قاي كەنىشتەن دە شىعاتىن مۇناي قۇرامىندا ىلەسپە گاز كەزدەسەدى. سوندىقتان مۇنايدى دايىنداۋ ورتالىقتارىندا ونىڭ قۇرامىنداعى گاز, تۇز, سۋلار ءبولىپ الىناتىنى بەلگىلى. ال وسى ىلەسپە گازدى قايتەدى؟ سوڭعى جىلدارى شاعىن مۇناي كومپانيالارىندا گاز تۋربينالارىن قولدانۋ ىسكە اسا باستادى.
قاي كەنىشتەن دە شىعاتىن مۇناي قۇرامىندا ىلەسپە گاز كەزدەسەدى. سوندىقتان مۇنايدى دايىنداۋ ورتالىقتارىندا ونىڭ قۇرامىنداعى گاز, تۇز, سۋلار ءبولىپ الىناتىنى بەلگىلى. ال وسى ىلەسپە گازدى قايتەدى؟ سوڭعى جىلدارى شاعىن مۇناي كومپانيالارىندا گاز تۋربينالارىن قولدانۋ ىسكە اسا باستادى.ماسەلەن, «ماتەن» بىرىككەن كاسىپورنىندا, «پريكاسپيان پەترولەۋم كومپاني» جشس-ىندە وسىنداي قوندىرعىنىڭ ارقاسىندا ىلەسپە گاز ەلەكتر قۋاتىنا اينالدىرىلۋدا. ءتىپتى «پريكاسپيان پەترولەۋم كومپاني» جشس-ءنىڭ بۇل سالاداعى تاجىريبەسىنە 7 جىل تولىپ وتىر. قىتايلىق اگرەگات مۇندا وسىنشاما ۋاقىت توقتاۋسىز ءجۇرىپ تۇر.
«پوتەنتسيال ويل» جشس-ءنىڭ قۇرىلعانىنا بيىل 12 جىل بولدى. قازىرگى ۋاقىتتا مۇندا بارلاۋ جۇمىستارى اياقتالىپ كەلەدى. وسى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە جاڭاتالاپ كەنىشىنىڭ ورتالىق جيىنتىعىندا جاڭا مۇناي كەن ورىندارى حالىق يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس جاساۋدا. كەن ورنىنان ءوندىرىلىپ جاتقان مۇناي ونىمدەرىنەن ىلەسپە گازدى بولەتىن قوندىرعى بۇدان بۇرىنىراقتا قوندىرىلعان ەدى. وندىرىلگەن مۇنايدىڭ كولەمىن ولشەيتىن اۆتوماتتاندىرىلعان قوندىرعىلار دا ىسكە قوسىلىپتى. كومپانيادا قورشاعان ورتاعا زياندى ازايتۋ شارالارى دا ىسكە اسىپ كەلەدى. ارينە, بۇل يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ ساياساتىن ىسكە اسىرۋدىڭ ناتيجەسى دەر ەدىك. قازىر «پوتەنتسيال ويل» جشس-ءنىڭ وندىرىستىك قورىندا 72 ۇڭعىما بار. ونىڭ ىشىندە 9 ۇڭعىما بۇرقاقتىق ادىسپەن جۇمىس جاسايدى. ۇستىمىزدەگى جىلى «جاسۇلان ي ك» جشس بۇرعىشىلارى 25 ۇڭعىمانى بۇرعىلاۋى ءتيىس بولسا, قازىر سودان 8 ۇڭعىما قالىپتى. ارينە, مۇناي بولعان جەردە گاز دا ىلەسە جۇرەدى. اسىرەسە, جانباي اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن ەكى جاقتاعى جاڭاتالاپ كەن ورىندارىنىڭ پايداسى دا, زيانى دا بىردەي. ءتىپتى كومپانياعا ەكولوگتار بىرنەشە رەت ەسكەرتۋ دە بەرگەن بولاتىن. ەندى «پوتەنتسيال-ويل» جشس بۇل جاعىمسىز اڭگىمەلەردەن قۇتىلاتىن ءتۇرى بار. نەگە دەسەڭىز, 23 شىلدەدەن باستاپ كومپانيانىڭ وندىرىسىنە ەكى گاز گەنەراتور قوندىرعىسى قوندىرىلىپ, ەلەكتر قۋاتى وندىرىلۋدە.
– «پوتەنتسيال ويل» جشس-ءنىڭ نەگىزگى ماقساتى مۇناي ۇڭعىماسىنان ءوندىرىلەتىن ىلەسپە گازدى اۋاعا جىبەرمەۋ بولعاندىقتان, امەريكالىق «سات» فيرماسىنان شىققان ەكى گاز گەنەراتور قوندىرعىنى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اقپان ايىندا ساتىپ العان بولاتىنبىز. وسى ءبىرىنشى گاز گەنەراتورلىق قوندىرعىنى شىلدە ايىنىڭ 23 جۇلدىزىندا ىسكە قوستىق. سول ۋاقىتتان بەرى ءبىزدىڭ ءوندىرىس ورنى تۇگەلدەي گاز گەنەراتورىنا قوسىلدى, – دەيدى «پوتەنتسيال ويل» جشس-ءنىڭ ءوندىرىس باستىعى ساپارعالي ءابىلوۆ.
بۇل جەردە كومپانيانىڭ جاڭا ديرەكتورى ءابدىرحان وتەسىنوۆتىڭ ەڭبەگىن ايتا كەتكەن ءجون. ول جۇمىستى قابىلداپ العان كۇننەن باستاپ ءبىرىنشى كەزەكتە اتقارىلاتىن شارالاردى ەكشەدى. سونىڭ ىشىندە ىلەسپە گازدان ەلەكتر ەنەرگياسىن الۋ مىندەتى تۇردى. ايتا كەتۋ كەرەك, گاز گەنەراتورىنىڭ قۋاتى – 1 مۆت. سونىڭ ىشىندە وندىرىسكە 520-550 كۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن پايدالانۋدا. ال ەكىنشى گاز گەنەراتورى قوندىرعىسى دا ىسكە قوسىلىپ, رەزەرۆكە قويىلىپتى. گاز گەنەراتورلىق قوندىرعى ساعاتىنا – 350 تەكشە مەتر, تاۋلىگىنە – 8540 تەكشە مەتر گاز جاعادى. «ەگەر دە گاز گەنەراتورى ءتۇرلى جاعدايلاردا توقتاپ قالسا, گازدىڭ قىسىمى ءتۇسىپ كەتسە, قوسىمشا دەس-400 كۆت ديزەل ستانساسى بار», – دەيدى كومپانيانىڭ وندىرىستىك-تەحنيكالىق ءبولىمىنىڭ باستىعى ماكسيم سەمەنيۋك.
ءوندىرىس ورىندارىنداعى قوندىرعىلارعا ەلەكتريك جانە مەحانيك ماماندارى قىزمەت كورسەتەدى. قازىرگى تاڭدا گاز گەنەراتورلىق قوندىرعى سەنىممەن جۇمىس جاساۋدا. جاڭا قوندىرعىنى ىسكە قوسۋعا بايلانىستى مۇندا جاڭادان 4 جۇمىس ورنى دا اشىلعان ەكەن. گاز گەنەراتورى قوندىرعىسىنا قىزمەت كورسەتەتىن ەلەكتريكتەر ا.شكودين مەن ا.كراسنياك ءبىز بارعاندا كەزەكتى اۋىسىمدا تۇردى. جالپى گاز گەنەراتورىنا 40 كۇندە ءبىر رەت تەحنيكالىق كۇتىم جاسالىپ تۇراتىن بولىپ شىقتى. ياعني, ءبىر كۇن ىشىندە گەنەراتوردىڭ 1 توننا ءانتيفريزى جانە 600 ليتر مايى, فيلترلەرى اۋىستىرىلادى ەكەن.
ءيا, «پوتەنتسيال ويل» جشس كۇن وتكەن سايىن مۇناي وندىرۋدە تابىستارعا جەتىپ كەلەدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ جەتى ايىندا 75 166 توننا «قارا التىن» وندىرگەن. ارينە, جاڭا كومپانيا بولعاننان كەيىن ولار دا قوعامعا پايدا كەلتىرۋدى دە ويلاۋدا. وزدەرى جۇمىس جاسايتىن يساتاي اۋدانىنىڭ الەۋمەتتىك دامۋلارىنا ۇلكەن كوڭىل بولىنۋدە. مۇندا وتكەن جىلدان بەرى 40 ورىندىق جاڭا جاتاقحانا جۇمىس جاساپ تۇر. ىشىندە اسحاناسى بار. «دان-يس-سەرۆيس» جشس-ءنىڭ اسپازدارى مۇنايشىلارعا ءدامدى تاماق دايىنداپ بەرەدى. ءبىر ايتا كەتەر جاي, گاز گەنەراتورىمەن ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ قوسىمشا قۇرىلىستاردى دا توكپەن قامتاماسىز ەتە الادى ەكەن. وسى ورايدا ءوندىرىس باسىنان نەگە جىلىجاي سالماسقا دەگەن وي كەلەدى. سوندا قوس وزەن ارالىعىنىڭ مۇنايشىلارىن جاس كوكونىسپەن جىل بويى قامتۋعا بولادى عوي. ارينە, ۇيىمداستىرا بىلسە, بۇل دا قولعا الۋعا بولاتىن ءىس. ەندى ءبىر ايتا كەتەر جاي, مۇنايداعى ىلەسپە گازبەن شاعىن كومپانيالاردىڭ قالاي كۇرەسىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. نەگە «ەمبىمۇنايگاز» اق-تىڭ شاعىن كەنىشتەرى وسىنداي گاز گەنەراتورىن قولدانباسقا. باسقانى بىلاي قويىپ, «پوتەنتسيال ويل» مەن «پريكاسپيان پەترولەۋم كومپاني» جشس مەن كورشىلەس وتىرعان زابۋرىن, جاڭاتالاپ, گران, مارتىشي كەنىشتەرى گازدان ءبىراز زارداپ شەگۋدە. ەكولوگتاردىڭ ولارعا سالىپ ءجۇرگەن ايىپپ ۇلى دا قوماقتى. ەگەر دە جوعارىداعىداي گاز گەنەراتورىن السا, ول 137 ميلليون تەڭگەگە شىعار ەدى. بۇل ميللياردتاپ ايىپپۇل تولەگەننەن الدەقايدا جاقسى ەمەس پە؟
قۇتتىگەرەي سماديار,
جۋرناليست.
اتىراۋ وبلىسى,
يساتاي اۋدانى.
