اتىراۋ تۋريستىك ايماقتىڭ قالىپتاسۋىنا قولايلى ولكە بولىپ تابىلادى. XX عاسىردىڭ باسىندا كەللەر وبلىسىمىزعا قاراستى يندەر تۇزدى كولىنە ساياحاتتاپ كەلەدى. تۇزدىكولدىڭ اۋماعى سول كەزەڭدەگى دەرەكتەر بويىنشا 45 شاقىرىم دەلىنگەن.
1926 جىلى تۇزدىكولدەن 1 638 توننا تۇز الىنىپ, جايىق وزەنى ارقىلى ءتيىستى پۋنكتتەرگە جەتكىزىلگەن. قالعان تۇزدىڭ قورى جايىق بالىقشىلارىنىڭ ەنشىسىنە بۇيىرعان. كەللەر ءوز زەرتتەۋلەرىندە: «يندەردىڭ تۇزىنىڭ ساپاسى جوعارى. تۇزدى ىشەكتى تۇزداۋعا پايدالانعان دەيدى. سونىڭ ناتيجەسىندە سكريپكانىڭ ىشەكتەرى جاسالىپ, وتاعا ارنالعان ينەلەر دايىندالعان», – دەيدى.
زەرتتەۋشى كەللەر ەمدىك بۇلاققا بارعان ساتىندە شاتقالدان اعىپ جاتقان سالقىن سۋعا كوزى ءتۇسىپ, ىشۋگە جارامسىزدىعىن ايتادى. ال ۇعا اكادەميگى مۇفتاح ديار ۇلىنىڭ زەرتتەۋلەرىندە: «...ەڭ پايدالىسى, ىشىندەگى تۇزدى سۋى,ونىڭ ىشىندە ءتۇرلى ميكروەلەمەنتتەر بار. سونىڭ ىشىندەگى وتە قىمباتى – بور, بروم, كالي, ماگني...», – دەپ جازادى.
تازا بۇلاقتى تۇزدى كولدى كورگەن ساتىندە كەللەردىڭ ساناسىنا شيپاجاي سالىنسا دەگەن وي كەلەدى. كۇن ساۋلەسىمەن, ۇلتتىق سۋسىنىمىز قىمىزبەن ەمدەۋدى دە ۇسىنىس رەتىندە ايتادى.
كەللەر ولكەمىزگە قادام باسقان ساتىندە, قازاق اۋىلدارىنا بارعانىن ەرەكشە تولعانىسپەن ءوز ەڭبەگىندە اتاپ وتەدى. «ورال تاۋىنان يندەر تاۋىنا دەيىن» اتتى ەڭبەگىندە: «... اۋىل اقساقالدارى تورىنە شىعارىپ, شۇبات ۇسىندى. بايقاعانىم باستى تاعامدارى ەت, ءسۇت ونىمدەرى. باستى كاسىبى – مال باعۋ. بۇل ولكەدە تەڭىز قىرىققاباتى, تاۋساعىز, جۇزعىن سەكىلدى وسىمدىكتەردى كەزدەستىردىم. ەلدى اشارشىلىق كەزەڭىندە قۇتقارعان ماننا وسىمدىگىن بايقادىم. ولكەدەگى ازاماتتار كالمىكوۆ بازارىنا اپارىپ, ماننانى ساتىپ, ساۋدا-ساتتىق بايلانىسىن كۇشەيتكەن» – دەپ جازادى.
زەرتتەۋىنىڭ سوڭىندا: «يندەر تاۋىنىڭ ماڭىندا ايالدادىم. ادام قايران قالادى. تاۋ اراسىندا قازاق اۋىلى كورىنەدى. بيىك جارتاستا قازاق بالاسى حالىق ءانىن شىرقاپ وتىر. كوشپەلى قازاقتىڭ نەلىكتەن كەڭ دالادا عۇمىر كەشەتىنىن ەندى تۇسىنگەندەي بولدىم», – دەپ اتاپ وتەدى.
ءيا, ولكە تاريحىنا قاتىستى تىڭ دەرەكتەر جەتەرلىك. بۇل ءبىر عانا زەرتتەۋدىڭ ۇشقىنى. زەرتتەۋشى كەللەردىڭ XX عاسىردىڭ باسىندا ايتقان ۇسىنىسى وزەكتىلىگىن جويعان ەمەس. ايتىلعان ماسەلەنىڭ شەشىمى بۇگىن, ەرتەڭ شەشىلەدى دەگەن ءۇمىت بار.
ادىلبەك ومىرزاقوۆ,
جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى
اتىراۋ
