قازاننىڭ 21-ءى كۇنى «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ الەمدىك تۇساۋكەسەرى وتەدى دەپ كۇتىلۋدە. ەلىمىزدىڭ مادەني سالاسىندا ماڭىزى جوعارى شارا قارساڭىندا تەاتر ديرەكتورى تولەگەن مۇحامەدجانوۆپەن بولعان ءتىلشى سۇحباتىن ۇسىنىپ وتىرمىز.
– تولەگەن مۇحامەدجان ۇلى, «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ تۇساۋكەسەرىندە ەلباسى: «تەاتردىڭ شىمىلدىعى ايگىلى كومپوزيتوردىڭ «ءبىرجان-سارا» وپەراسىمەن اشىلۋىنىڭ ءمانى بار. ۇلتتىق ونەرگە زور قۇرمەت پەن ەرەكشە ىقىلاستىڭ بەلگىسى, ۇلى كومپوزيتورعا دەگەن حالقىنىڭ كوڭىلى بولىپ سانالادى», – دەگەن بولاتىن. بۇل شارانىڭ بيىل كورنەكتى كومپوزيتور مۇقان تولەباەۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋى كەزدەيسوقتىق بولماسا كەرەك. وسى سياقتى, كەلەشەكتە تاعى قانداي ۇلتتىق وپەرالاردى ۇسىنباق ويلارىڭىز بار؟
– شوقتىعى بيىك ساحنالىق تۋىندىلاردىڭ ءبىرى – «قىز جىبەك» وپەراسىن قايتا جاڭعىرتىپ قويۋدى قولعا الۋدامىز. بۇگىنگى تاڭدا قويىلىمنىڭ رەجيسسەرىمەن, ستسەنوگرافياسىن دايىندايتىن اداممەن بىرگە جاڭا جوباعا كىرىسىپ, ويلارىمىزدى شەگەلەپ جاتقان جايىمىز بار. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, سپەكتاكل بويىنشا اتقارىلاتىن جۇمىستار باستالىپ كەتتى.
قازاننىڭ 21-ءى كۇنى «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ الەمدىك تۇساۋكەسەرى وتەدى دەپ كۇتىلۋدە. ەلىمىزدىڭ مادەني سالاسىندا ماڭىزى جوعارى شارا قارساڭىندا تەاتر ديرەكتورى تولەگەن مۇحامەدجانوۆپەن بولعان ءتىلشى سۇحباتىن ۇسىنىپ وتىرمىز.
– تولەگەن مۇحامەدجان ۇلى, «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ تۇساۋكەسەرىندە ەلباسى: «تەاتردىڭ شىمىلدىعى ايگىلى كومپوزيتوردىڭ «ءبىرجان-سارا» وپەراسىمەن اشىلۋىنىڭ ءمانى بار. ۇلتتىق ونەرگە زور قۇرمەت پەن ەرەكشە ىقىلاستىڭ بەلگىسى, ۇلى كومپوزيتورعا دەگەن حالقىنىڭ كوڭىلى بولىپ سانالادى», – دەگەن بولاتىن. بۇل شارانىڭ بيىل كورنەكتى كومپوزيتور مۇقان تولەباەۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋى كەزدەيسوقتىق بولماسا كەرەك. وسى سياقتى, كەلەشەكتە تاعى قانداي ۇلتتىق وپەرالاردى ۇسىنباق ويلارىڭىز بار؟
– شوقتىعى بيىك ساحنالىق تۋىندىلاردىڭ ءبىرى – «قىز جىبەك» وپەراسىن قايتا جاڭعىرتىپ قويۋدى قولعا الۋدامىز. بۇگىنگى تاڭدا قويىلىمنىڭ رەجيسسەرىمەن, ستسەنوگرافياسىن دايىندايتىن اداممەن بىرگە جاڭا جوباعا كىرىسىپ, ويلارىمىزدى شەگەلەپ جاتقان جايىمىز بار. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, سپەكتاكل بويىنشا اتقارىلاتىن جۇمىستار باستالىپ كەتتى.بۇيىرتسا, «قىز جىبەك» وپەراسى كەلەر جىلدىڭ كوكتەمىندە كورەرمەنمەن قاۋىشادى دەپ كۇتىلۋدە. سونىمەن قاتار, تيمۋر مىڭباەۆتىڭ «فرەسكي» بالەتى دە – تەاتر تىنىسىنا وزگەشە ءبىر سەرپىن بەرەدى دەگەن تىڭ دۇنيەمىزدىڭ ءبىرى. كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, اقىن ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ «قىش كىتابى» اتتى پوەماسىن وقىماعان قازاق كەمدە-كەم شىعار. جۇرت تاماشالايتىن تاعى قانداي جاڭا جوبالار بار دەگەندە, اقىن پوەماسى نەگىزىندە ساحنالاناتىن وسىنداي بالەتتىڭ دە تۇساۋى كەلەسى جىلى كەسىلەتىنىن ايتار ەدىم.
– وسىعان دەيىنگى نۇسقالارمەن سالىستىرعاندا بۇگىنگى ءبىرجان مەن سارانىڭ ساحنالىق كەلبەتىنەن قانداي ەرەكشەلىكتەردى ەكشەپ ايتار ەدىڭىز؟
– جالپى, قايسىبىر قويىلىمدى الىپ قاراساڭىز دا, ءار شىعارمانىڭ سول كەزەڭگە لايىق وزىنە ءتان ءۇنى, بوياۋى بولاتىنى انىق. بەلگىلى رەجيسسەر ءازىربايجان مامبەتوۆتىڭ ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا قويعان «ءبىرجان-ساراسى» ۇلتتىق كلاسسيكاعا دەگەن جاڭاشىل كوزقاراستى قالىپتاستىرا العان ەرەكشەلىگىمەن ۇنەمى ۇلگى بولىپ قالا بەرەتىن قۇندىلىق. سونداي-اق, كەزىندە اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا بايعالي دوسىمجانوۆ اعامىز ساحنالاعان سپەكتاكلدىڭ جارقىن جاقتارىن جۇرت ءالى ۇمىتا قويعان جوق. الدىڭعى كوشتىڭ شىعارماشىلىق قۋاتىن ءارى قاراي لايىقتى دامىتىپ جالعاستىرۋدا كەيىنگى تولقىن نە ىستەپ, نە قويىپ جاتىر دەگەنگە كەلسەك, بيىلعى «ءبىرجان-سارا» وپەراسىنىڭ تىلگە تيەك ەتىلەر قىرلارى وتە كوپ. بىرىنشىدەن, ول – تاۋەلسىزدىك رۋحىمەن بوي كوتەرگەن جاڭا تەاتردا تۇساۋى كەسىلگەن تۇڭعىش وپەرا. شىنىن ايتقاندا, ءدال مۇنداي كۇيدى وپەرا تەاترى بۇرىن-سوڭدى باستان كەشىپ كورگەن ەمەس. سىرتقى كەلبەتى ارشىعان جۇمىرتقاداي قانداي كوركەم, ساۋلەتتى بولسا, ءىشىنىڭ كەڭدىگى مەن جارقىراعان زالدارى كىسىنى سونشالىق كەرەمەت اسەرگە بولەيدى. وسىنشا سىر مەن سىمبات جاڭا سپەكتاكلدىڭ ءون بويىنان ايقىن سەزىلىپ تۇرادى دەسەك, بۇل رەتتە تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن نارسە, قازىرگى زامانعى وزىق تەحنولوگيانىڭ تيگىزگەن پايداسى كول-كوسىر. باستىسى, ۇلتتىق جوبانى كورەرمەن وتە جوعارى باعالاپ جاتىر. بۇرىنعى كەيبىر كەمشىلىكتەر مەن «اتتەگەن-اي» دەگىزگەن ولقى تۇستاردى تۇزەپ, تۇلەتۋ ناتيجەسىندە حالىقتىق قازىناعا ۇلكەن ەڭبەك ءسىڭىرىلدى دەپ ەسەپتەيمىن.
– تەاتر رەپەرتۋارىندا باس-اياعىن قوسقاندا ۇلتتىق جانە شەتەل كلاسسيكالارىنان جالپى قانشا دۇنيە بار؟
– تەاترىمىزدىڭ شاڭىراق كوتەرگەنىنە بار-جوعى ءتورت-اق ايدىڭ ءجۇزى بولدى. سول سەبەپتى ءالى بىزدەردە مىناداي تەڭدەسسىز تۋىندىلار بار دەپ ۇزىن-سونار ءتىزىمدى العا تارتا المايمىن. الايدا, بۇل كۇن تارتىبىندە تۇرعان باستى ماسەلە. مۇنى تەز ارادا جىلدام شەشۋگە ءتيىسپىز. نەگە دەسەڭىز, ەلوردانىڭ ەڭسەلى تەاترىن كورۋگە جان-جاقتان اعىلىپ جۇرت كەلەدى. مۇندايدا ولاردىڭ سول ءۇمىتىن اقتايتىن ساپالى دۇنيەلەر ازىرلەۋگە بارىنشا كوڭىل بولىنۋدە. وپەرا مەن بالەتتەن باسقا شاعىن كونتسەرتتەردى ءجيى-ءجيى ۇيىمداستىرۋ جوسپارىمىزدا بار. مىسالعا, جاقىندا اشىلعان كامەرالىق زالدا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ءۇش رەت كونتسەرتتىك باعدارلاما ءوتتى. مۇنداي ءىس-شارالار بىرتە-بىرتە تەاتردىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىك-تىنىسىنا ءتان قۇبىلىسقا اينالىپ كەلەدى. ياعني, كۇن سايىن دەپ ايتپاعانمەن اپتاسىنا 2-3 رەت كورەرمەندى باۋليتىن ءتۇرلى باعدارلامالار ۇسىنساق, مۇنىڭ ءوزى جاس تەاتر ءۇشىن زور مەرەي.
– وپەرا ارتىستەرى مەن بالەت ترۋپپاسى قۇرامىندا بەلگىلى ونەر شەبەرلەرى بار ارنايى كوميسسيانىڭ ىرىكتەۋ-سىنىنان وتۋدە. «استانا وپەرادا» ونەر كورسەتۋ ءۇشىن ولارعا ەڭ الدىمەن قانداي تالاپتار قويىلدى؟
– مەنىڭ كىم كىمگە دە قوياتىن ەڭ باستى تالابىم – جۇمىس. ءار ادامنىڭ كوكەيىندە جۇرەتىن ءبىر ارمانى بولادى. مۇنسىز ونەر – تۇل. مىسالعا, مۋزىكانت بولماسا بالەت ءارتىسى بولسىن 5-6 جاسىنان باستاپ وسى سالانىڭ اۋاسىن جۇتىپ, نارىمەن وسەدى. الدىندا اسقارالى ماقسات تۇرادى. ونەردىڭ شىڭىنا شىعۋدى كوكسەيدى. ساحنادا جۇلدىزداي جارقىراعىسى كەلەدى. وسى مەجەگە جەتۋ ءۇشىن ادام وزىنە مىندەتتى تۇردە تالاپ قويا ءبىلۋى كەرەك. مەن ولاردىڭ وسى تالابى مەن نامىسىن قايراپ, جانىپ وتىرامىن. مىسال ءۇشىن ايتاتىن بولساق, كۇنى كەشە وتكەن كامەرالىق كونتسەرتتە وركەستردىڭ مۋزىكانتتارى جەكە-جەكە ونەر كورسەتتى. مۇنداي ءسات بۇرىن تۋا بەرمەيتىن. وركەستردەگى 80-100 ادامنىڭ ىشىنەن كەيبىر تاماشا ورىنداۋشىلاردىڭ شەبەرلىگى تاسادا قالىپ قويىپ جاتاتىن. بۇدان بىلاي ونداعى ءار مۋزىكانتتىڭ شىعارماشىلىق شەبەرلىگى مەن تالانتىن ۇشتاۋ ءۇشىن ولاردىڭ ونەرىن جان-جاقتى كورسەتۋگە كوڭىل ءبولىپ وتىراتىن بولامىز. دەمەك, وركەستردەگى ءار ادامنىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىسپەن جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزىلادى. قاي ورىنداۋشىنىڭ بولسىن كوكەيىندە ءوز ونەرىن بۇكپەسىز كورسەتۋگە دەگەن سەزىم پايدا بولادى. بوس ۋاقىت پەن ءتۇرلى داۋرىقپا اڭگىمەگە جول بەرىلمەيدى. قىسقاسى, جالپى تەاتردا تەك ءوزىنىڭ ىسىنە جان-تانىمەن بەرىلگەن تازا ادامدار عانا جۇمىس ىستەۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. سونداي ورتاق ماقساتقا جۇمىلعان ۇجىمنىڭ بيىكتەن كورىنبەي قالۋى ەش مۇمكىن ەمەس.
– بۇگىندە شىعارماشىلىق قۇرام تولىعىمەن جاساقتالىپ ءبىتتى مە؟
– تولىعىمەن دەمەسەك تە, ازىرگە بۇل جۇمىس 90 پايىزعا ورىندالىپ وتىر. ارينە, ىرىكتەۋ سىنى تولىعىمەن اياقتالىپ بىتكەن جوق, مۇنى ءالى الدا جالعاستىرا بەرەتىن بولامىز. كەيبىر سالاداعى ارتىستەر مەن مۋزىكانتتارعا بايقاۋ وتكىزەمىز. مىسالعا, بىزگە قازىر وتە جوعارى دەڭگەيدەگى وركەسترلىك كونتسەرتمەيستەر كەرەك. ول كاسىبي جاعىنان وتە بىلىكتى ادام بولۋى شارت ءارى ءوزى دە كەرەمەت مۋزىكانت بولۋى كەرەك. ازىرگە بىرەۋ عانا, ال ۇلكەن ۇجىم ءۇشىن كونتسەرتتەر مەن قويىلىمدارعا ءبىر ەمەس, ءۇش بىردەي كونتسەرتمەيستەر كەرەك. سەبەبى, ول تەاتردىڭ دەڭگەيىن انىقتايتىن جاۋاپتى ادامنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى.
قازىرگى تاڭدا ۇجىمدا بارلىعى 600-گە جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى. بىراق, قوسىمشا تاعى دا ءبىراز مامان الىنادى. سەبەبى, قازىرگى زاماناۋي جابدىقتار مەن تەحنيكالىق قۇرالداردىڭ ءتىلىن جاقسى بىلەتىن كاسىبي ماماندار كەرەك. ساحنادا ونەر كورسەتەتىن ءارتىس بولسىن, ءتىپتى تەاتردىڭ كۇزەتشىسىنە دەيىن جەكە ءوزىمنىڭ تالابىم بويىنشا جۇمىسقا قابىلدانادى. ويتكەنى, ولاردىڭ ەڭ الدىمەن وزدەرىنە تاپسىرىلعان ءىستىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن تۇسىنۋلەرى ماڭىزدى.
– الەمدىك دەڭگەيدەگى ونەر جۇلدىزدارىنان تەاترعا كىمدەر قابىلداندى, بولماسا كىمدەر ونەر كورسەتىپ ءجۇر؟
– تەاتردىڭ الەمدىك تۇساۋكەسەرىندە پرەمەراسى وتەدى دەپ كۇتىلگەن «اتتيلا» وپەراسىنا الەمدىك دەڭگەيدەگى ونەر ساڭلاقتارى قاتىسادى. مىسالى, «اتتيلا» وپەراسىن يتالياداعى ەڭ اتاقتى رەجيسسەرلەردىڭ ءبىرى پەر لۋيدجي پيتستسي قويدى دەسەك, ال سپەكتاكلدىڭ مۋزىكالىق جەتەكشىسى ءارى ديريجەرى ۆالەري گەرگيەۆتىڭ ەسىمىن بۇگىندە بىلمەيتىن كىسى كەمدە-كەم. يتاليالىق رەجيسسەر قازاقستانعا ول جاقتان كوستيۋمدەر مەن دەكوراتسيالاردى دايىنداپ, جەتكىزدى. «اتتيلا» قويىلىمى ريم تەاترى وپەراسىنىڭ جۋىرداعى قويىلىمىنان باستاۋ الادى, الايدا, بۇل ونىڭ ناقتى كوشىرمەسى دەۋگە نەگىز جوق, ويتكەنى, دەكوراتسيالاردى قازاقستاندىق ساحناعا ساي كەڭەيتۋگە تۋرا كەلدى. عۇنداردىڭ كوستيۋمىنە كەلسەك, ولار وزگەشە ەتنيكالىق كومپونەنتتەرمەن مۇلدەم جاڭاشا تىگىلگەن.
وپەراداعى اتتيلانىڭ بەينەسىن دۇنيە جۇزىنە اتى ءمالىم ءانشى ەلدار ابدىرازاقوۆ سومدايدى. سونىمەن قوسا, يتاليالىق باريتون كلاۋديو سگۋرا ەتسيونى, رەسەيدىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, مارين تەاترىنىڭ سوپرانوسى اننا ماركاروۆا ودابەللانى, يتاليالىق لۋچانو گانچي فورەستونى ورىندايدى. وسىعان قوسا قازان ايىنىڭ 22-ءسى كۇنى ۇلكەن گالا-كونتسەرت وتەدى. وندا جالپى كلاسسيكالىق مۋزىكانىڭ شەبەرلەرى دەنيس ماتسۋەۆ, بالەرينا سۆەتلانا زاحاروۆا, سەرگەي ناكارياكوۆ, اتى اڭىزعا اينالعان ەلەنا وبرازتسوۆا سىندى جۇلدىزدار ونەر كورسەتەدى.
– شەتەلدەگى قاي تەاترلارمەن شىعارماشىلىق بايلانىس ورناتتىڭىزدار؟ بايلانىس اياسىندا قانداي ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلادى؟
يتاليانىڭ لا-سكالا تەاترىمەن شارتقا قول قويىپ جاتىرمىز. فرانتسياداعى ەڭ ۇلكەن ۇلتتىق تەاترمەن ءبىرگە جۇمىس جاساپ كەلەمىز. سونىمەن ءبىرگە, جاقىندا بىزگە «كوۆەنت-گاردەن» تەاترىنىڭ پرەزيدەنتى كەلەدى. بۇل الەمدەگى بەتكە ۇستار تەاترلاردىڭ ءبىرى بولعاندىقتان, ءبىز ءۇشىن مۇنداي كەزدەسۋلەر ۇلكەن مارتەبە بولىپ سانالادى. ولارمەن دە مەموراندۋمعا قول قويۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
جاقىندا جانە بىزدە تۇڭعىش رەت رەسەيدىڭ ۇلكەن تەاترى مەن يتاليالىق «La Fenice» مۇراجايلارى قورلارىنىڭ « ۇلى ەسىمدەر» اتتى كورمەسى اشىلدى.
تۇساۋكەسەر اياسىندا سونىمەن قاتار, «استانا وپەرا» تەاترىندا تۇڭعىش رەت عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلماق. وعان انگليا, يتاليا, يسپانيا, رەسەي جانە قازاقستاننان الەمدەگى ەڭ ءىرى تەاترلاردىڭ ديرەكتورلارى مەن دۇنيە ءجۇزىنىڭ 25 ەلىنەن بەلگىلى تەاتر سىنشىلارى قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە.
شارا «قازىرگى زامانعى وپەرا ونەرى: داستۇرلەر, جاڭاشىلدىق جانە بولاشاق» دەپ اتالادى.
مۇندا وپەرانىڭ الەمدىك مادەنيەت كەڭىستىگىندەگى ورنى, سونىمەن قاتار, جاس ارتىستەردى ەۋروپادا وقىتۋ, ءىرى تەاترلاردى باسقارۋدىڭ جاڭا ادىستەرى, ۇلى ورىنداۋشىلاردىڭ تاريحي مۇراسى سياقتى تاعى دا وزەكتى تاقىرىپتار تالقىلانادى.
كونفەرەنتسيادا سايمون روبي (Covent Garden, انگليا), نيكولاس پەين (Opera Europa ديرەكتورى), شيتسزين تسيان (قىتاي), ماريسا ۆەلاسكەز («Teatro Real», يسپانيا), باربارا مينگەتتي (يتاليا), فەرناندو سانس ريۆەر (يسپانيا), نيكولاي كۋزنەتسوۆ (پ. چايكوۆسكي اتىنداعى ممك پروفەسسورى), ءۇ.جۇماقوۆا (ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, استانا) ءوز ويلارىن ورتاعا سالادى.
– ەلوردا كۇنىنە ورايلاستىرىپ پ.چايكوۆسكيدىڭ «ۇيقىداعى ارۋ» بالەتىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى دەسەك, تانىمال حورەوگراف يۋري گريگوروۆيچتىڭ جاڭا حورەوگرافيالىق رەداكتسياسىنداعى ساحنالىق تۋىندىسى الەمنىڭ ءىرى ءتورت تەاترىندا –«مەتروپوليتەن-وپەرادا», «كوۆەنت-گاردەندە», ۆارشاۆانىڭ ۇلتتىق وپەراسىندا, رەسەيدىڭ ۇلكەن تەاترىندا قويىلعان ەكەن. بۇل تۋىندىنى «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ شىعارماشىلىق توبى قاي دەڭگەيدە ورىنداي الدى دەپ ويلايسىز؟
– باعاسىن ارينە, مەنەن گورى بۇل سالانى جاقسى بىلەتىن كاسىبي ماماندار بەرگەنى ءجون شىعار. بىراق, ءوزىم قويىلىم سوڭىندا يۋري گريگوروۆيچتىڭ قۋانىشىنا كۋا بولدىم. تىكەلەي ماعان ايتپاعانمەن, ويىنداعىسى ورىندالعانىن ءبىلدىردى. قولىمدى قىسىپ تۇرىپ, بولاشاقتا تاعى دا بىزبەن بىرگە جۇمىس ىستەي بەرگىسى كەلەتىنىن ايتتى. بالەت ونەرىندەگى كەيىنگى ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ارتىستەرگە ريزاشىلىق سەزىمىن جەتكىزدى.
العاش وسى تەاترعا كوشىپ جاتقان تۇستا مەن بالەت ترۋپپاسىنا ارنايى كىرىپ, پىكىرلەرىن ءبىلدىم. «ال ەندى مىنا تەاتردا ءبىز ونەرىمىزدى قانداي دەڭگەيدە كورسەتەمىز؟» – دەپ سۇرادىم. ولار: «ەڭ بيىك دەڭگەيدە» دەپ ءبىراۋىزدان جامىراپ جاۋاپ قاتتى. مەن جاستارعا سەنەمىن. سوندىقتان, قازاقتىڭ بالەت ونەرىنىڭ اتى ءالى-اق دۇنيە جۇزىنە تانىلارىنا ەش كۇمان كەلتىرمەيمىن.
وپەرا جانە بالەت ونەرىنە ەجەلدەن بىلىكتى رەجيسسەرلەر, سۋرەتشىلەر, تاعى دا باسقا ماماندار جەتىسپەيدى دەگەن ماسەلە ءجيى الدان شىعىپ تۇرادى. سونىڭ ءبىر مىسالى, كوبىنە رەسەيلىك رەجيسسەرلەر مەن سۋرەتشىلەرگە قولقا سالۋعا ءماجبۇرمىز.
– وسى ماسەلەلەر بۇگىندە قالاي شەشىلۋدە؟
ارينە, بارلىق ماسەلەلەردى ءبىر جىلدا, از ۋاقىتتا شەشىپ تاستايمىز دەسەك, مۇنىم وتە قاتە بولار ەدى. بىراق, بۇل ءىس ءبىزدىڭ كوكەيىمىزدەگى ۇدايى باستى ماسەلە بولىپ قالا بەرەدى. شىنىنا كەلگەندە, راس بىزدە ازىرگە كاسىبي دەڭگەيى جوعارى رەجيسسەر دە, سۋرەتشى دە جوققا ءتان. ونى جاسىرمايمىن. سوندىقتان, ۋاقىتشا باسقا ەلدىڭ ماماندارىنا جۇگىنۋگە ءماجبۇرمىز. كوڭىلدەگى ءۇمىت وتىن ۇرلەيتىن ءبىر نارسە, «قىز جىبەك» وپەراسىن قويۋشى رەجيسسەردى شەتەلدەن شاقىرعانىمىزبەن, سۋرەتشىسى ءوز ەلىمىزدەن. جالپى مۇندا جۇمىس ىستەيتىن ادامدار بولاشاقتا ءوز ورتامىزدان ءوسىپ-جەتىلەرىنە سەنىمىم مول. ول ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت كەرەك.
– نەمىس اقىنى تس. ۆەرنەردىڭ قالامىنان تۋعان «اتتيلا, عۇندار پاتشاسى» تراگەدياسى نەگىزىندە دۇنيەگە كەلگەن دج. ۆەرديدىڭ «اتتيلا» وپەراسىنىڭ پرەمەراسى قازاق كورەرمەنى ءۇشىن وتە ءبىر ايتۋلى جاڭالىق بولعالى وتىر. ەدىل پاتشا بەينەسى مەن عۇن تاريحىن باياندايتىن سپەكتاكلدى ساحنالاۋعا كىمدەر اتسالىسۋدا, وسى جوبانى ۇسىنعان يدەيانىڭ اۆتورى كىم؟
– وپەرانىڭ پرەمەراسىن 21 قازاندا كورسەتۋ يدەياسىن ۆالەري گەرگيەۆ وسىدان ءبىر جىل بۇرىن ۇسىنعان بولاتىن. «اتتيلانى» قازاق ساحناسىندا قويۋدى دا العاش ايتقان سول كىسى. شەتەلدىك ازامات بولعانمەن, بىزگە ابدەن باۋىر باسىپ كەتكەن ادام. تاعى دا ايتا كەتەرلىك جايت, بۇل جوبانى ەلباسىمىزدىڭ تىكەلەي ءوزى قولداعان بولاتىن.
– ءوزىڭىز حالىققا تاماشا اندەرىڭىزبەن, باسقا دا مۋزىكالىق شىعارمالارىڭىزبەن تانىلعان كومپوزيتورسىز. جاقىندا «جەرۇيىق» اتتى ساحنالىق تۋىندىڭىز كورەرمەن جۇرەگىنە جول تارتتى. تاعى قانداي جاڭا شىعارمالارىڭىز بار؟
– شىنىمدى ايتار بولسام, قازىرگى تاڭدا تەك تەاترمەن اينالىسۋدامىن. كۇن دە, ءتۇن دە وسىنى ويلاۋمەن وتەدى. قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى بولىپ 7 جىل قىزمەت اتقاردىم. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, جاس تالانتتارعا كەزىندە قولداۋ كورسەتۋگە تىرىسىپ باقتىم. مىسالى, «شابىت» فەستيۆالىن ۇيىمداستىردىم. ارينە, مەنىڭ دە تەك جەكە باسىمنىڭ شىعارماشىلىعىنا عانا كوڭىل ءبولىپ جايباراقات قالا بەرۋىمە ابدەن بولۋشى ەدى, بىراق, بۇگىن سول جىلدارعا كوز جۇگىرتسەم, ءبىر عانا فەستيۆال ارقىلى ون ءبىر مىڭعا جۋىق جاس تالانتتىڭ ساحناعا شىعۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزىپپىن. بۇگىنگى قىزمەتىمە كەلسەم, تەاتر – ۇلكەن رۋحاني شاڭىراق. سول شاڭىراقتىڭ ەڭسەسى بيىك بولۋى وسى ۇجىمداعى ءاربىر ادامنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە بايلانىستى. وسىعان ءوز ۇلەسىمدى بارىنشا قوسقىم كەلەدى.
– ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى تەاترىنا باسشىلىق ەتۋ ادامنان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەرى ءسوزسىز. ال ءسىز تازا شىعارماشىلىق ادامىسىز. ەكەۋىن قالاي قاتار الىپ ءجۇرسىز؟
– اكىمنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنەن كەيىن سەگىز جىل پارلامەنت پارتاسىندا وتىردىم. ول جىلدارى مەن تەك ءوزىم عانا جۇمىس جاساعان جوقپىن, كوپتەگەن ادامدارمەن جۇزدەستىم, اربىرىمەن ءتىل تابىسۋعا تىرىستىم. وسى تاجىريبەمدى قازىر تەاتر سالاسىندا پايدالانىپ كەلەمىن. تەاتردا دا تەز شەشىمىن تابا قويمايتىن تۇيتكىلدەر از ەمەس. سوندايدا ءوزىڭدى ۇعىپ, قولداۋ كورسەتەتىن, قولۇشىن سوزاتىن ازاماتتار تابىلماي جاتسا بارىنەن دە سول قيىن. بىراق ەلباسىنىڭ ءوزى باستاپ, ال ۇكىمەتتەگىلەر, قالا باسشىلىعى قوشتاپ, جۇمىلا كىرىسپەگەندە استانا تورىندە اسقاقتاپ وسىنداي تاماشا تەاتر بوي كوتەرىپ تۇرار ما ەدى.
ءار ادامنىڭ ءومىر بويى تەر توگىپ, جيعان-تەرگەن بەينەتى ۋاقىت وتە كەلە ايتەۋىر ءبىر ءوز جەمىسىن بەرەرى ءسوزسىز. «استانا وپەرا» تەاترى قازاقتىڭ كوپتەن اڭساي جەتكەن سول تولاعاي جەمىسىنە اينالىپ وتىر.
اڭگىمەلەسكەن
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
