دجون م. بارري,
New York Times
اقش-تاعى جاعدايدىڭ قانشالىقتى قيىن ەكەنىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن سالىستىرمالى ساراپتاما جاساۋ كەرەك. وسى ماقالا جازىلىپ جاتقاندا, ءبىر كەزدەرى كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنان اسا زارداپ شەككەن يتاليادا كۇنىنە شامامەن 200 ادامنىڭ ۆيرۋس جۇقتىرعانى انىقتالدى. بۇل ەلدىڭ حالقى تەحاس شتاتىنان ەكى ەسە كوپ. ال تەحاستا كۇن سايىن 9000-نان استام ادام اۋرۋعا شالدىعىپ جاتىر. فلوريدادان, حالقى 4 ەسە كوپ گەرمانيادا كۇن سايىن 400-گە جۋىق ناۋقاس تىركەلەدى. ال فلوريدا شتاتىندا وتكەن جەكسەنبىدە 15300-دەن استام ادام ۆيرۋس جۇقتىردى. بۇل – بۇكىل شتاتتار اراسىنداعى جوعارى كورسەتكىش.
اق ءۇي كوروناۆيرۋسپەن بىرگە ءومىر سۇرۋگە داعدىلانۋ قاجەتتىگىن ايتادى. ايتسە دە, جاڭادان تىركەلىپ جاتقان ناۋقاستار سانى يتاليا جانە گەرمانياداعى ناۋقاستار سانىمەن تەڭەسسە, ماسەلە باسقا. كوپتەن بەرى ۆيرۋستان ەشكىم قايتىس بولماعان وڭتۇستىك كورەيا, اۋستراليا مەن ۆەتنام تۋرالى ايتپاي-اق قويالىق. ال اقش-تا جاڭادان ناۋقاستانعاندار سانى كۇرت ارتىپ وتىر. ءتىپتى برازيليانى باسىپ وزدىق.
يتاليا, گەرمانيا جانە تاعى ونداعان ەل تولىقتاي دەرلىك شەكتەۋ شارالارىن الىپ تاستادى ءارى وعان سەبەپ تە بار. اتالعان ەلدەر پاندەمياعا ەرەكشە ءمان بەرىپ, ناقتى شارالار قابىلداپ, سونى جالعاستىرىپ جاتىر. ماسەلەن, اۋستراليادا كوپ ادام جينالىپ, ءبىر ۇيدە تۋعان كۇن تويلاعاندارعا 18 مىڭ دوللار ايىپپۇل سالدى.
اقش-تا قوعامدىق دەنساۋلىق جونىندەگى ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ەۋروپانىڭ ءتيىمدى ءتاسىلىن قايتالاۋ ءۇشىن بىرنەشە قادام جاساۋ كەرەك. بىرىنشىدەن, كارانتين ەنگىزۋ شاراسىن ناۋقاستار سانى كۇرت ازايعانعا دەيىن ساقتاۋ. ەكىنشىدەن, قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ۇسىنىستارىن تۇراقتى ورىنداۋعا ءمان بەرۋ. ۇشىنشىدەن, تەستىلەۋگە جانە جاڭا وقيعالاردى زەرتتەۋگە ارنالعان 100 مىڭنان 300 مىڭعا دەيىنگى جۇمىس كۇشىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. ۇلتتىق دەڭگەيدە ءبىز اتالعان ماقساتتاردىڭ بىردە-بىرىنە قول جەتكىزگەنىمىز جوق. بىراق بىرقاتار شتات جوعارىدا ايتىلعان ۇسىنىستاردى ورىنداپ, بىرتە-بىرتە قاۋىپسىز تۇردە شەكتەۋ شارالارىن جەڭىلدەتە باستادى. باسقا شتاتتار ساتسىزدىككە قاراماستان, كارانتيندى الىپ تاستادى. ناتيجەسىنىڭ قانداي ەكەنىن كورىپ وتىرمىز.
نيۋ-يوركتە بىرنەشە ايدان كەيىن كوروناۆيرۋستان قايتىس بولعان ناۋقاس تىركەلمەسە, اقش-تىڭ 39 شتاتىندا پاندەميا قارقىندى تاراپ وتىر. فلوريدا شتاتىنىڭ مايامي-دەيد وگرۋگىندە 6 اۋرۋحانا اۋزى-مۇرنى شىعا تولعان. حيۋستوندا, ەلدەگى ەڭ قيىن جاعداي تىركەلگەن شتاتتا شەنەۋنىكتەر گۋبەرناتوردى وقشاۋلانۋ تۋرالى جارلىق شىعارۋعا شاقىردى.
وعان قوسا, كوپتەگەن شتاتتاعى جاعدايدىڭ كۇردەلى ەكەنىنە قاراماستان, اۋرۋحانالاردا ناۋرىز بەن ساۋىردەگى سەكىلدى ءالى دە ءدارى-دارمەك پەن قۇرال-جابدىق جەتكىلىكتى ەمەس.
تەستىلەۋدىڭ جەكە ءوزى ينفراقۇرىلىمسىز از ناتيجە بەرەدى. ناۋقاسپەن بايلانىستا بولعانداردى انىقتاپ, حابارلاسۋ, COVID-19-دى جۇقتىرعاندارعا, وقشاۋلانعاندارعا, كارانتيندەگىلەرگە كومەكتەسۋ كەرەك. الايدا مۇنىڭ كوبى ورىندالعان جوق.
كوپتەگەن شتاتتا قازىرگى تاڭدا ناۋقاستار سانى وتە كوپ, سوندىقتان بايلانىس جاساعانداردى انىقتاۋ مۇمكىن ەمەس.
بۇدان قۇتىلۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – الەۋمەتتىك قاشىقتىق ساقتاۋ, بەتپەردە تاعۋ, قولدى جۋ جانە ءوزىن-ءوزى وقشاۋلاۋ. سونداي-اق تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلەگە –عيماراتتى جەلدەتۋگە از كوڭىل بولىنەدى. قوعامدىق ورىنداردا ۋلتراكۇلگىن شامدار قويىلۋى ءتيىس. مۇنداي قادام ۆيرۋستىڭ تارالۋىن باسەڭدەتەدى. ءتىپتى پرەزيدەنت ترامپتىڭ ءوزى كوپشىلىك ورىنعا بەتپەردە تاعىپ كەلدى. بىراق قازىرگى تاڭدا مۇنىڭ ءبارى قوسىلىپ, ءتىپتى ەرەجەنى قاتاڭ ساقتاعاننىڭ وزىندە ىندەت كەڭ تارالعان ايماقتاعى جاعدايدى باسەڭدەتۋگە عانا جەتكىلىكتى. ال تىركەلگەن وقيعالار سانىن بىردەن ازايتۋعا بۇل جەتكىلىكسىز.
مەكتەپتەردى قاۋىپسىز جاعدايدا اشۋ جانە ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن جۇقتىرعاندار سانىن ەۋروپالىق ەلدەردەگى دەڭگەيگە دەيىن ءتۇسىرۋىمىز كەرەك. اشىلماعان مەكتەپتەرگە فەدەرالدىق كومەك بەرمەۋ تۋرالى ترامپ اكىمشىلىگىنىڭ دوق كورسەتۋى ماسەلەنى شەشپەيدى. ىندەت كەڭ تاراعان شتاتتاردا قابىلدانعان ناقتى شارالار عانا كومەكتەسەدى. اسىرەسە كوپشىلىكتىڭ باسقوسۋىن شەكتەپ, بارلار مەن شىركەۋلەر سەكىلدى كەيبىر ورىنداردى كارانتينگە جابۋ كەرەك. دەگەنمەن, كەي وڭىردە مۇنىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز بولۋى مۇمكىن, سوندىقتان ول جەرلەردە ءساۋىر ايىنداعىداي تولىقتاي شەكتەۋ شاراسى ەنگىزىلۋى قاجەت. مۇنداي قادام ايماققا بايلانىستى, بىراق جارتىلاي شەكتەۋ شارالارى اۋرۋحانالاردى تولتىرعاننان باسقا ەشتەڭە بەرمەيدى. سونداي-اق ناۋقاستار سانىن ازايتپايدى, كوپتەگەن امەريكالىقتىڭ كوروناۆيرۋستىڭ كەسىرىنەن قايتىس بولۋىنا توسقاۋىل قويا المايدى.
1918 جىلى تۇماۋ پاندەمياسى كەزىندە بۇكىل قالا قىزمەتىن توقتاتقان. قورقىنىش پەن ناۋقاس وتباسى مۇشەسىنە قامقورلىق قالعان مىندەتتى اتقاردى. اسكەر سالاسىن جابۋ 50 پايىزدى قۇراپ, ەكونوميكانى قۇلدىراتتى. كوپتەگەن قالا ەرتە اشىلعان, بىراق ولاردى ەكىنشى, ءتىپتى, ءۇشىنشى رەت قايتا جابۋعا تۋرا كەلگەن. قارسىلىق بولدى, بىراق ادام ءومىرىن ساقتاپ قالدىق.
ەگەر باستاپقىدا ءبارىن دۇرىس جاساعانىمىزدا, قازىرگى تاڭدا ەكونوميكامىز 100 پايىز جۇمىس ىستەيتىن ەدى, مەكتەپتەر ادەتتەگىدەي جاڭا وقۋ جىلىنا دايىندالىپ جاتاتىن ەدى, فۋتبول كوماندالارى جاتتىعۋعا كىرىسىپ, ون مىڭداعان امەريكالىق قايتىس بولماس ەدى.
بۇل – ءبىزدىڭ ەكىنشى مۇمكىندىگىمىز. ءۇشىنشىسى بولمايدى. ەگەر قازىر پاندەميانىڭ تارالۋىن تەجەي الماساق, بىرنەشە ايدان كەيىن, ياعني كۇن سۋىتىپ, اۋا رايى ادامداردى جابىق ورىنداردا ۋاقىت وتكىزۋگە ماجبۇرلەيتىن كەزەڭدە, ءتىپتى قيىن جاعدايعا تاپ كەلۋىمىز مۇمكىن.
اۋدارعان
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
