اينالىپ وتۋگە ءتيىس بولدى. بۇرىن سوتتالعاندار، ءۇيى مەن كۇيى جوقتار جانە بوس سەندەلىپ جۇمىسسىز جۇرگەندەر كسرو-نىڭ استاناسىنان 101 شاقىرىمعا الىس­تاتىلدى. قۇزىرلى ورگاندار 20-دان اسا «ۇرىنى» تۇتقىندادى. كسرو-نىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى نيكولاي ششەلوكوۆ قىلمىس الەم­نىڭ سەركەلەرىمەن جەكە-جەكە جو­لىعىپ، ولاردان وليم­پيا ويىندارى كەزىندە كەلەڭسىز وقيعالاردى بولدىرماۋعا قولعابىس ەتۋدى تالاپ ەتتى.

1979 جىلى كەڭەس اسكەرى اۋعانستانعا باسا-كوكتەپ كىرىپ، وڭ­­تۇستىك ازيا اۋماعىندا ور­نا­لاس­قان مەملەكەتتە سوعىس وتى ءورشىدى. سوعان نارا­زى­لىق بىل­دىرگەن كاپيتاليستىك با­­عىت­تاعى مەملەكەتتەردىڭ ءبى­رازى وليم­پياداعا قاتىسۋدان ءۇزىل­دى-كەسىلدى باس تارتتى. بويكوت جاريالاعاندار اراسىندا اقش، كانادا، قىتاي، جاپونيا، گەر­مانيا، تۇركيا، وڭتۇستىك كورەيا سىن­دى مىقتى سپورتتىق دەرجاۆالار بار ەدى. كەيبىر ەلدەر ماسكەۋگە ساناۋ­لى عانا سپورتشىلارىن جى­بەر­دى. سونىڭ وزىندە ولار اتالعان جارىستىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا وزدەرىنىڭ مەملەكەتتىك تۋلارىن ەمەس، حوك-تىڭ تۋىن ۇستاپ شىقتى.

باسەكەلەر ماسكەۋدە عانا ەمەس، تاعى بىرقاتار قالالاردا ءوتتى. ما­سەلەن، جەلكەندى سپورتتىڭ وكىل­دەرى تالليندە جينالدى. ءبىراز فۋتبول ماتچى كيەۆ، لەنينگراد جانە مينسكىدە ۇيىمداستىرىلدى. نىسانا كوزدەۋشىلەر مىتيششيدە سايىسقا ءتۇستى. وليمپيا ويىندارىنا تۇڭعىش رەت انگولا، بوتسۆانا، يوردانيا، لاوس، موزامبيك، كيپر، سەيشەل ارالدارى سىندى ەلدەر قاتىستى.

 ماسكەۋ وليمپياداسىنىڭ جالپى كوماندالىق ەسەبىندە كسرو الدىنا جان سالمادى. جارىس قوجايىندارى 80 التىن، 69 كۇمىس جانە 46 قولا مەدالدى ولجالادى. گەرمانيا دەموكراتيالىق رەس­پۋبليكاسىنىڭ وكىلدەرى ەكىنشى تۇ­عىرعا كوتەرىلدى. نەمىستەر 47 التىن، 37 كۇمىس جانە 42 قولاعا قول جەتكىزدى. ءۇشىنشى ورىندى ول­جالاعان بولگاريا كومانداسى 8 التىن، 16 كۇمىس جانە 17 قو­لانى ەنشىلەدى. سونداي-اق ۇز­دىك وندىقتىڭ قاتارىندا كۋبا (8 التىن+7 كۇمىس+5 قولا)، يتاليا (8+3+4)، ماجارستان (7+10+15)، رۋمىنيا (6+6+13)، فران­تسيا (6+5+3)، ۇلىبريتانيا (5+7+9) جانە پولشا (3+14+15) قۇرامالارى بار. وليمپيا ويىن­دارى بارىسىندا بارلىعى 25 مەم­لە­كەتتىڭ ءانۇرانى شىرقالىپ، 36 ەل­دىڭ تۋى كوكتە جەلبىرەدى.

1

XXII جازعى وليمپيا ويىندارىندا قازاقستاننىڭ 20 ورەنى ونەر كورسەتتى. سولاردىڭ 16-سى ولجاعا كەنەلدى. ناقتىلاپ ايتساق، 6 التىن، 3 كۇمىس جانە 7 قولا مەدالدى يەلەندىك. اسىرەسە ءبىز كلاسسيكالىق كۇرەستەن وتكەن جارىستا كۇش سى­ناس­قان جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ پەن ءشامىل سەرىكوۆتىڭ تەڭدەسسىز ونەرىنە تامساندىق. بوزكىلەمدە باتىلدىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ، اسقان شەبەرلىك تانىتقان قازاقتىڭ قوس بالۋانى التىن تۇعىردان قول بۇلعادى. ءبىرى – 48 كيلو، ەكىنشىسى – 57 كيلو سالماق دارەجەسىندە قار­سىلاس شاق كەلتىرمەدى. وكىنشىكە قاراي، ايتۋلى ازاماتتاردىڭ ەكەۋى دە قازىر ارامىزدا جوق. تاعدىر تاۋ­قىمەتىن مولىنان تاتقان ءشا­مىل 1989 جىلى ناعىز كەمەلدەنگەن شاعىندا كوز جۇمدى. ول نەبارى 33 جاستا ەدى... جەكە كاسىبىن ورگە دومالاتىپ، جومارتتىعىمەن تانىلعان جاقسىلىق اعامىز كۇ­نى كەشە عانا 70 جاسقا قاراعان شاعىندا باقيلىق بولدى.

سپورتتىق گيمناسشىلاردىڭ باسە­كەسىندە نەللي كيم ەكى مارتە التىن­نان القا تاعىندى. ول ەركىن جانە كوماندالىق سايىستا الدىنا جان سالمادى. اۋىر اتلەتتەر ايقاسىندا 60 كيلو سالماقتاعى ۆيك­تور مازينگە تەڭ كەلەر ەش­كىم تابىلمادى. جەرلەسىمىز قوس­سايىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 290 (130+160) كيلولىق زىلتەمىردى ەڭ­­سەردى. جەلاياقتاردىڭ ەستا­فە­تا­لىق جارىسىندا ۆلاديمير مۋراۆەۆ شاشاسىنا شاڭ جۇق­تىرمادى. سۋ دوبى شەبەرى سەرگەي كوتەنكو مەن باسكەتبولشى نادەج­دا ولحوۆا دا باس جۇلدەنى ولجالادى.

بوكسشىلار باسەكەسىندە سەرىك قوناقباەۆ پەن ۆيكتور دەميا­نەنكو جانە كلاسسيكالىق كۇرەستە اناتولي بىكوۆقا كۇمىس جۇلدە بۇيىردى. شارشى الاڭنىڭ شىنارىنا اينالعان سىرمىنەز سەرىك جارتىلاي فينالدا كۋبالىق قا­بىلان حوسە اگيلاردى ۇتىپ، في­نالدا يتاليالىق پاتريتسيو ولي­ۆامەن كۇش سىناستى. بۇل جەكپە-جەكتە ءبىزدىڭ جىگىت باسىم بول­عان ەدى. بىراق باسەكە تاعدىرى ساياسي تۇرعىدان شەشىلدى. ويتكەنى يتاليا ۇكىمەتى وليمپيا ويىندارىنا بويكوت جاريالاعانى بەل­گىلى. بىراق بيلىكتىڭ بۇل تالابىنا قۇلاق اسپاعان ەر مىنەزدى جىگىت ماسكەۋدەگى دوداعا قاتىسۋدى قۇپ كوردى. ايتۋلى سپورتشىنىڭ ازاماتتىق ۇستانىمىن كسرو-نىڭ سپورت باسشىلارى جوعارى باعا­لاپ، ونىڭ وليمپيادانىڭ التىن تۇعىرىنا كوتەرىلۋىنە قولقابىس ەتتى. ناتيجەسىندە وليۆا التىن السا، قوناقباەۆ كۇمىس مەدالدى قانا­عات تۇتتى. ال ۆيكتور دەميا­نەنكونىڭ شەشۋشى تۇستا قاباعى جارىلسا، اناتولي بىكوۆ اقتىق اي­قاستا ماجارستاننىڭ ماقتا­نى­شى فەرەنتس كوچيشكە ەسە جىبەردى.

قولا مەدالدى موينىنا ىل­گەندەر قاتارىندا فاريد زيگان­گيروۆ، ميحايل نيچەپۋرەنكو، مين­نەۋللا ازيزوۆ، الەكساندر مياسنيكوۆ، سوس ايراپتەيان، الەك­ساندر گونچاروۆ سىندى كوگالداعى حوككەيدىڭ حاس شەبەرلەرى مەن ديسك لاقتىرۋشى تاتيانا لەسوۆا سىندى سپورتشىلار بار. مىنە، ماسكەۋ وليم­پياداسى دەگەن اتاۋمەن تاريحتا قالعان سول اۋقىمدى سپورتتىق شارا وسىدان 40 جىل بۇرىن دۇركىرەپ تۇرىپ وتكەن ەدى.

  

دەرەكناما

 - ماسكەۋ وليمپياداسى بارىسىندا 36 الەمدىك، 39 ەۋروپالىق جانە 74 وليمپيادالىق رەكوردتار تىر­كەلدى. كورەرمەندەر كوپتەگەن جان الىسىپ، جان بەرىسكەن ايقاس­تاردىڭ كۋاسى بولدى.

- كوگالداعى حوككەيدەن ايەلدەر اراسىنداعى جارىس تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلدى. دزيۋدو مەن اۋىر اتلەتتەر سايىستارىندا جاڭادان سالماق دارەجەلەرى قوسىلدى. جەڭىل اتلەتتەر 50 شاقىرىمدىق سپورتتىق جۇرىستە العاش رەت باق سىنادى.

- ماسكەۋدە ەڭ كوپ جۇلدە العان سپورتشى – كسرو وكىلى الەكساندر ديتياتين. سەگىز سپورت ءتۇرى بويىنشا ونەر كورسەتكەن ايتۋلى گيمناسشى سول جارىستاردىڭ بارلىعىندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. ول 3 التىن، 4 كۇمىس جانە 1 قولا مەدالدى يەلەندى.

- 1980 جىلى بەس بىردەي سپورتشىعا ءۇش دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى اتانۋ باقىتى بۇيىردى. ولار – گدر-ءدىڭ جۇزۋشىلەرى ريكا راينيش، باربارا كراۋزە، كارەن مەچۋك جانە كسرو ءجۇزۋشىسى ۆلاديمير سالنيكوۆ پەن بايداركا ەسۋشىسى ۆلاديمير پار­فەنوۆيچ.

- جۇزۋشىلەردىڭ 100 جانە 200 مەترلىك باسەكەسىندە 13 جاسار انگولالىق جورج ليما شەبەرلىك بايقاستى. جەلكەندى سپورتتى سەرىك ەتكەن ساڭلاقتار اراسىندا 70 جاستاعى بولگاريالىق كراسيمير كرىستەۆ ونەر كورسەتتى.

- وليمپيادانىڭ جابىلۋ ءراسىمى كەزىندە الەكساندرا پاحمۋتوۆانىڭ ءسوزى جانە نيكولاي دوبرونراۆوۆتىڭ انىنە جازىلعان «قوش بول، موسكۆا!» ءانى ورىندالعاندا جارىستىڭ بويتۇمارى قونجىق «ميشكا» قول بۇلعاپ، اسپانعا ۇشىپ، كوزدەن عايىپ بولعاندا ورتالىق ستاديونعا جينالعان ونداعان مىڭ جانكۇيەر جانە كوگىلدىر ەكرانعا كوز تىككەن سان ميلليون كورەرمەن كوزىنە جاس الدى.

- ءار وليمپيادادان كەيىن مۇگەدەك جاندار اراسىندا  پاراليمپيادا وتەتىنى بەلگىلى. الايدا ماسكەۋدەگى ويىنداردان سوڭ اتالعان دودا وتكىزىلگەن جوق. ويتكەنى كسرو باسشىلارى ء«بىزدىڭ ەلدە مۇگەدەكتەر جوق» دەپ مالىمەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ءدۇبىرلى «دالا ديدارى»

ونەر • بۇگىن، 08:34

تۇيە كوتەرگەن تيمۋر

ايماقتار • بۇگىن، 08:32

جىگەر جانىعان جۇزدەسۋ

ساياسات • بۇگىن، 08:26

ۆاكتسينالاۋ – ماڭىزدى مىندەت

ۇكىمەت • بۇگىن، 08:17

قاراعاندىدا كارانتين كۇشەيتىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:09

بيزنەستە ايەلدەردىڭ ۇلەسى قانداي؟

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:59

URKER ۇسىنعان ۇزدىكتەر

ونەر • بۇگىن، 07:57

كوروناۆيرۋس باسەڭدەر ەمەس

الەم • بۇگىن، 07:56

كەشىرىم ايى كەلدى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:50

ءۇشىنشى بەسجىلدىق: مەجە مەن مىندەت

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:35

بايراعى بيىك باعزى ونەر

رۋحانيات • بۇگىن، 07:33

ەكى الپاۋىتتىڭ ايقاسى

بوكس • بۇگىن، 07:25

پاۆلوداردا جاعداي كۇردەلەنە ءتۇستى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 07:21

ورازانىڭ ءار ءساتى ساۋاپ

رۋحانيات • كەشە

ءسوزدىڭ جەتى بوياۋى

تانىم • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار