قازىرگى وركەنيەتكە ۇمتىلعان ادامزات قوعامى تەك ساياسي-ەكونوميكالىق قانا ەمەس, ەكولوگيالىق, مادەني, الەۋمەتتىك, رۋحاني سالانى دامىتۋعا دا كوڭىل اۋدارىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىرى – سوڭعى ۋاقىتتاردا الەمدىك ارەنادا قولعا الىنىپ كەلە جاتقان ارنا گەندەرولوگيالىق ءىلىم جانە ودان تۋىندايتىن: گەندەرلىك ساياسات, گەندەرلىك ءبىلىم بەرۋ, گەندەرلىك تەڭدىك سياقتى باعىتتار بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى گەندەرولوگيانى دامىتۋدىڭ بۇگىنگى تاڭداعى ماڭىزدى ءبىر بۋىنى گەندەرلىك ءبىلىم بولىپ وتىر.
قازىرگى وركەنيەتكە ۇمتىلعان ادامزات قوعامى تەك ساياسي-ەكونوميكالىق قانا ەمەس, ەكولوگيالىق, مادەني, الەۋمەتتىك, رۋحاني سالانى دامىتۋعا دا كوڭىل اۋدارىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىرى – سوڭعى ۋاقىتتاردا الەمدىك ارەنادا قولعا الىنىپ كەلە جاتقان ارنا گەندەرولوگيالىق ءىلىم جانە ودان تۋىندايتىن: گەندەرلىك ساياسات, گەندەرلىك ءبىلىم بەرۋ, گەندەرلىك تەڭدىك سياقتى باعىتتار بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى گەندەرولوگيانى دامىتۋدىڭ بۇگىنگى تاڭداعى ماڭىزدى ءبىر بۋىنى گەندەرلىك ءبىلىم بولىپ وتىر.
وسى تۇستا, الدىمەن, گەندەرلىك ءىلىمنىڭ نە ەكەندىگىنە توقتالىپ ءوتكەنىمىز ءجون سياقتى. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, گەندەر – قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنا قاتىستى تۇرعىدان العاندا, ەر مەن ايەلدىڭ تەڭ قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىن جانە ونى ىسكە اسىرۋدىڭ جولدارىن قاراستىراتىن, جىنىستىق كەمسىتۋشىلىكتەرگە قارسى باعىتتالعان, ءبىر قىرىنان, عىلىمي نەگىزدەلىپ كەلە جاتقان, ەكىنشى ءبىر قىرىنان, ساياسي-الەۋمەتتىك سيپاتقا يە بولاتىن قوعامدىق قوزعالىس جانە ارنايى ءىلىم.
گەندەر ۇعىمىن تەك قانا ايەل تەڭدىگىن قورعايتىن باعىت نەمەسە ونىڭ قۇقىقتارىن اسىرا پايدالانۋدى كوزدەۋگە بەتبۇرىس دەپ قانا تۇسىنۋگە بولمايدى. گەندەر – تەك ايەلدىڭ عانا ەمەس, ەر ادامنىڭ دا تۇلعالىق ەرەكشەلىكتەرىن قورعايتىن, ال كەمسىتۋشىلىك بولعان جاعدايدا ونىڭ دا مۇددەسىن ساقتاۋعا اتسالىساتىن قوعامدىق ۇدەرىس. ەگەر ادامنىڭ بيولوگيالىق, الەۋمەتتىك, ساياسي, پسيحولوگيالىق سياقتى جان-جاقتى قىرلارى بار ەكەندىگىن ەسكەرسەك, شىندىعىندا ەر مەن ايەل ءابسوليۋتتى تەڭ بولا المايدى. وسى تۇستا, «تەڭ» دەگەن تۇسىنىكتى كەيبىر باتىستىق كوزقاراستار «بىردەي» دەگەن ۇعىممەن الماستىرىپ الادى. سوندىقتان ولار ەكى جىنىستىڭ بيولوگيالىق بولمىسىن دا تەڭەستىرىپ جىبەرەدى. مىنە, سونىڭ سالدارىنان ۇلىبريتانيادا بالا تۋ سانىنىڭ ازايۋى, ءسويتىپ, الداعى 40-50 جىلدا انگليادا اعىلشىن دەگەن ۇلتتىڭ بولماۋ قاۋپى تۋىنداپ تۇر. سەبەبى, ايەلدەر «ءبىز دە ەر ادامدارمەن بىردەيمىز» دەگەن جەلەۋمەن بالا تۋدان باس تارتۋدا.
گەندەر سالاسىنداعى سان قىرلى كۇردەلى ماسەلەلەردى ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن, ونى بىرجاقتى تاياز ۇعىنۋشىلىقتى جويۋ ءۇشىن, ەر دە, ايەل دە ءوزىنىڭ قۇقىقتارىنىڭ تەڭ ەكەندىكتەرىن سەزىنۋ ءۇشىن جاستارعا ارنايى جانە جۇيەلى ۇيىمداستىرىلعان گەندەرلىك ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. ول الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە زەرتتەلىپ, ناقتى ءىس-شارالار ارقىلى ءوز دەڭگەيىندە قولعا الىنۋدا. ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى گەندەرلىك ءبىلىم بەرۋ تەك قانا بىرجاقتى باتىستىق, شىعىستىق, ءدىني سياقتى پاراديگمالارعا كوزسىز ەلىكتەمەي, تەك كلاسسيكالىق نەگىزگە سۇيەنە وتىرىپ, ۇلتتىق تانىم-تۇسىنىكتى باسىمدىققا شىعاراتىنداي بولۋى ءتيىس, ياعني, ونىڭ وزىندىك قازاقستاندىق نۇسقاسى بولۋى كەرەك جانە ول سولاي ءجۇرگىزىلۋدە.
بۇگىنگى تاڭدا جاستارعا گەندەرلىك ءبىلىم بەرۋ وزىندىك ءادىسناماسى, عىلىمي ادىستەرى مەن مازمۇنى, وقىتۋ جۇيەسى نەگىزدەلىپ كەلە جاتقان ارنايى ءىلىم رەتىندە ەلىمىزدە قولعا الىنۋ ۇستىندە جانە ول جاستار تاراپىنان دا قولداۋ تابۋدا. جۋىق ارادا, قازاقستاننىڭ كوپتەگەن ايماقتارىندا جاستار اراسىندا جۇرگىزگەن ساۋالنامالار ناتيجەسى بويىنشا ولاردىڭ 65 پايىزى گەندەر ۇعىمىنان حاباردار ەكەندىگىن جانە 72 پايىزى گەندەرلىك ءبىلىمدى ەلىمىزدىڭ وقۋ ورىندارىنا ەنگىزۋگە قارسى ەمەستىكتەرىن, وزدەرى دە ول پاننەن ءبىلىم العىسى كەلەتىندىكتەرىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن.
قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە 2003 جىلدان باستاپ «گەندەر» ارنايى كۋرسى 4 فاكۋلتەتتە 40 ماماندىق بويىنشا 2-كۋرس ستۋدەنتتەرىنە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جۇرگىزىلدى. بۇگىنگى تاڭدا «گەندەر» ارنايى كۋرسى «گەندەرلىك ساياسات», «قازاق ارۋى» اتتى تاڭداۋ پاندەرى وقۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزىلگەن. وسى ۋنيۆەرسيتەت جانىنان 2000 جىلى قۇرىلعان «الەۋمەتتىك جانە گەندەرلىك زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە گەندەرلىك ءبىلىم-بىلىكتى ەنگىزۋ باعىتىندا جۇمىستار اتقارادى.
گەندەرلىك ءبىلىم ارقىلى جاستار وزدەرىنىڭ قوعامداعى ءرولىن سەزىنىپ, بولاشاقتا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتەر ارقالايتىندىعىن ۇعىنا الادى. بىرنەشە جىلدار بويى قالىپتاسىپ قالعان گەندەرلىك تەڭسىزدىكتەردىڭ ىشىندە قۇلدىق پسيحولوگياعا بايلانىستى تاپتاۋرىندار دا بار ەكەندىگىن جوققا شىعارۋعا بولماس. ەندەشە, بۇل دا جاس تۇلعانى قالىپتاستىرۋداعى گەندەرلىك ءبىلىمنىڭ وزىندىك ورنىن كورسەتە الادى. سەبەبى, بۇگىنگى تاڭداعى كەيبىر كوزقاراستار «قازاق قوعامىندا ايەل تەڭسىزدىگى اۋەلدەن-اق ورىن العان» دەگەن سياقتى پىكىردەن ارىلا قويماعاندىعى شىندىق. تۇركى-قازاق دۇنيەسىنىڭ ىشكى بولمىسىنا تەرەڭدەي ەنسەك, ەر-ايەلدىڭ تەڭ قۇقىقتىعى مەن قوعامداعى وزىندىك ورىندارىنىڭ, مارتەبەلەرىنىڭ انىق ايشىقتالعاندىعىنا كوز جەتكىزە الامىز. ال كەيىنگى سىرتتان تاڭىلعان كوزقاراستار, اسىرەسە, باتىسقا تىم ەلىكتەۋشىلىك, شىندىعىندا, ءبىزدى گەندەرلىك تەڭسىزدىك جاعدايىنا الىپ كەلدى.
جىلدان-جىلعا گەندەرلىك ءبىلىم بەرۋ جاس ۇرپاقتىڭ تولىققاندى تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋىندا وزىندىك وڭ ناتيجەسىن بەرىپ كەلەدى. بىراق بۇل ايەلدەرگە نەمەسە ەرلەرگە تولىققاندى ءابسوليۋتتى ەركىندىك بەرىپ, جاۋاپكەرشىلىكتەرىن الىپ تاستاۋ دەگەندى بىلدىرمەيدى, كەرىسىنشە, قوعامداعى بيولوگيالىق-پسيحولوگيالىق بولمىسىن جانە مارتەبەسىن ساقتاي وتىرا, يگىلىكتى-وڭدى, بولمىس تاعايىنداعان دارەجەدەگى ءتيىستى پارىزدارىن كۇشەيتە ءتۇسۋى ءتيىس. بۇل ەكى تاراپقا دا بىردەي قاتىستى ماسەلە. جاستارعا گەندەرلىك ءبىلىم بەرۋدىڭ باستى ماقساتتارى مەن كۇتەتىن ناتيجەلەرىنىڭ ماڭىزدىسى دا – وسى.
ءزامزا قودار,
قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ الەۋمەتتىك جانە گەندەرلىك
زەرتتەۋلەر عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى.
