تۋريزم • 24 شىلدە، 2020

سەرۆيس پەن ساپا سالانى تۇلەتە تۇسەدى

208 رەت كورسەتىلدى

ەلىمىزدەگى تۋريزم سالاسى تۋرالى اڭگىمە قوزعالا قالسا ۇلى جىبەك جولى بويىنداعى ەجەلگى شاھار – شىمكەنتكە ءبىر سوقپاي وتپەيمىز. ەرتە زامانداردا ازيا مەن ەۋروپانى جالعاعان كەرۋەن-كەرۋەن كوشتەردە اتتىڭ تىزگىنىن تارتىپ، تەرىن قۇرعاتاتىن قۇت مەكەن وسى شىرايلى شىمقالا بولعان دەسەدى كونەكوز تاريح پاراقتارى.

بۇگىندە سول تاريحي سۇرلەۋمەن ەسكى شاھاردىڭ ىرگەسىنەن ازيا–ەۋروپانى جالعايتىن ەكىنشى ۇلى قۇرلىقتىق كوپىر – باتىس ەۋروپا–باتىس قىتاي كولىك ءدالىزى ءوتىپ جاتىر.

انىعىندا، الەمدىك ەكونوميكانىڭ كۇرە تامىرى تۋريزم سالاسىنا اۋىسقان ەدى. توقىمداي جەردەن قازىناسىن قام­پايتىپ وتىرعان ەلدەر مەن قالالار قان­شاما؟ ەندەشە، ءبىزدىڭ تاريحي قالا­لارىمىزعا تۋريست تارتاتىن كەز كەلدى.

بۇل باعىتتا ەلدىڭ تۇستىك قاقپا­سىنداعى شىمكەنتتە بىرقاتار اۋقىمدى جوبا قولعا الىنا باستاعان-تۇعىن. الاي­دا الەمدى جايلاعان پاندەميا قاۋاشاعى اشىلىپ كەلە جاتقان كاسىپتىڭ توزاڭىن قاعىپ كەتكەندەي بولدى. ايت­پەسە، وسى جىلى «شىمكەنت – تمد ەلدەرىنىڭ مادەني استاناسى» مەرەكەلىك شاراسى اياسىندا الەم تۋريستەرى بىزگە اعىلار ەدى. ينۆەستورلار قالادا جوق، وزىندە بارىن ورتاعا سالار ەدى.

ازىرگە تەك قالانىڭ تۋريزم سالاسى بويىنشا اڭگىمەنى وتكەن شاقپەن ايتۋعا ءماجىبۇرمىز. قۇتپان جىلى شىمكەنت قالاسىنىڭ ءتۋريزمىن دامىتۋدا بىرقاتار جۇمىستار جۇرگىزىلدى. جىل سايىن شىم­كەنت قالاسىنا كەلەتىن تۋريستەر سانى وسۋدە. مىسالى 2018 جىلى تۋريستەر سانى 178 000 ادامدى قۇراپ، 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا ءوسىم 30 پايىز، ال 2019 جىلدىڭ 9 ايىندا كورسەتكىش 185 370 ادامدى قۇرادى، ءوسۋ قارقىنى 47،4 پايىزعا جەتتى. تارقاتىپ ايتار بولساق، ىشكى تۋريزم بويىنشا تۋريستەر سانى 159 348 ادامدى قۇراسا، شەتەلدەن كەلگەن تۋريستەر سانى 26 022 ادامعا جەتكەن. دەگەنمەن بۇل اۋىز تولتىرىپ ايتار­لىق جەتىستىك ەمەس. سەبەبى كورشىلەس وزبەكستان قالالارىنداعى كورسەتكىش بىزدەن وق بويى وزىپ كەتكەندىگىن، كوزبەن كورىپ ءجۇرمىز. ماسەلەن، شىمقالاعا توعىز ايدا كەلگەن تۋريستەردىڭ كورسەتكىشىن بۇحارا مەن سامارقان بار-جوعى ءبىر ايدىڭ ىشىندە ورىنداپ جاتادى.

«الا تاقيالى اعايىننان قاي جەرى­مىز كەم؟»، دەگەن سۇراق ءجيى تۋادى. كەي­دە ونىڭ جاۋابىن تاپپاي جاتامىز. نەگى­زىندە، سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسى ولار­دىڭ توپىراق قالالارىنىڭ ءوزىن التىنمەن اپتاعانداي كورسەتىپ وتىر.

1

تۋريزم تۇلەۋ ءۇشىن اۋەلى نە قاجەت؟ ارينە تۋريستىك ينفراقۇرىلىم دۇرىس بولۋى كەرەك. ءارى، تىلدىك كەدەرگىگە ۇشى­راماۋى كەرەك-اق. سوندا عانا شەتەل اسىپ كەلگەن ساياحاتشى دىتتەگەن جەرىنە قينالماي جەتىپ، سول تۋرالى اقپاراتقا تولىققاندى يە بولا الادى.

وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ەل­با­­سىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باع­دار­­لاماسىنا سايكەس، ەلىمىزدە تۋريس­تىك، تاريحي ورىنداردىڭ ءتىزىمى جاسالعان بولاتىن. سول تىزىمگە شىمكەنتتەن 20 شاق­تى تۋريستىك كورىكتى ورىندار ەنگەن ەدى. بۇلاردىڭ دەنى شاھار ىرگەسىندە بولعان­دىقتان ينفراقۇرىلىمنان ماسەلە جوق. ال اتالعان ورىنعا 3 تىلدە (قازاق، ورىس جانە اعىلشىن) اقپارات بەرەتىن QR-تاق­تايشالار ورناتىلىپ، IZI travel حالىق­ارالىق تۋريستىك پلاتفورماسىندا ورنالاسقان 3 تىلدە 22 نىساننىڭ اۋديوگيدتەرى ازىرلەنىپ جۇكتەلىپتى.

قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا دا شاھاردا بىرقاتار جوبالار قولعا الىنا باستاعان. 2 GIS ەلەك­­­تروندى ناۆيگاتسيالىق جۇيەسىنە ەن­گى­­زىلەتىن «سايرامنىڭ ساكرالدى وبەك­­­تىلەرى»، «جاستارعا ارنالعان»، «فوتو­­ايماقتار»، «Red Bus» شولۋ ەكسكۋر­سيا­سى»، «شىمكەنت ءبىر كۇن ىشىندە»، «شىم­­كەنتتىڭ جارتى تاريحى» جانە «DendroPark» سەكىلدى بىرقاتار جاڭا دەربەس مارشرۋتتارى ازىرلەنگەن.

بۇدان بولەك، ء«وز ولكەڭدى تانى» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 2019 جىلعى 28 مامىر مەن 8 ماۋسىم ارالىعىندا بالالارعا گيد شەبەرلىگىن وقىتۋ ساباق­تارى مەن تانىمدىق ەكسكۋرسيالار، 22 ماۋسىم جانە 14 قىركۇيەك كۇندەرى مەم­­لەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە شىمكەنت قالاسى مەن وڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ ساكرالدى ايماق­تارىنا اقپاراتتىق-تانىمدىق ەكسكۋرسيا­سى ۇيىمداستىرىلدى.

ەتكەن ەڭبەكتى جارنامالاۋ دا ءبىر ونەر. ال تۋريستىك ءونىمدى جارنامالاۋدىڭ ءجو­نى بولەك، جوسىعى ەرەك. ءتۋريزمنىڭ ما­ڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – وقيعالى ءتۋ­ريزمدى دامىتۋ بولىپ تابىلادى.

«2019 جىلدىڭ 27 ساۋىرىندە «اربات» جاياۋ جۇرگىنشىلەر ايماعىندا العاش رەت «قىزعالداق جولى» مەرەكەلىك فەستي­ۆالى ءوتتى. اتالعان شاراعا 10 000-نان استام قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى قا­تىستى. شارا 30 رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى باق-تا جارىققا شىقتى. سونى­مەن قاتار مامىر ايىنىڭ 15-نەن 31-ءى ارالىعىندا National Geographic Kazakh­stan كومپانيا­سى شىمكەنت قالا­سىندا حالىقارالىق ەكسپەديتسيا وتكىزدى»، دەيدى قالالىق تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ولجاس شىنتاەۆ.

ەكسپەديتسيا ناتيجەسى بويىنشا قالا كۇنىنە وراي نۇر-سۇلتان قالاسىندا 1 اي كولەمىندە «شىرايلى شىمكەنت» فوتو­كورمەسىن ۇيىمداستىرىپ، «National Geographic Russia»، «National Geographic Kazاkhstan» جۋرنالدارى مەن رەسمي سايت­تارىندا قالا تۋرالى ماقالالارى جاريالاندى. اتالعان فوتوكورمەنى 22 كۇن­دە 500 مىڭنان استام ادام تاماشالادى.

اعىمداعى جىلدىڭ 22 مامىرىندا باتىس قازاقستان ءوڭىرىنىڭ تۋروپەراتورلارى ءۇشىن اقپاراتتىق تۋر وتكىزىلىپ، شىمكەنت قالاسىنىڭ تۋريستىك بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ۆ2ۆ كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلدى.

قالاعا كەلەتىن وزگە دە قوناقتارعا، ونىڭ ىشىندە باق وكىلدەرى، بلوگەرلەر، تۋروپەراتورلارعا ءوڭىردىڭ كورىكتى جەر­لەرىن تانىستىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ماۋسىم ايىندا رۋمىنيا، پولشا مەملەكەتتەرىنەن تانىمال تەلەارنالار كەلسە، تامىزدا ەۋروپا جانە ازيانىڭ 14 مەملەكەتىنەن 20 باق وكىلى جانە 7 ەلدىڭ بلوگەرلەرى تانىمدىق تۋرعا قاتىستى.

قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىن ءوڭىردىڭ تۋريستىك نىساندارىمەن تانىس­تىرۋ ماقساتىندا الەۋمەتتىك جەلىلەردە Visit_shymkent_kz رەسمي تۋريستىك پا­راق­شاسى ىسكە قوسىلدى. اتالعان پا­راق­­شا قالامىزدىڭ تۋريستىك كورىكتى جەر­­لەرى، تاريحي ورىندارى مەن قالادا وتكىزىلەتىن مەرەكەلىك ءىس-شارالار جونىندە تۇراقتى تۇردە حاباردار ەتىپ وتىرادى. تۋريستەرگە اقپاراتتىق قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن بىرقاتار جارنامالىق اقپاراتتىق ماتەريالدار شىعارىلۋدا. اتاپ ايتقاندا، «شىمكەنت 24 ساعاتتا»، «شىمكەنت. تاريح ىزىمەن»، «بالالارعا ارنالعان شىمكەنت» تاقىرىبىندا 60 مىڭ بۇكتەمە، 77 مىڭنان استام تۋريستىك كارتالار، «شىمكەنتتەگى ۇلكەن ەكسكۋرسيا» اتتى 350 كىتاپشا شىعارىلدى.

بۇنىڭ بارلىعى وتكەن جىلدىڭ ەن­شىسىندەگى شارۋالار. دەگەنمەن ىندەتتىڭ بەتى قايتىپ، قۇرساۋى بوساپ جاتسا، ەل­دەگى ىشكى تۋريزم سالاسىنا كوڭىل ءبو­لۋ باستى نازاردا. ونىڭ ىشىندە شىم­كەنت­تىڭ ۇلەسى كوپ دەپ ايتۋعا تولىق نە­گىز بار. الداعى ۋاقىتتا ەسكى قالا­شىق پايدالانۋعا بەرىلىپ، ەتنو­اۋىل كاسىپ­كەرلىككە پايدالانۋعا بەرىلمەك. بۇل بىرىنشىدەن، ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ كاسىپتەنۋىنە، ەكىنشىدەن، قالاعا تۋريستەر تارتۋعا تاپتىرماس ءسات بولعالى تۇر.

قالادا تۋريزم سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن قولعا الىنعان جاقسى باستامانىڭ ءبىرى – تۋريستىك اقپاراتتىق دۇڭگىرشەك قىزمەتى دەپ ايتۋعا بولادى. قازىرگى تاڭ­دا شىمكەنتتە 6 تۋريستىك اقپاراتتىق دۇڭگىرشەك جۇمىس ىستەيدى.

تۋريستىك دۇڭگىرشەك قىزمەتكەرلەرى قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا مەگا­پوليستىڭ تۋريستىك الەۋەتى تۋرالى كا­سىبي كەڭەس بەرە وتىرىپ، قالانىڭ كو­رىك­تى جەرلەرى، مادەني وقيعالارى مەن مەيرامحانالارى، جول كارتالارى مەن بۇكتەمەلەرى، تۋريستىك مارشرۋتتارى، مادەني-بۇقارالىق ءىس-شارالاردىڭ انونس­­تارى تۋرالى تولىق اقپاراتتى ءبىر تە­رەزە ءپرينتسيپى بويىنشا ۇسىنا الادى.

مۇنداي اقپاراتتىق دۇڭگىرشەكتەر ەلىمىزدىڭ بىرنەشە قالالارىندا بار. اتاپ ايتقاندا الماتى، نۇر-سۇلتان، تا­­راز، تۇركىستان قالالارىندا جولعا قويىلعان. ماقساتى – ايماق بويىنشا ءتۋريزمدى دامىتىپ، شەتەلدەن كەلگەن قو­ناقتارعا ءوڭىرىمىزدىڭ كورىكتى جەر­لەرىن تانىستىرۋ، ولارعا ساپالى قىزمەت كورسەتۋ، قالاعا قالاي جەتۋ نەمەسە كە­لەسى نىسانعا قالاي بارۋعا بولاتىنى تۇسىن­دىرىلەدى. ايتا كەتەتىن جايت، ورتا­لىقتاعى بارلىق اقپاراتتىق قىزمەت تۇرلەرى تەگىن كورسەتىلەدى.

قازىرگى تاڭدا دۇڭگىرشەكتەر تاراپىنان تۇرعىندار مەن قوناقتارعا الدىن الا جازىلۋ بويىنشا (10 ادامنان ارتىق ەمەس) تەگىن ەكسكۋرسيالىق قىزمەت (18.00 مەن 20.00 ارالىعىندا) كورسەتىلەتىن بولادى. بىزدە قازىرگى تاڭدا تۋريستىك مارشرۋتتار تولىعىمەن دايىندالدى. بولاشاقتا ءارتۇرلى تۋريستىك باعىتتاعى مارشرۋتتار ازىرلەنىپ، جەتىلدىرۋ بو­يىنشا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلەدى.

الداعى ۋاقىتتا وسى دۇڭگىرشەكتەردەن كەز كەلگەن ادام قالا اۋماعىنداعى بار­لىق قوناقۇيلەر مەن مەيرامحانالار، قولجەتىمدى ەمدەۋ ورتالىقتارى، ونداعى باعالار مەن قىزمەت تۇرلەرى جايىندا تولىق مالىمەت الا الادى.

ەلوردادا وتكەن ەكسپو حالىقارالىق ءىس-شاراسىندا شەتەلدەن كەلگەن ءتۋريس­تىڭ قالتاسىن قاعىپ كەتكەن كولىك جۇرگىزۋ­شىسىنىڭ ارەكەتىنەن كەيىن ەلىمىزدە تۋريس­تىك پوليتسيا قىزمەتىن جانداندىرۋ قا­جەتتىلىگى تۋىنداعانداي. وسى باعىتتا شىمكەنتتە ارنايى بولىمشە – تۋريستىك پوليتسيا جۇمىس ىستەي باستادى. جاڭا بولىمشەنىڭ جەكە قۇرامىندا 25 ادام قىزمەت ەتۋدە.

تۋريستىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى تاڭ­عى ساعات 9:00-دەن 1:00-گە دەيىن ار­بات، ورتالىق ساياباق، ناۋرىز الاڭى، قوش­قار اتا وزەنىنىڭ جاعالاۋى سياقتى قالا­مىزداعى ءتورت ءىرى نىسانىندا قىزمەت اتقارادى.

بولىمشەدەگى پوليتسيا قىزمەتكەر­لەرىنىڭ مىندەتى قالا تۋريستەرى مەن قو­ناق­تارىنا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋگە باعىت­تالعان. ەگەر تۋريست ءوز قۇجاتتارىن جوعالتسا نەمەسە قانداي دا ءبىر وقيعاعا تاپ بولسا، پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى قوناق­تارعا كومەك كورسەتپەك.

 

شىمكەنت

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار