تەحنولوگيا • 31 شىلدە، 2020

ينتەرنەت اشتىعى

30 رەت كورسەتىلدى

ينتەرنەت اشتىعى نەمەسە اشار­شى­لىعى بولا ما؟ ارينە، بولادى. بىراق ين­تەر­نەتتىڭ، ودان كەيىن ومىرگە كەلگەن تسيفر­لاندىرۋدىڭ العاشقى دامۋ ساتىسىندا ءبىز مۇنى پالەندەي سەزىنبەۋىمىز مۇمكىن. ويت­كەنى بۇل – وركەنيەت جەتىستىكتەرىنە سايكەس تۋىن­دايتىن كەسەلدەردىڭ ءبىرى.

ءححى عاسىردا وسىنداي كەسەلدەر قاتارى كوبەيە تۇسەتىن سەكىلدى. تەحنولوگيالىق جەتىس­تىكتەردىڭ جاڭا تولقىندارى ادامزاتتىڭ ءومىر ءسۇرۋ فورماسىنا، داعدىسىنا ۇلكەن وزگەرىستەرىن ۇسىنۋدا. ونىڭ ءتىپتى ادامنىڭ وزىنە دەگەن كوزقاراسىن دا وزگەرتە باستاعانى سەزىلەدى. سونىڭ ءبىر مىسالى، ادامنىڭ ەڭبەك ەتۋشىدەن تۇتىنۋشى قاۋىمعا قاراي اۋىسۋى بولدى.

وتكەن جىلى الاكولگە بارىپ ون كۇن دەمالدىق. سوندا ينتەرنەت اشتىعىن از بولسا دا سەزىندىم دەپ ايتا الامىن. تاماق توق، كوڭىل كوك. بىراق ءبارىبىر بىردەمە جەتىسپەي تۇرعان سەكىلدى. سەبەبى وندا ينتەرنەت دۇرىس جۇمىس ىستەمەيدى ەكەن. قاپتاعان دەمالۋشىلاردىڭ ورتاسىندا بولا وتىرىپ، ءوزىمدى ءسات سايىن، ساعات سايىن بولىپ جاتاتىن ەل مەن الەم جاڭالىقتارىنان قۇرالاقان قالعانداي سەزىن­دىم. قازاقستاننىڭ تۋريزم تۇرعىسىنان ەڭ تارتىمدى جەرىنىڭ ءوزى ءالى كۇنگە دەيىن ينتەرنەتپەن دۇرىس قامتىلماۋى كوپ جاعدايدان سىر اڭعارتسا كەرەك.

جارايدى، مۇنى ەرىككەننىڭ ەرمەگى دەيىك. ال اۋىلدى جەرلەردە وزدەرىنىڭ ينتەرنەتكە قاتىستى ناقتى جۇمىس پەن تىرشىلىك مۇق­تاج­دىقتارىن جۇزەگە اسىرا الماي وتىر­عان قانشاما ادام بار. ءبىر تانىسىمىز اۋىل مەكتەبىندە مۇعالىم بولىپ ەڭبەك ەتەدى. اۋىل مۇعالىمى دەمەسەڭىز، جۇمىسقا بەرىلگەنى كەرەمەت. سول تانىسىمىز جوعارى ساناتتى مۇ­­عالىم اتاعىنا قۇجاتتارىن تاپسىرىپ، ونىڭ بارلىق تالابىن ورىنداعان. بۇل اتاقتى الۋىنا ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگى، بارلىق جۇمىس كورسەتكىشى سايكەس كەلگەن. ءسويتىپ وعان جوعارى ساناتتاعى مۇعالىم مارتەبەسى بەرىلگەن. بىراق ول اتاقتى قۋاتتايتىن ق­ۇ­جاتتى الۋدىڭ ءوزى قيىن بولعان. سەبەبى اۋىل­دا ينتەرنەت جۇمىس ىستەمەيدى. ينتەرنەت اۋىلدا ءبىر-اق جەردە، تەك مەكتەپتە عانا بار ەكەن. سول مەكتەپكە جازعى دەمالىس كەزىندە قايتا-قايتا بارا ءجۇرىپ، جاڭاعى قاعازعا ءۇش-ءتورت كۇننىڭ ىشىندە قول جەتكىزگەن. قۇجاتتىڭ كەشىكتىرىلۋ سەبەبى سول مەكتەپتىڭ وزىندە دە ينتەرنەتتىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەمەيتىندىگى بولىپ شىعىپتى.

بۇۇ-نىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ۇيى­مى بار. بۇل ۇيىم الەم حالىقتارىنىڭ ارا­سىن­داعى اشارشىلىققا ءتۇرلى زەرتتەۋلەرمەن قاتار ناقتى ەسەپ تە جۇرگىزىپ وتىرادى. ونىڭ ساراپشىلارى «بىلتىر جەر بەتىندە ادامزاتتىڭ پالەنشە پايىزى نەمەسە سانى پالەنشە كۇن اشتىقتى سەزىندى» نەمەسە «پالەنشە كۇن سۋ تاپشىلىعىن سەزىندى» دەپ جازىپ قويادى. ازىرگە ينتەرنەت اشتىعىن ەسەپتەۋ قاجەتتىگى مەن مۇمكىندىگى مۇنداي دەڭگەيگە دەيىن جەتە قويعان جوق. ويتكەنى وسى ۋاقىتقا دەيىن ينتەرنەت قىزمەتىن دۇرىس پايدالانىپ كورمەگەن ادامداردىڭ ەلەۋلى بولىگى ونىڭ اشتىعى بولاتىندىعىن دا سەزىنە بەرمەيدى. ويتپەگەن جاعدايدا بۇۇ-نىڭ اياسىندا ەندى ينتەرنەت قولجەتىمدىلىگى سەكىلدى ۇيىم قۇرىلىپ، ونىڭ ساراپشىلارى «بىلتىر قازاقستاندا ادامداردىڭ پالەنشە پايىزى نەمەسە سانى پالەنشە كۇن ينتەرنەت اشتىعىن سەزىندى» دەپ جازىپ قويعان بولار ەدى جانە مەنىڭ ءوزىم مەن جوعارىداعى تانىسىم سول ءتىزىمنىڭ ىشىندە جۇرەر ەدىك.

ەلىمىزدە ينتەرنەت قولجەتىمسىزدىگى پروب­لەماسىنىڭ بار ەكەنى كوروناۆيرۋس كەزىندە ايقىن كورىندى. اۋىلدارداعى مىڭداعان مەكتەپ بالالاردى قاشىقتان وقى­تۋ­عا مۇلدەم دايىن بولماي شىقتى. ادام­دار وزدەرىنە ۇكىمەت تاعايىنداعان جاردەم­اقى­لاردى الا الماي سارساڭعا ءتۇستى. سەبەبى ميلليونداعان ادامداردىڭ وتىنىش­تەرىن قابىلداپ، شەشىم شىعارۋعا، ءتيىستى قاراجاتتى ادامدارعا جەت­كىزىپ بەرۋگە ەلەكتروندى ۇكىمەت پەن بانك جۇيەسىنىڭ ءوزى ءازىر ەمەس ەكەن. مىنە، وسى كەزدە ەلىمىزدە قوعام دامۋىن جاڭا ساتىعا كوتەرەدى دەپ ەسەپتەلگەن «تسيفرلاندىرۋ سيقىرىنىڭ» تولىق كولەمىندە، ياعني قويىلىپ وتىرعان تالاپقا سايكەس جۇزەگە اسپاعاندىعى ءمالىم بولدى.

مايكروسوفت كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاعان الەمنىڭ اتاقتى بايى بيلل گەيتس «بولاشاقتا ينتەرنەتتەن تىس قالعان ادام ومىردەن دە تىس قالادى» دەگەن ءسوزدى وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن ايتقان بولاتىن. ايتقانى ايداي كەلدى. قازىرگى ءومىردى، جۇمىس پەن تۇرمىستى ينتەرنەتسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. مىنە، وسىنداي ساتتە ينتەرنەت اشتىعىن سەزىنۋ بىرتە-بىرتە تاماق اشتىعىن سەزىنۋمەن بىردەي اسەر ەتەتىنى ايقىن.

سوندىقتان ەلىمىزدىڭ شالعايداعى ەلدى-مەكەندەرىن كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن قام­تاماسىز ەتۋدىڭ وزەكتىلىگى ۋاقىت وتكەن سا­يىن ارتا تۇسەدى. بۇل كەڭ بايتاق جەرى بار قازاقستان ءۇشىن قىمباتقا تۇسكەنىمەن، ادام مەن قوعام يگىلىگى جولىندا ءوزىن ءوزى اقتايتىن اۋقىمدى جوباعا اينالادى دەپ سەنەمىز.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار