الەم • 02 تامىز، 2020

اللا ەلشىن تۋرالى دەرەكتى فيلم ديور ۇيىندە كورسەتىلدى

79 رەت كورسەتىلدى

پاريجدەگى "ديور" ءسان ۇيىندە اتاقتى ديزاينەر كريستيان ديورانىڭ مۇراجايى تۋرالى، قازاق تامىرلارى بار مودەل اللا قۋانتقانقىزى ەلشىن   "اللا - ديوردىڭ شىعىس مارجانى" دەرەكتى ءفيلمى كورسەتىلدى. بۇل تۋرالى بىزگە  فرانتسيادا تۇراتىن قازاق ازاماتى، اللا ەلشىن تۋرالى دەرەكتىڭ اۆتورى بەرلين يريشەۆ ايتىپ بەردى، - دەپ حابارلايدى Egemen.kz

فيلمگە فرانتسۋزدىڭ ديور  ءۇيىنىڭ ساراپشىلارى قاتىسىپ، پىكىر ايتىپ، كوزقاراسىن ءبىلدىردى.  ء"بىراز ۋاقىتقا دەيىن باتىس ءباسپاسوزىنىڭ  ءبىزدىڭ اللاعا قاتىستى كوزقاراسى بىرجاقتى بولمادى. ءارتۇرلى اڭگىمەلەر  ايتىلدى. اللانىڭ شىن بولمىسىن اشۋعا جەتپىس جىل كەتتى. بىراق ۋاقىت وتكەن سايىن، ۇرپاق اۋىسقان سايىن   تاريح تا كومەسكىلەنىپ، ۇمىتىلا باستايدى ەكەن. ءبىزدىڭ اللانىڭ دا تاريح قالتارىسىنا ەنىپ، ۇمىتىلۋى ابدەن مۇمكىن ەدى" دەيدى بەرلين يريشەۆ.

ومىردە كەزدەيسوقتىق دەگەن بولمايدى. اللانىڭ ەكىنشى ومىرىندەگى شىندىق فرانتسيادا تۇراتىن قازاق ازاماتى بەرلين يريشەۆتىڭ اللانىڭ سۋرەتىمەن كەزدەسكەن ساتىندە اشىلۋىن كۇتىپ تۇرعان شىعار. ءبىزدىڭ بەرليننىڭ  اللانىڭ سۋرەتىن ءپاريجدىڭ ءبىر بۇرىشىندا  كەزدەستىرۋى دە ميستيكالىق قۇبىلىسقا كوبىرەك  ۇقسايدى.  "بىراق ءبىزدىڭ جوبامىز اللانىڭ كوزىن كورگەن ادامداردى ىزدەستىرىپ، تاپتى. ولاردىڭ ەستەلىگىمەن اللا جايلى ەستەلىكتەر قايتا جاڭعىردى. ءبىز اللا جايلى جوبانى پاندەمياعا دەيىن قولعا الىپ، اياقتاپ ۇلگىرگەنىمىزگە قۋانىشتىمىز. اللانى وسىعان دەيىن تاريحي مەكەنى قازاقستانعا اپارىپ، اتا-باباسىنىڭ مەكەنىمەن تانىستىردىق" دەيدى اللا ەلشىن جايلى جوبانىڭ جەتەكشىسى، فرانتسيادا تۇراتىن قازاق ازاماتى  بەرلين يريشەۆ. 

"اللا - ديوردىڭ شىعىستىق مارجانى» ءفيلمى سوعىستان كەيىنگى جىلدارى جوعارى ءسان الەمىن باعىندىرعان  اللا ەلشىننىڭ  تاعدىرى تۋرالى باياندايدى. اللا "ازيا مارجانى" دەپ اتالدى، ونىڭ  كيىمدەر ترامپليندە كورسەتتى، شوۋدان كەيىنگى كەلەسى كۇنى جوعارى ول كيىمدەر  قوعامداعى، اكتريسالار مەن حح عاسىردىڭ الەۋمەتتانۋشىلارىنىڭ گاردەروبىن تولىقتىردى.  ول ول ءسان الەمىندە  "سىلەۋسىننىڭ جانارى" بەينەسىن اسقاقتاتىپ،  ونى ترەندكە  اينالدىردى. "اللا ديور ۇيىندە العاشقى قۇرىلعان جىلى پايدا بولدى جانە كوپشىلىك مويىنداعان ۇلگى رەتىندە بىردەن پوديۋمعا كوتەرىلە الدى. ول كريستيان ديوردىڭ ماركەتينگتىك ستراتەگياسىندا باستى ءرول اتقاردى. ول وعان ساتتىلىك اكەلەتىن اللا ەكەنىن ايتتى. "اللا جايلى شىنايى پىكىردى فرانتسيالىق  دجەروم گوتە ايتتى.  بۇل پىكىردى باسقالار دا قولدادى. جاڭادان تابىلعان دەرەكتەر مەن  قۇجاتتار بويىنشا كوپتەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرىلدى".  – دەدى بەرلين  يريشەۆ.

اللا ءوزىنىڭ شىعىس تامىرلارىمەن استاسىپ جاتقان تەكتى سۇلۋلىعى ەمەس،  سونىمەن قاتار جان-جاعىنا ءۇزىلىپ كەتەردەي اسەر قالدىراتىن  قىپشا بەلىمەن دە تانىمال بولدى. شىعارشىلىق مانسابىنىڭ بۇكىل كەزەڭىندە اللانىڭ  بەلى 47- 49 سانتيمەتر ارالىعىنان اينىماي،  سۇلۋ تۇلعاسىنا ءسان بەرىپ، وزگەلەردەن ەرەكشەلەندىرىپ تۇردى.  سىلەۋسىن كوز، قيعاش قاستى قولدان جاساسا دا، قىپشا بەل تالاي  اللاعا ەلىكتەگەن تالاي ارۋعا تەك ارمان كۇيىندە قالدى.  

اللا ەلشىن  ديوردا 20 جىل جۇمىس جاسادى، ال ديزاينەر قايتىس بولعاننان كەيىن  سەن-لوراندا جۇمىس ىستەدى. 1950-ءشى جىلدارى كينو جۇلدىزدارى بويىندا قازاقتىڭ قانى بار شىعىستىڭ حاس سۇلۋىنا قاراپ بوي تۇزەدى، سۇلۋلىقتىڭ ەتالونىنداي قابىلداندى.

اللا جايلى دەرەكتى ءفيلمنىڭ اۆتورى، بەرليندەگى فرانتسياداعى قازاقتار قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى بەرلين يريشەۆ ءوز  توبىمەن بىرگە فوتوسۋرەتتەر، بەينەلەر، سونداي-اق اللا ەلشىننىڭ  ەستەلىكتەرى مەن كەز-كەلگەن ەستەلىكتى ىزدەپ تابۋدا قىرۋار جۇمىستار اتقاردى.
اللانىڭ ء ومىرى تۋرالى فاكتىلەردى جيناۋ وڭاي بولعان جوق. اللانىڭ ءجۇزىن بەينەلەگەن كارتينالار عانا ەمەس، اللا تۋرالى دەرەكتەر قىمباتقا ساتىلدى. سوعان قاراماستان،  زەرتتەۋدى توقتاتپاعان شىعارماشىلىق توپتىڭ ارەكەتىن ونەرگە دەگەن ادالدىق دەپ باعالاۋعا بولادى.

يريشەۆ وسىعان دەيىنگى كەزدەسۋلەردە   اللانىڭ جالعىز ۇلى مارك دە دۋل العاشقىدا بايلانىسقا شىققىسى كەلمەگەنىن، بۇل جاعداي اللا جايلى شىندىقتى ودان سايىن قويۋلاندىرىپ جىبەرگەنىن، كەيىن بايلانىسقا شىعىپ،  ناعاشى اتاسىنىڭ قازاق ۇلتىنان شىققانىن راستاعانىن ايتىپ بەرگەن ەدى.  

اللانىڭ اكەسىنىڭ تاريحى جۇمباق بولىپ كەلگەن. وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا بەرلين يريشەۆاللانىڭ اكەسى قۋانتحان 1897 جى­لى ۆەرنىي قالاسىندا (الماتى) اۋقاتتى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەنىن، وتكەن  عاسىردىڭ 20 جىلدارى ينجەنەر ماماندىعىن العان قۋانتحان سولتۇستىك-شىعىس قىتايعا،  حاربيندە 1891 جىلى باستالعان الەمدەگى ەڭ ۇزىن تەمىر جولدىڭ قۇرىلىسىنا اتتانعانى،  اللانىڭ شەشەسى تاماراعا ۇيلەنىپ، اللانىڭ دۇنيەگە كەلگەنىن ايتقان.

وسىعان دەيىن بەرلين يريشەۆپەن  اللا ەلشىنىڭ اكەسى قۋانتقان جايلى دەرەك تابىلعان اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن بولاتىن.  بەرلين اعا الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا   قۋانتقان ەلشىننىڭ حاربيندە بولعان كەزى ءوزىمىزدىڭ قاسىمحان شادياروۆتىڭ دا سول وڭىردە  بولعان كەزىنە سايكەس كەلگەنىن جازعان بولاتىن.  دەمەك، قۋانتقان ەلشىن مۇحامەدجان تىنىشباەۆ ءتارىزدى  ينجەنەريا ءتارىزدى ماماندىقتى يگەرگەن  ساناۋلى قازاقتىڭ ءبىرى.  ءارحيۆتى ىندەتە قازساق، رەسەي نەمەسە قىتاي ارحيۆتەرىنەن ول جايلى دەرەكتەردىڭ شىعۋى ابدەن مۇمكىن.     سول ساتتە جۋرناليستەرگە ءتان قىزىعۋشىلىقپەن "قۋانتقان ەلشىن مەن قاسىمحان شادياروۆتىڭ اراسىندا ءبىر بايلانىس بولۋى ابدەن مۇمكىن عوي" دەپ سۇراعان كەزدە "ابدەن مۇمكىن. بۇل تاريح. اللا ەلشىننىڭ تاريحى  قۋعىن-سۇرگىندە شەتەل اسىپ كەتكەن قازاق ازاماتتارىنىڭ ۇرپاقتارىنىڭ تاعدىرى. ولار جايلى ءالى تالاي دۇنيە جازىلادى. كينو تاسپالانادى. اللا ەلشىن تۋرالى دەرەكتى فيلم سولاردىڭ العاشقىسى" دەپ جاۋاپ بەرگەن.   

حاربين قىتاي مەن كسرو بۋفەر ايماق مىندەتىن اتقارىپ تۇر. 1930 جىلدارى قازاقستاندا تۇركسىب تەمىر جولى باستالعان كەزدە ونىڭ اسەرى حاربيندە دە بولعان. دەمەك، دەمەك ءدال سول كەزەڭدە حاربينگە  كسرو اتىنان ينجەنەر رەتىندە اتتاندىرىلعان قۋانتقان ەلشىن دە قازاق تاريحىندا ىزدەۋشىسى بولماعان ايتۋلى تۇلعا. دەمەك، ءساتىن سالسا الداعى ۋاقىتتا قۋانتقان ەلشىن  اللا ەلشىن بەينەلەرى "اتاماننىڭ اقىرى"،  ء"ترانسىبىر ەكسپرەسى"  ءتارىزدى كينو-جوباعا سۇرانىپ تۇرعان تاقىرىپ.  

ء"بىز ءوز تاراپىمىزدان ءبىز ديور ءۇيىنىڭ تاماشا ۇجىمىنا فيلم مەن جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا تىعىز ىنتىماقتاستىق پەن كەڭەس بەرگەنى ءۇشىن العىس بىلدىردىك. قىركۇيەك ايىندا حولدينگتىڭ باسقارماسىندا كەڭەيتىلگەن سكرينينگ وتەدى.الدا جاڭا تولقۋلار بولادى. بىراق بۇل ەندى الاڭداۋشىلىق ەمەس، وسىعان دەيىنگى اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىنەن  ءلاززات الۋدىڭ جاعىمدى سەزىمدەرى. جالپى الەمدە ءسان پاديشالارى  تۋرالى اڭىز كوپ.  بىراق حالىق تەك دەرەكتى قۇجاتتارعا عانا باسىمدىق بەرەدى. ءبىز تاريحي دەرەكتەرگە باسىمدىق بەردىك. سول سەبەپتى ءبىزدى اللانىڭ ءومىر تاريحىن زەرتتەگەن تۇڭعىش توپ رەتىندە تانيدى. قۋانتقان مەن اللا ەلشىن جايلى تىڭ دەرەكتەردى ىزدەۋ الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسا بەرەدى.

ءبىز تەك جارقىن سۇلۋلىعىمەن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار پاراساتتىلىعىمەن جانە تاپقىرلىعىمەن ەرەكشەلەنەتىن دارىندى جاستارىمىز ءۇشىن پەردە كوتەردىك. وزدەرىڭىزدى ساقتاڭىزدار. ءبىز بەن سىزدەردى كۇتىپ تۇرعان اسەرلى جاڭالىقتار وتە كوپ" دەيدى بەرلين يريشەۆ.   

سوڭعى جاڭالىقتار

شىعىسقا قار ءتۇستى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار