جارقىن بەينە

سەنىمدى سەرىك

كۇنى كەشە عانا ارامىزدا جۇرگەن جايساڭ جان, ابزال ازامات, ىسكەر ارىپتەس سەرىكجان ءىسلام ۇلى بەسكەمپىروۆ تۋرالى وسىلاي ەستەلىك جازامىن دەپ وي­­لاماپ ەدىم... ءبىز سەرىكجانمەن ءبىر با­عىت, ءبىر ماقساتقا جۇمىلعان, تى­لەك-نيەتى ورتاق ۇزەڭگىلەس, ارىپتەس, جول­داس بولدىق. ول ومىرلىك جولىن قارا­پايىم جۇمىسشىدان باستاپ, ءتۇرلى لاۋازىمدىق باسپالداقتاردان ءوتتى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارلىعىنا دە­يىن تاجىريبەنى تىرنەكتەپ جينادى, قيىن­دىققا شىداي ءجۇرىپ شىڭدالدى.

ەلباسى جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ ءبىر كەزدەرى داڭقى ورلەگەن قانت قىزىلشاسىن, جۇ­گەرىسىن, الما باقتارىن قايتا جاندان­دىرۋدى تاپسىرىپ, الدىمىزعا ۇلكەن مىن­دەتتەر جۇكتەگەندە, ول مەنىڭ جانىم­نان تابىلدى. ماعان ەلباسىنىڭ وسى ارتقان جاۋاپتى جۇمىستارىن جە­تىك جۇرگىزە الاتىن, ابىرويمەن ادال ورىندايتىن سەنىمدى كومەكشى قا­جەت ەدى. ءوزىمنىڭ ماماندىعىم – قۇرى­لىسشى. سوندىقتان مەن بۇل ءىستى مال مەن ەگىننىڭ جايىن جاقسى بىلەتىن, شا­رۋاشىلىقتىڭ جاعدايىن تۇسىنەتىن بىل­گىر دە سەنىمدى قولعا تاپسىرۋىم كەرەك بولدى. سول كەزدە تاجىريبەلى مامان رە­تىندە سەرىكجان ءىسلام ۇلىنا قولقا سا­لىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا جەتەك­شىلىك ەتەتىن ورىنباسارىم بولۋىن ۇسىندىم. ول سول ساتتەن كۇنى كەشەگە دەيىن سەنىمدى سەرىك, ورنىقتى باسشى, ۇتقىر ۇيىمداستىرۋشى بولا ءبىلدى.

ونىڭ ۇستىنە الماتى وبلىسى – ين­د­ۋسترياعا بەت بۇرعانىمەن, باعزىدان بەرى اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارقا سۇيەگەن ايماق. مۇنداعى حالىقتىڭ 80 پايىزى اۋىلدىق جەرلەردە قونىستانعان. بۇ­گىنگى كۇنى رەسپۋبليكاداعى اۋىل شارۋا­شىلىعى ونىمدەرىنىڭ 17 پايىزىن ءبىزدىڭ ءوڭىر بەرىپ وتىر. سوندىقتان وبلىس­تاعى اگرارلىق سالانىڭ شارۋاسى شاش ەتەكتەن, ال وعان جەتەكشىلىك ەتە­تىن ادامنىڭ جۇگى قاشاندا اۋىر جانە ول جاۋاپتى جۇمىستى كەز كەلگەن ادام الىپ جۇرە المايتىن ەدى. بۇل رەتتە ورىن­باسار­لىققا سەرىكجان بەس­كەم­پىروۆتەي مىعىم قول, مىقتى ۇيىم­داس­تىرۋشىنى تاڭداۋىمنىڭ سەبەبى سول بولاتىن.

ءالى ەسىمدە, وسىدان بەس جىل بۇرىن كۇزدە ونداعان جىلدان بەرى تۇرالاپ, توقتاپ قالعان اقسۋ قانت زاۋىتىنا باردىق. جانىمدا سەرىكجان بار. زا­ۋىت­تىڭ ىشىنە كىرسەك, كەپتەردىڭ ساڭ­عىرىعىنان اياق الىپ جۇرگىسىز, ءتىپتى قا­لىڭدىعى ەكى ەلىدەي بولىپتى, قۇرال-جابدىقتار توزىعى جەتىپ توت باسقان, ءبىر كەزدەرى كۇندەلىكتى جۇمىس كەستەسى جازىلعان تاقتا كونە جادىگەردەي قالقيىپ تۇر. العاش كورگەن ادام بۇل زاۋىتتىڭ قايتا ىسكە قوسىلاتىنىنا بىردەن سەنە قويماس ەدى. بىراق سەرىكجان اقسۋ, كوكسۋ قانت زاۋىتتارىنىڭ اياعىنان قايتا تۇرىپ, زامان تالابىنا ساي جاڭارىپ, جاڭ­عىرۋىنا بىلىكتى جەتەكشى رەتىندە باستان-اياق اتسالىستى. قازىر بۇل زاۋىتتار مەملەكەت قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ءوڭىردىڭ الدىڭعى قاتارلى كاسىپورىندارى ساپىنا قوسىلىپ, ەلدىڭ قانتقا دەگەن سۇرانىسىن وتەۋگە ۇلەس قوسۋدا.

ۇتقىر ۇيىمداستىرۋشى

سەرىكجان ءىسلام ۇلىنىڭ جەتەكشىلىگى­مەن قانت قىزىلشاسى, جۇگەرى ەگۋ, الما باقتارىن ءوسىرۋ ءىسى العا باستى. ول القاپ­تارداعى, قىرمان باسىنداعى, شالعايداعى جايلاۋ-قىستاۋداعى جاعدايلاردى كوزى­مەن كورىپ, كوپتىڭ ىشىندە ءجۇردى. سەبەبى سوندا عانا جۇمىسى جۇردەك, ءىسى ناتي­جەلى بولاتىنىن جاقسى بىلەتىن. شا­رۋاشىلىقتار ءۇشىن تەحنيكالار ساتىپ الىپ, سەرۆيستىك دايىنداۋ ورتالىقتارىن قۇردىق. «مىڭ رەت ەستىگەننەن ءبىر رەت كورگەن ارتىق» دەپ, ارنايى «القاپ كۇنى» شارالارىن وتكىزىپ, ەگىستىك باسىندا تاجىريبە الماسۋلار جاسالدى. يرريگاتسيالىق جۇيەلەردى قالپىنا كەل­تىرۋگە كىرىستىك.

وسىدان ءۇش جىل بۇرىن ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن جاڭا اۋدان قۇرىلىپ, نارىنقول ءوڭىرىنىڭ تامىرىنا قان جۇگىردى. جاڭا اۋدان بولعان سوڭ جول, قۇرىلىس, الەۋمەتتىك سالا – بارلىعىن تۇگەلدەي جاڭادان باستاۋ كەرەك بولدى. ۇرىستا تۇرىس جوق دەمەكشى, ءىستى ىركىلىسسىز باستاپ كەتتىك. سونىڭ ىشىن­دە ورىنباسارىم رەتىندە اۋىل شا­رۋاشىلىعىن جولعا قويۋدىڭ تىزگىنىن سەرىكجان ءىسلام ۇلى قولىنا الدى. بۇ­رىن نارىنقولدىڭ كارتوپ وسىرۋمەن داڭقى شىققانى بەلگىلى. سول ءىستى قاي­تا جاڭعىرتۋ كەرەك دەپ شەشتىك. رايىم­بەك اۋدانىندا كارتوپ وسىرۋگە ارناپ سدو-لار قۇرىپ, بارلىق قاجەتتى تەح­ني­كالاردى الىپ بەردىك. ەليتالىق جوعارى سۇرىپتى تۇقىمدار ساتىپ الىپ, شارۋاشىلىقتاردى قامتاماسىز ەتتىك. وتكەن جىلى وسى ەليتالىق تۇقىمنىڭ ءونىمى ءار گەكتارىنا 300 تسەنتنەردەن اينالىپ, جاقسى ناتيجە بەردى. بيىل اۋداندا 3 مىڭ گەكتارعا كارتوپ سەبىلدى. ۇكىمەت تاراپىنان كورسەتىلگەن قولداۋلاردىڭ ناتيجەسىندە جاڭا جۇمىس ورىندارى كوپتەپ اشىلدى. جۇمىس ىزدەپ سىرتقا كەتكەن جاستار تۋعان جەرلەرىنە ورالدى. وسى از عانا ۋاقىت ارالىعىندا سول وڭىرگە شامامەن 2 مىڭداي ادام قايتىپ كەلدى.

الماتى وبلىسىنىڭ جەرى سۋلى, توپىراعى قۇنارلى, ءشوبى شۇيگىن. مۇن­داي جەر – مال وسىرۋگە ناعىز قو­لايلى جەر, سوندىقتان كوپتەگەن شا­رۋاشىلىق اتاكاسىپتەن قول ۇزبەي, مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ كەلەدى. مال دەگەندە ونىڭ نەگىزگى ءونىمى ەتى مەن ءسۇتى عوي. سول شيكىزاتتىڭ ءوزى سا­پالى بولۋ ءۇشىن مال تۇقىمىن اسىل­دان­دىرۋعا دەن قويىپ, بورداقىلاۋ الاڭ­دارى مەن تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىن قۇردىق. ماسەلەن, قازىر وبلىس بويىنشا قۋاتتىلىعى 70 مىڭعا جۋىق باس, 105 مال بورداقىلاۋ الاڭى, قۋاتى 25 مىڭعا جۋىق باس بولاتىن 80 تسف جۇمىس ىستەپ تۇر. مۇنىڭ ءبارى وپ-وڭاي قۇرىلا سالعان جوق. شارۋاشىلىقتارعا ونىڭ تيىمدىلىگىن ءتۇسىندىرىپ, ءىستى ۇيىمداستىرىپ, جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىپ, قىرۋار شارۋا اتقارۋدىڭ ناتيجەسىندە قول جەتكىزىل­دى. سونىڭ ارقاسىندا جەتىسۋلىق شارۋا­لاردىڭ قادامى ۇزاردى, قۇلاشى جايىلدى, ءىسى وڭالدى.

وسى ىستەردىڭ ءبارىنىڭ باسى-قاسىندا سەرىكجان ءىسلام ۇلى ءجۇردى. الماتى وبلىسىنىڭ اگرارلىق سالاسى سوڭعى جىل­داردا جاڭا ءبىر مەجەگە كوتەرىلسە, وندا بىلىكتى ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە سەرىك­جان ءىسلام ۇلىنىڭ دا قولتاڭباسى بار ەكەنىن ايتۋعا ءتيىسپىن.

ابزال ازامات

الەمدى ابىگەرگە سالعان توسىن ىندەت ەلگە تارالا باستاعان العاشقى كەزەڭدە وڭىر­دەگى كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن اقسات­پاي, ءوز رەتىمەن توقتاۋسىز ءجۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋدە العى شەپتە ءجۇردى. سىر­قاتى سىر بەر­گەنشە بەل شەشپەي ەڭبەك ەتتى. الايدا اللانىڭ ىسىنە شارا جوق ەكەن, اقىرى ىندەت الىپ تىندى...

بىرلەسە جۇمىس ىستەگەن جىلداردا ول مە­نەن ۇيرەندى, مەن ودان ۇي­رەندىم. قۇ­رىلىسپەن قاتار اۋىل شارۋا­شىلىعىن دا ءبىر كىسىدەي ۇعىنىپ, ىشكى باعىت-باع­دار­لا­رىنا بويلاپ ۇلگەر­سەم, ول دا جانىم­دا سەرىكجانداي ىسكەر ازا­ماتتاردىڭ قا­ناتتاسا جۇمىس ىستەگەنىنىڭ جەمىسى بولار.

ول قانداي ءىستى قولعا السا دا, ازاماتقا جاراساتىن ابىرويمەن اتقارا ءبىلدى. ەكى ايت­قىزبايتىن ەلگەزەك, تاپسىرىلعان ءىس­تى تاپ-تۇيناقتاي ەتەتىن تىندىرىمدى, سىرت­قا سابىرلى, بايسالدى كورىنگەنىمەن, ىس­­كە كەلگەندە تىنىمسىز ءارى شيراق بولا­تىن. دابىراسىز, ۇرانسىز, ۇندەمەي ءجۇ­رىپ ۇلكەن ىستەردى اتقاراتىن ابزال جان ەدى.

قازاقتا «ەڭبەكتورى» دەيتىن جاقسى ۇعىم بار. ءىستىڭ ىستىعىنا كۇيىپ, سۋىعىنا توڭعان, قيىندىعىن كوتەرىپ, اۋىرلىعىن ارقالاعان ازاماتتارعا قاراتا ايتىلاتىن بۇل قادىرلى سيپاتتاما – سەرىكجان بەسكەمپىروۆتىڭ دە بولمىسىن اشاتىن, تابيعاتىن تانىتاتىن لايىقتى ءسوز.

«جاقسى بولساڭ, جارىقتى كىم كور­مەيدى» دەيدى حاكىم اباي. جاقسى ادام اينالاسىنداعىلارعا كولەڭكەسىن ەمەس, ساۋلەسىن تۇسىرەدى. سەرىكجان دا جانىنىڭ جارىعى مول, كوڭىلى كىرشىكسىز, ماڭايىنا قام­قور, ازاماتتىعى ەرەك جان ەدى. ۇل­گىلى اكە, مەيىرىمى مول وتاعاسى بولدى. ۇرپاعىنىڭ قىزىق-قۋانىشىنا مارقايا­تىن, ەڭبەگىنىڭ جەمىسىن كورەتىن جاسقا ەندى جەتكەندە ارامىزدان مەزگىلسىز كەتتى. بىرگە ەڭبەك ەتكەن, زامانداس بول­عان, جاقىن ارالاسقان, تانىپ-بىلگەن جانداردىڭ كوڭىل تورىندە, جۇرەك تۇكپىرىندە سەرىكجان ءىسلام ۇلىنىڭ جار­قىن بەينەسى ۇزاق ساقتالادى. ول باسشىلىق ەتكەن ىرگەلى ىستەردىڭ جە­مىسى مەن جەڭىسىن كورگەن سايىن ابزال ازاماتتىڭ ەسىمىن ەسكە الىپ وتىرارىمىز حاق.

اماندىق باتالوۆ,

الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى