بۇل ەلدە سايلاۋ 16 قازاندا وتۋگە ءتيىس ەدى, بىراق ول قۇربان ايتقا سايكەس كەلەتىندىكتەن, ءبىر اپتا بۇرىن وتكىزىلدى. وندا قازىرگى پرەزيدەنت يلحام اليەۆ ايقىن باسىمدىقپەن جەڭىسكە جەتتى.
بۇل ەلدە سايلاۋ 16 قازاندا وتۋگە ءتيىس ەدى, بىراق ول قۇربان ايتقا سايكەس كەلەتىندىكتەن, ءبىر اپتا بۇرىن وتكىزىلدى. وندا قازىرگى پرەزيدەنت يلحام اليەۆ ايقىن باسىمدىقپەن جەڭىسكە جەتتى.
ايقىن دەگەندە, 85 پايىزداي داۋىسقا يە بولۋ – بۇل سيرەك كەزدەسەتىن جاي. 
ارينە, سونداي ناتيجەگە جەتۋدە بۇرمالاۋشىلىققا جول بەرىلدى دەپ داۋ ايتاتىندار دا تابىلار. بىراق بۇگىنگىدەي باقىلاۋدىڭ جەتىلگەن زامانىندا ونداي جوسىقسىزدىققا جول دا بەرىلە قويماس دەيسىڭ. سايلاۋدىڭ بارىسىن قاداعالاۋعا 87 ەلدەن 34 ۇيىم كەلىپتى, 52 مىڭ بايقاۋشى, ونىڭ 1,4 مىڭى شەتەلدىك, قاتىسىپتى. ولار اي قاراماعان شىعار. ونىڭ ءۇستىنە بيلىكتەگىلەرگە بۇرمالاۋ ارەكەتىنە ءجۇگىنۋدىڭ, بەلگىلى دارەجەدە تاۋەكەل ىسكە بارۋدىڭ دا قاجەتى جوق ەدى. ءتىپتى اليەۆتىڭ ءبيلىگىنە ونشالىقتى ءىش تارتا قويمايتىندار دا ونىڭ جەڭىسىنە كۇمانسىز بولعان.
وسى جەردە ەۋروپالىق قوعامدىق پىكىردى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ (The European Centre for Survey Research, UK) تۇجىرىمداماسىن كەلتىرە كەتكەن ءجون بولار. ولار سايلاۋ الدىندا ساۋالداما جۇرگىزگەن. سوندا حالىقتىڭ ۇشتەن ەكىسى ەلدەگى دەموكراتيالىق ءۇردىس وزدەرىن تولىق قاناعاتتاندىراتىنىن بىلدىرگەن. ساۋالداماعا قاتىسقان رەسپوندەنتتەردىڭ 88,7 پايىزى قازىرگى پرەزيدەنتكە داۋىس بەرەتىندىكتەرىن مالىمدەگەن. بۇل ورتالىقتى بيلىكتىڭ ىڭعايىنا جىعىلاتىنداردان دەي المايسىڭ.
سويتسە دە, سايلاۋدا بۇرمالاۋ بولدى دەگەندەر دە تابىلدى. «مۇساۆات» قوزعالىسىنىڭ كوسەمى يسا گامبار ءوز سايتىندا بايبالام سالدى. وپپوزيتسيالىق كواليتسيا اتىنان تۇسكەن ۇمىتكەر ءجامىل عاسانلى ءوز جاقتاستارىن ستاديونعا جيناپ, ميتينگ تە وتكىزدى. ال شەتەلدىك بايقاۋشىلارعا كەلسەك, چەح پارلامەنتىنىڭ بايقاۋشىلارى سايلاۋدىڭ ايقاي-شۋسىز, قالىپتى جاعدايدا وتكەنىن ءمالىمدەدى. ءبىراز ساراپشىلار مەن قوعامدىق قايراتكەرلەردىڭ بۇرمالاۋشىلىققا باردى دەپ وپپوزيتسيانى ايىپتاعانى كۇتپەگەن جاعداي ەدى. سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيانىڭ ءتوراعاسى, پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر اراز اليزادە رەسەيدە ءومىر سۇرەتىن ازەربايجان تەكتى وليگارحتار ءوزىنىڭ تاريحي وتانىنداعى ساياسي ومىرگە ورىنسىز كيلىگىپ, وپپوزيتسيالىق كانديدات عاسانلىنى قارجىلاي قولداعانىن سىنادى.
كارل ماركس قانا ەمەس, ءار كەزدە باسقا دا ۇلى ويشىلدار ءاربىر حالىق ءوز پاتشالارىنا, ءوز بيلەۋشىلەرىنە لايىق دەگەندى ايتقان. بۇل ولار وزدەرىنە لايىقتىلاردى تاڭدايدى دەگەنگە سايادى. ازەربايجانداردىڭ تاڭداۋى يلحام اليەۆ بولىپ وتىر. بۇل ءۇشىن ازەربايجانداردى جازعىرۋعا بولماس. بۇكىل وپپوزيتسيا كواليتسياعا بىرىگىپ, ورتاسىنان تاريح پروفەسسورى ءجامىل عاسانلىنى شىعاردى. وعان سايلاۋشىلاردىڭ 5 پايىزدان ءسال استامى عانا داۋىس بەردى, ال قالعان 8 ءۇمىتكەردىڭ ۇلەسىنە تيگەنى 10 پايىز عانا.
حالىق نەگە اليەۆتى تاڭدادى؟ رەپرەسسيانىڭ كۇشىمەن دەۋ نەگىزسىز. ەلدە وپپوزيتسيالىق كۇشتەر اشىق ارەكەت ەتەدى. ولاردىڭ زاڭعا قايشى ارەكەتتەرىنە عانا تىيىم جاسالعان. سايلاۋدا ءوز پىكىرىن بىلدىرۋگە جۇرتتىڭ تولىق مۇمكىندىگى بولدى. سوندىقتان بىرەۋگە كۇشپەن داۋىس بەرگىزدى دەۋدىڭ ءجونى جوق. جۇرتتىڭ اليەۆتى تاڭداۋىندا ساياسي دا, ەكونوميكالىق تا قيسىن جەتكىلىكتى. سوڭعى 10 جىلدا, ياعني اليەۆ باسشىلىق ەتكەن جىلداردا ازەربايجان ايتارلىقتاي تابىسقا جەتتى. حالىقتىڭ كەدەيشىلىك دەڭگەيى ون ەسە تومەندەگەن, ال ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ كولەمى ءۇش ەسە ارتىپ, ول قازىر 67 ميلليارد دوللاردان اسادى. ال حالقى ودان ءۇش ەسە كوپ وزبەكستاندا بۇل 51 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى. راس, بۇل جونىندە ولاردىڭ بىزبەن تايتالاسۋىنا ءالى ەرتەرەك. قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ كولەمى 201,6 ميلليارد دوللار. ازەربايجاندا ەكونوميكانىڭ ءوسىمى ايتارلىقتاي جوعارى. سوعان وراي حالىقارالىق بەدەلى دە ارتىپ كەلەدى. ونىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشە بولىپ سايلانۋى دا ءبىراز جايدى اڭعارتادى.
ازەربايجاندار ءوز بولاشاعىن يلحام اليەۆپەن بايلانىستىرۋدى قالاپ وتىر. حالىقتىڭ تاڭداۋىنا قۇرمەتپەن قاراساق, ورىندى بولار.
مالالا قىز – ءححى عاسىردىڭ كورنەكتى قايراتكەرى
ەۋروپارلامەنتتىڭ توراعاسى مارتين شۋلتس 16 جاسار پاكستان قىزى مالالا يۋسۋفزايعا وسىنداي باعا بەردى. مۇنداي باعامەن بىرگە وعان ەۋروپارلامەنتتە «وي ەركىندىگى ءۇشىن» دەپ اتالاتىن ساحاروۆ اتىنداعى سىيلىق تا تاپسىرىلدى.
بۇل كۇندە مالالا يۋسۋفزايدىڭ اتى الەم اۋزىندا ءجۇر. ءتىپتى وسىدان شامالى عانا بۇرىن وعان نوبەل اتىنداعى بەيبىتشىلىك سىيلىعى بەرىلە جازداعان. وعان يە بولعاندا, ول الفرەد نوبەل سىيلىعى لاۋرەاتتارىنىڭ ەڭ جاسى بولىپ تاريحقا دا ەنەر ەدى. جانە بۇل جاي بولجام دا ەمەس, وعان ءبىر قادام عانا قالعاندا, ونى ساياسي باسقا ءبىر وقيعا بۇزىپ كەتكەن. دۇنيەنىڭ ءبارى سيريادا حيميالىق قارۋدىڭ قولدانىلۋىن اڭگىمە ەتىپ جاتقاندا, سول قارۋعا تىيىم سالۋ جونىندەگى ۇيىمنىڭ (حقتو) جۇمىسىن اتاپ ءوتۋ قاجەتتىگى تۋدى دا, نوبەل كوميتەتى سول ۇيىمدى لاۋرەات دەپ جاريالادى.
قازىر سول سىيلىققا كىمدەردىڭ ۇمىتكەر بولعاندىعى جونىندە كوپتەگەن اڭگىمەلەر ايتىلىپ جاتىر. وعان 259 كانديدات كۇرەسكەن ەكەن. ءبىر ورىنعا! عاسىردان اسا ۋاقىتتا مۇنداي جاعداي العاش رەت كەزدەسىپتى. سول كۇرەستىڭ باسىندا مالالا يۋسۋفزايدىڭ اتى تۇرىپتى. ۇمىتكەرلەر قاتارىندا رەسەيدىڭ قازىرگى پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين مەن اقش-تىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى بيلل كلينتون بولعانىن ەسكەرسەك, ساراپشىلار ولاردان جوعارىلاۋ قويعان جاسوسپىرىم قۇقىق قورعاۋشىنىڭ باعاسىن, بەدەلىن اڭعارۋعا بولادى.
ەۋروپارلامەنت سپيكەرى مارتين شۋلتس مالالا يۋسۋفزايعا سىيلىق بەرۋىن ءوز ۇيىمىنىڭ ومىرىندەگى ەڭ ايشىقتى ءسات ساناپ, ەندى جاس قايراتكەردىڭ تاريحي قىزمەتى باستالعانىنا كۋالىك ەتتى. بۇدان بىلاي ونىڭ قىزمەتىنە الەم كوز تىگەتىن بولادى.
وسىنشالىق جوعارى باعاعا يە بولعاندا, مالالا يۋسۋفزاي نە تىندىرىپ ۇلگەردى؟ ول 11 جاسىندا-اق ءوزىنىڭ ءبىلىم الۋىنا تىيىم سالماق بولعان زالىم كۇشكە قاسقايىپ قارسى تۇرىپ, ءوز قۇقىن, جالپى, ايەلدەردىڭ ءبىلىم الۋ قۇقىن قورعاعان. ونى تاليبتەر قورقىتقان. ودان ناتيجە شىقپاعان سوڭ, وعان قاستاندىق تا جاسالدى. باسىنا, موينىنا وق ءتيىپ, قاتتى جارالانعانى ەرجۇرەك قىزدى قورقىتۋ ورنىنا جىگەرلەندىرە تۇسكەندەي. ول كىتاپ جازدى: «مەن – مالالامىن. ايەلدەردىڭ ازاتتىعى جانە ءبىلىم الۋى جولىنداعى مەنىڭ كۇرەسىم» دەپ اتالادى. كىتاپ باسقا ءتىلدەرگە دە اۋدارىلىپ, الەمگە تارالدى.
بيىلعى جىلى شىلدە ايىندا مالالا بۇۇ مىنبەرىنەن ءسوز سويلەپ, الەمدىك دەڭگەيدەگى قايراتكەرلەر قاتارىنا قوسىلدى. ءوز ەلىندە – پاكستاندا 5,1 ميلليون, بۇكىل الەمدە 57 ميلليون بالا, ونىڭ ىشىندە 32 ميلليون قىز بالا مەكتەپ ەسىگىن اشپايتىنىن ايتتى. ونىڭ سوزىنە الەم ەلدەرىنىڭ وكىلدەرى قۇلاق ءتۇردى.
«ماعان سىيلىقتىڭ كەرەگى جوق, بىراق نوبەل سىيلىعىن السام, باسقالار ماعان تيىسپەس ەدى», – دەپتى بىردە ءجاسوسپىرىم قايراتكەر. قازىر ونىڭ ءومىرى الەم قورعاۋىنا الىنعان. ءبىراز ەلدىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. «مالالا» قورىنىڭ جەتەكشىسى. وعان باسقالار ءۇمىت ارتادى.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».
