ب.ءمۋسيننىڭ ايتۋىنشا, پاندەميا كەزىندە ينتەرنەت جانە ەلەكتروندىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەر ءبىرىنشى قاجەتتىلىكتەگى قىزمەتتەرگە اينالدى.
ەلەكتروندىق ساۋدانى دامىتۋ قازىرگى كۇردەلى ۋاقىتتا وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر. بيىل جوعارى ءوسۋ قارقىنى بايقالۋدا. وسىلايشا, وسى جىلدىڭ 6 ايىندا ينتەرنەت-دۇكەندەردە ساتىپ الۋ سانى 19,5 ملن تاۋارعا جەتتى. قازاقستاندىق ينتەرنەت-دۇكەندەردە ساتىپ الۋ سانى ەكى ەسەگە — 7 ملن-نان 14 ملن-عا دەيىن ءوستى.
ەلەكتروندى ساۋدادا 4 نەگىزگى باعىت بار: ەلەكترونيكا, تاماق جانە ونىمدەر, كيىم, فارماتسەۆتيكا. بارلىعى وتاندىق پلاتفورمالاردا جۇمىس ىستەيدى.
ب.مۋسين اتاپ وتكەندەي, نارىقتى تالداۋ پاندەميا كەزەڭىندە ازاماتتاردىڭ ونلاين رەجيمىندە تۇتىنۋ قۇرىلىمى وزگەرگەنىن كورسەتەدى. ادامدار ءوز باسىمدىقتارىن وزگەرتتى. كيىم مەن كوسمەتيكانى ساتىپ الۋدىڭ تومەندەۋى بايقالادى. الايدا بۇل رەتتە حالىق ونلاين تۇردە ازىق-ت ۇلىك, ءدارى-دارمەك جانە بالالار تاۋارلارىن كوبىرەك ساتىپ الا باستادى.
قازاقستاندا پاندەميا كەزىندە وزەكتى بولىپ تابىلاتىن كوپتەگەن تاۋار پوزيتسيالارىنىڭ ءوندىرىسى بار ەكەنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. تيىسىنشە, قازاقستاندىق وندىرۋشىلەردى ونلاين رەجيمگە شىعارۋ جونىندە بەلسەندى جۇمىس ىستەۋ ۇسىنىلادى.
پاندەميا كەزەڭىندە بەلسەندى دامىپ كەلە جاتقان نارىقتار FoodTech جانە PharmTech بولدى.
"مىسالى, قازاقستاندىق Arbuz.kz سۋپەرماركەتتىندە ازىق-ت ۇلىك ساتىپ الۋ 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا ءساۋىر-ماۋسىمدا 7 ەسەگە دەيىن ءوستى. وڭىرلەردە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ونلاين سەرۆيستەرىنىڭ پايدا بولۋى ماڭىزدى. بۇل ءۇشىن ءبىز Arbuz.kz, Chocofood جانە باسقا كومپانيالارمەن جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردى ونلاين ساتۋعا ۇيرەتەمىز", دەدى ب.مۋسين.
سونداي-اق, فارماتسەۆتيكا سەگمەنتىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. بۇگىندە ونلاين تۇردە انتيبيوتيكتەردى ساتۋدا پروبلەمالار بار. سەبەبى بۇل ونلاين-رەتسەپتۋرانىڭ بولۋىن تالاپ ەتەدى.
"ول ءۇشىن ءبىز دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن ينتەرنەت دۇكەندەردى تەلەمەديتسينالىق جانە ونلاين-رەتسەپتىلەر سەرۆيستەرىمەن بايلانىستىرامىز", دەدى ب. مۋسين.
بارلىق قازاقستاندىق كومپانيالارعا حالىقارالىق ستارتاپتارمەن باسەكەلەسۋگە تۋرا كەلەدى. ولاردىڭ ۇزاق ۆەنچۋرلىق قارجىلاندىرۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەنىن اتاپ كەتۋ قاجەت. بۇل ءۇشىن ۆەنچۋرلىك كاپيتالدىڭ وتاندىق نارىعىن دامىتۋ ماڭىزدى. بۇل باعىتتا ۆەنچۋرلىك كاپيتالدى رەتتەيتىن زاڭ جوباسى ازىرلەنۋدە. سونداي-اق "بايتەرەك" ۇبح" اق-مەن QazTech Ventures قاراجاتىن قازاقستاندىق ستارتاپتارعا تارتۋ تۋرالى ۋاعدالاستىق بار.
ەلەكتروندىق ساۋدا ءۇشىن نەگىزگى قۇرال — لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋى. "قازپوشتا" اق-نىڭ بيزنەسكە ارنالعان ءۇش فۋلفيلمەنت ورتالىعى بار.
نارىقتىق قاجەتتىلىككە ساي 2025 جىلعا قاراي ەلىمىزدە 20 فۋلفيلمەنت ورتالىعىن اشۋ جوسپارلانۋدا. سونىمەن قاتار نارىق ءوز ينفراقۇرىلىمىن دەربەس دامىتا باستاۋدا. ولار قويمالار قۇرىلىسىن جانە "سوڭعى ميليا" شەشىمدەرىن قاجەت ەتەدى.
ەلەكتروندىق ساۋدانىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرىنىڭ ءبىرى ەسىككە دەيىن جەتكىزۋ بولىپ تابىلادى. كليەنتتەر ءوز تاۋارلارىن تەز ءارى ىڭعايلى تۇردە العىسى كەلەدى. وسى ورايدا «قازپوشتا» ينفراقۇرىلىمى پوشتوماتتار, سالەمدەمەلەر سۋپەرماركەتتەرى ارقىلى اتالعان ماسەلەنى شەشۋگە جول اشادى.
بۇگىنگى كۇنى 4 مىڭعا جۋىق فرونت وفيس قىزمەت كورسەتەدى. نارىق قاتىسۋشىلارى جەدەل جەتكىزۋ مەرزىمىن قىسقارتۋ بويىنشا جۇمىس اتقارىپ جاتىر. قازىرگى ۋاقىتتا تاۋارلار 1-دەن 3 كۇن ارالىعىندا جەتكىزىلەدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, نارىق بارلىعىنا اشىق. 570-تەن استام كومپانيا كۋرەرلىك قىزمەتتەر نارىعىندا جۇمىس ىستەيدى.
قازاقستان ترانزيتتىك الەۋەتتى دامىتۋ جولىندا بەلسەندى جۇمىس اتقارىپ جاتىر. بۇل باعىتتا قازپوشتا "قورعاس" شىحو اۋماعىندا بوند قويماسىنىڭ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدا. رەسەيگە دە, ەۋروپالىق ەلدەرگە دە تاۋارلاردىڭ ءترانزيتىن قامتاماسىز ەتەدى.
سونداي-اق قازپوشتا گەرمانيادان جانە ۇلىبريتانيادان رەسەيگە جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنە تاۋارلاردى تاسىمالداۋدا.
ەلەكتروندى ساۋدانىڭ دامۋى — وففلاين بيزنەستىڭ ونلاين ساتۋعا ءوتۋى.
ء"بىزدىڭ مىندەتىمىز – وففلاين كاسىپكەرلەردىڭ ونلاين ساتۋعا وتۋىنە كومەكتەسۋ. ول ءۇشىن ءبىز ءبىر قاراعاندا قاراپايىم, بىراق ونلاين جۇمىسقا ماڭىزدى نارسەلەردى ۇيرەتۋىمىز كەرەك. بۇل – تاۋارلاردى سۋرەتكە ءتۇسىرۋ, برەندتتەۋ جانە ت. ب.", دەيدى ب.مۋسين.
سونداي-اق كاسىپكەرلەردىڭ تسيفرلىق سەرۆيستەرگە قولجەتىمدىلىگىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتۋ قاجەت.
ء"بىز بۇل ارنايى سەرۆيستەردى Astana Hub-قا جينايمىز. ءبىز قر ەحاقم جانە “اتامەكەن” ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسىپ, كاسىپكەرلەردى ونلاين-ساتۋعا ۇيرەتۋ ءۇشىن ارنايى باعدارلاما قۇرۋعا دايىنبىز. اتالعان جۇمىسقا سالادا جەتىستىككە جەتكەن كاسىپكەرلەردى تارتامىز", دەدى ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيستر.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وندىرۋشىلەردى ونلاين تۇردە ساتۋعا شىعارۋ ماڭىزدى. وسى ورايدا, اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىن ءىرى ريتەيلەرلەرمەن تىكەلەي بايلانىستىراتىن اگرارلىق تسيفرلىق پلاتفورما قۇرۋ ۇسىنىلادى. بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىنە تىكەلەي ساتۋعا قولجەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قوسىمشا پلاتفورما ارقىلى ىڭعايلى بانكتىك جانە لوگيستيكالىق سەرۆيستەردى الۋعا, ورتس-لاردا تاۋارلاردى ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل بارلىق دەلدالداردى الىپ تاستايدى, سايكەسىنشە سوڭعى تۇتىنۋشى ءۇشىن باعا تومەندەيدى. تسيفرلىق پلاتفورما سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وندىرۋشىلەرگە حالىقارالىق نارىققا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, ب. مۋسين الەمدە بولىپ جاتقان ترەندتەرگە توقتالىپ ءوتتى.
"پاندەميا كەزىندە ەلەكتروندىق ساۋدا نارىعى تاۋار اينالىمىنىڭ درايۆەرىنە اينالدى. مىسالى,Amazon كومپانياسى پاندەميا كەزىندە 100 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشتى. Aliexpress-ءتىڭ پلاتفورماسىندا رەسەيلىك تاۋارلاردىڭ ساتىلۋى 3 ەسە ءوستى. ال قازاقستاندىق ينتەرنەت-دۇكەن Flip.kz پاندەميا كەزىندە جۇمىس ورىندارىنىڭ سانىن 20%-عا ءوسىردى. بۇل ونلاين-ساۋدا بيزنەسكە جۇمىس ورىندارىن ساقتاپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار ونى ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن كورسەتۋدە", دەپ ب.مۋسين, قر ءتسدياوم بارلىق سالالاردى ونلاينعا اۋدارۋعا باسقا مينيستىرلىكتەرمەن بىرلەسىپ پىسىقتاۋدى جالعاستىراتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ەل ەكونوميكاسىنداعى تاۋار اينالىمىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە حالىق اراسىندا الەۋمەتتىك قاشىقتىقتى ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءاليحان سمايىلوۆ ەلەكتروندىق ساۋدا قولما-قول اقشاسىز تولەمدەرگە كوشۋگە, كولەڭكەلى ساۋدا كولەمىنىڭ تومەندەۋىنە جانە كاسىپكەرلىكتىڭ جالپى وسۋىنە ىقپال ەتەتىن قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
"2020 جىلدىڭ ءى جارتىجىلدىعىندا ەلەكتروندىق ساۋدا نارىعىنىڭ جالپى كولەمى 2019 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 2,2 ەسەگە ءوسىپ, 435 ملرد تەڭگەگە جەتتى", دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ەلەكتروندىق كوممەرتسيا نارىعىن دامىتۋدى ىنتالاندىرۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس اتقارۋ كەرەك.
بىرىنشىدەن, ۇزاق مەرزىمدى قارجىلاندىرۋعا قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى.
ەكىنشىدەن, ءىرى قويمالاردان بولشەك ساتىپ الۋشىلارعا دەيىن جەتكىزۋ لوگيستيكالىق تىزبەگىن قۇرۋ قاجەت. ول ءۇشىن قازپوشتانى جانە جەكەمەنشىك كۋرەرلىك كومانيالاردى كەڭىنەن تارتۋ كەرەك.
ۇشىنشىدەن, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ, تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىكتەرى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پلاتاسىمەن بىرلەسىپ, كاسىپكەرلەردى ونلاين تۇرىندەگى ساۋداعا ۇيرەتەتىن كۋرستاردى ەنگىزۋ قاجەت.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەلەكتروندىق كوممەرتسيانى دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى جول كارتاسى ازىرلەندى. بۇگىنگى ايتىلعان ماسەلەلەردى ەسكەرە وتىرىپ, وسى جول كارتاسى اياسىندا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزۋ كەرەك.
