مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى, سوت تارماقتارى بولىپ, تەپە-تەڭدىكتى قالىپتاستىرۋى مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى تۇسىندا ومىرگە كەلدى. بۇل كونستيتۋتسيامىزدا بەكىتىلگەن. ەل ىشىندەگى تۇرمىس-تىرشىلىكتەن باستاپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتىپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىعىنىڭ ساقتالۋىن, ادىلەتتى قوعامدىق قارىم-قاتىناستى قۇقىقتىق كەڭىستىكتە قالىپتاستىرىپ, مەملەكەتتىڭ دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىعىنداعى الەۋەتىن ارتتىرۋعا وسى بيلىك تارماقتارى تىكەلەي جاۋاپتى. سوندىقتان دا حالىق وسى بيلىك تارماقتارىنان تالاپ ەتەدى. وسى سەبەپتى ولارعا سىن دا كوپ. ساياسات پەن مەملەكەتتەر تاريحىندا «حالىق بيلىكتى بيلىككە سەنگەندىگىنەن سىنايدى» دەيتىن دە قاعيدا مەن ۇعىم بار.
مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى, سوت تارماقتارى بولىپ, تەپە-تەڭدىكتى قالىپتاستىرۋى مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى تۇسىندا ومىرگە كەلدى. بۇل كونستيتۋتسيامىزدا بەكىتىلگەن. ەل ىشىندەگى تۇرمىس-تىرشىلىكتەن باستاپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتىپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىعىنىڭ ساقتالۋىن, ادىلەتتى قوعامدىق قارىم-قاتىناستى قۇقىقتىق كەڭىستىكتە قالىپتاستىرىپ, مەملەكەتتىڭ دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىعىنداعى الەۋەتىن ارتتىرۋعا وسى بيلىك تارماقتارى تىكەلەي جاۋاپتى. سوندىقتان دا حالىق وسى بيلىك تارماقتارىنان تالاپ ەتەدى. وسى سەبەپتى ولارعا سىن دا كوپ. ساياسات پەن مەملەكەتتەر تاريحىندا «حالىق بيلىكتى بيلىككە سەنگەندىگىنەن سىنايدى» دەيتىن دە قاعيدا مەن ۇعىم بار.
بيلىكتىڭ بەدەلىن كوتەرەتىن دە نەمەسە كەرىسىنشە, تۇسىرەتىن دە ەڭ الدىمەن لاۋازىمدى تۇلعالار. بەلگىلى ءبىر لاۋازىمدى قىزمەتكە كەلگەن ادامنىڭ بىلىگى مەن بىلىمىنە, ادالدىعى مەن ادىلدىگىنە, ىسكەرلىگى مەن تازالىعىنا, سول جاۋاپتى قىزمەتكەردىڭ ادامدارمەن سويلەسە بىلۋىنە بايلانىستى ونىڭ بەينەسى تۋرالى كوپشىلىك, قوعام پىكىرى قالىپتاسادى. وسى تۇرعىدان بيلىككە ءساتتى تۇلعا كەلگەندە كوپتەگەن پروبلەمالار شەشىمىن تاۋىپ, ول جۇرتشىلىقتىڭ ريزاشىلىعىنا بولەنەدى. وكىنىشكە قاراي, كەيدە ءساتسىز تۇلعا كەلگەندە تۇككە تۇرمايتىن تىرلىكتەر پروبلەماعا اينالىپ, حالىقتىڭ كوڭىل-كۇيىنە كىربىڭ تۇسىرەدى. ارينە, وندايدا كەمشىلىكتەرى بيلىك ادامىنىڭ بەتىنە ايتىلماعانىمەن, سىرتىنان تەرىس پىكىر قالىپتاسادى.
ارىپتەسىمىز ورىنباي راحمانبەردى ۇلى تۋرالى وي قوزعاپ, ءسوز ايتقاندا, ونىڭ بيلىكتەگى قىزمەتىنە كوز جۇگىرتسەك, ءساتتى تۇلعا بولا العانىن كورەمىز. ول سەنات دەپۋتاتى بولعانعا دەيىن ابىرويلى ەڭبەك جولىمەن ءوسىپ, كوپتەگەن لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقارىپ, ەل سەنىمىن اقتاپ, ۇلكەن ءومىر مەكتەبىنەن ءوتىپ كەلدى. جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرىسىمەن وقۋدا العان ينجەنەرلىك ماماندىعىنا سايكەس ءوندىرىستىڭ ەڭ تومەنگى قىزمەتىنەن ءوسىپ, تابىستى, تاباندى ەڭبەك ەتىپ, سول كەزدەگى باسقارۋشى پارتيانىڭ زور سەنىمىنە يە بولدى, ۇجىم باسقارۋدى, ودان اۋدانعا, قالاعا باسشىلىق جاسادى.
ەل باسقارۋ كىمگە بولسا دا ۇلكەن سىن. بيلىكتە بولعان ادامنىڭ بارلىق قىزمەتى, ءىس-ارەكەتى, سويلەگەن ءسوزى تەك قانا تابىس پەن قوشەمەتتەن تۇردى دەۋىمىز ابەستىك بولار ەدى. ورەكەڭنىڭ دە ەل باسقارۋ ەڭبەگىندە كۇنگەيى دە, تەرىسكەيى دە بولعانى حاق. بىراق, ەڭ باستىسى – سەنىمنىڭ ساقتالعانى.
و.راحمانبەرديەۆتىڭ قايراتكەرلىك مۇمكىندىگى مەن حالىقپەن ناتيجەلى جۇمىس ىستەي الاتىن قابىلەتى تۇركىستان قالالىق, شاردارا اۋداندىق پارتيا كوميتەتتەرىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى لاۋازىمدارىندا ەڭبەك ەتكەن جىلدارى مەيلىنشە اشىلدى. ءوزى باسقارعان وڭىرلەردە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىن, ەكونوميكالىق وركەندەۋىن, قوعامنىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماقتاستىعىن بىلگىرلىكپەن, سابىرلىلىقپەن, توزىمدىلىكپەن, شىنايى جاناشىرلىقپەن ۇيىمداستىرىپ, وتە ناتيجەلى ەڭبەك ەتىپ, مول ابىروي يەلەنەدى. ءوز اڭگىمەلەرىندە ايتاتىنداي, «قالا, اۋدان حالقىنىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندە قيىندىعى مەن قىزىعى دا مول بولدى. سول جىلدارى الەۋمەتتىك نىساندار – مەكتەپ, اۋرۋحانا, تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرى تومەن جاعدايدا, جەتكىلىكسىز, قارجى جۇتاڭ. سوندىقتان ەلدىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسى كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس».
تۇركىستان قالالىق پارتيا كوميتەتىندە ءبىرىنشى حاتشى بولعان جىلدارى تەك ەكونوميكا سالاسى ەمەس, سول ەجەلگى تاريحي قالانىڭ ەرەكشەلىگىن, رۋحانياتتاعى ورنىن ەسكەرە وتىرىپ, ونىڭ مادەنيەتىنىڭ, تاريحي ەسكەرتكىشتىك قۇندىلىقتارىنىڭ, شەجىرە, جادىگەرلەرىنىڭ تەرەڭ زەرتتەلىپ جيناقتالۋىنا قامقورلىق جاساپ, زيالى قوعام قالىپتاسۋىنا وزىندىك ۇلەسىن قوستى. تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي كەشەنىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە, ساقتالعان مۇراجايلىق, ۇلتىمىزدىڭ تاريحي, رۋحاني قۇندىلىقتارىن قالپىنا كەلتىرىپ, ولاردىڭ ماڭىزدىلىعىن قوعامعا, اسىرەسە, جاس ۇرپاققا ناسيحاتتاۋ قاجەتتىلىگىنە ەكپىن بەردى.
ول تۇركىستان قالاسىنان كەيىن شاردارا اۋدانىن باسقارعان جىلدارى, سونداي-اق ودان سوڭعى شارۋاشىلىق ۇيىمداستىرۋ قىزمەتتەرىنىڭ قاي-قايسىسىندا بولسا دا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن, تىڭعىلىقتىلىقپەن ەلگە قىزمەت ەتۋ جولىنان تايعان ەمەس. قايتا قايراتىنا تاجىريبە, بىلىمىنە تانىم, ساناسىنا وي قوسىلىپ, ازاماتتىق تۇلعاسى تولىسا ءتۇستى. ءساتتى ىستەرىمەن ەلگە تانىلعانى ەل سەنىمىنە سەنىم قوستى. ەل باسقارا ءجۇرىپ, ءوز قۇزىرىنداعى كوپ ادامعا, اسىرەسە, جاستارعا ونەگە بولدى. ءوزى دە كوپ نارسەنى ۇيرەندى, ءوستى. تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىلداردان باستاپ ەلدەگى رەفورمالاردىڭ ناتيجەلى جۇرگىزىلۋىنە ۇلەس قوستى. ەڭبەگى ەلەنىپ, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى.
2002 جىلى ورىنباي راحمانبەردى ۇلىنا جەرگىلىكتى ءماسليحات دەپۋتاتتارى ۇلكەن سەنىم كورسەتىپ, پارلامەنت سەناتىنا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان دەپۋتات ەتىپ سايلادى. بۇل سايلاۋ ورەكەڭنىڭ ومىرىندەگى جاڭا بەلەس بولدى. ول پارلامەنتكە كەلگەن كەزدە سالماقتىلىق, ساليقالىلىق, بايىپتىلىق بىرگە كەلگەندەي اسەر الدىق. و.راحمانبەرديەۆ سەناتقا كوكىرەكتەپ, وكىرەكتەپ, وكتەم سويلەپ, مەنمۇندالاپ كىرگەن جوق. مەملەكەتتىڭ بيىك قۇزىرلى شاڭىراعىن قاستەرلەپ, قادىرلەپ, ۇلكەن مادەنيەتپەن كىردى. ونى الدى-ارتىنا قاراپ, باسقا ارىپتەستەرىنىڭ باعىت-باعدارىن بايقاپ, سەناتتىڭ ءداستۇرىن سىيلاپ, ونىڭ اۋانىنا ايرىقشا دەن قويىپ, مازمۇنىن, ەرتەڭگى كۇنگى مەملەكەت دارەجەسىن كوتەرەتىندەي قانداي قىزمەت جاساۋعا بولاتىندىعىن باجايلاپ كەلگەن سالماقتى تۇلعا دەپ ەسەپتەيمىن.
ول – وڭتۇستىك قازاقستاننىڭ سان باعىتتاعى تۇرمىس-تىرشىلىگىنە بايلانىستى, جالپى الەۋمەتتىڭ الەۋەتىن كوتەرۋگە وراي ۇكىمەتتىڭ الدىندا ءار ۋاقىتتا ورىندى ساۋال قويىپ, ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋ جولدارىن قاراستىرىپ, وتە تياناقتى, ماڭىزدى قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان, ورنىمەن سويلەپ, ءوتىمدى پىكىر ايتىپ جۇرگەن سەناتورلاردىڭ ءبىرى. وعان ءتان قاسيەتتەر – ەشقاشان «مەن ءسويتتىم, مەن ءبۇيتتىم» دەپ كەۋدە سوقپايدى. بىراق, جالپى ءوڭىردىڭ مۇددەسى ءۇشىن ايتىلۋعا ءتيىستى ءسوزدى, كوتەرىلۋگە ءتيىستى ماسەلەلەردى الدىمەن ءوزى جان-جاقتى زەرتتەپ, كوزىن جەتكىزىپ, دەر كەزىندە قۇزىرلى ورىندار الدىندا بىلىكتىلىكپەن قويا بىلەدى. كوكىرەگى وياۋ, پەيىلى قاشاندا كەڭ, قاناعاتشىل. لاۋازىمىن, اقساقالدىعىن العا تارتپايدى. وبلىس جۇرتشىلىعى ورەكەڭدى جاي, بىرجاقتى مانساپتى قىزمەتكەر دەپ تانىمايدى, ونىڭ ادامي, ازاماتتىق تۇلعاسىنا باسىمدىق بەرىپ, سول قاسيەتىنە قۇرمەت كورسەتەدى. ول كىسىنىڭ ادامگەرشىلىگىن مويىندايدى, مىنەزىنىڭ تۇراقتىلىعىن, اسىپ-تاسىپ كەتپەيتىن ۇستامدىلىعىن باعالايتىن قوعامدىق پىكىر قالىپتاسقان. سوندىقتان دا بولار, ءبىرىنشى دەپۋتاتتىق مەرزىمى اياقتالعاننان كەيىن وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى ونىڭ كانديداتۋراسىن قولداپ, ەكىنشى رەت سەنات دەپۋتاتى ەتىپ سايلادى.
سەناتتىڭ قۇرامىندا و.راحمانبەرديەۆتىڭ ەكى شاقىرىلىمدا دەپۋتات بولىپ, ون جىلدان استام قىزمەت ەتۋىنىڭ ءوزى تەك ونىڭ عانا ەمەس, سەناتتىڭ قۇرامىنىڭ دا ساپالىلىعىن كورسەتتى. جاسىنا, ءتاجىريبەسىنە قاراماستان, ورەكەڭ وزىنەن كىشى ادامداردان بىلمەگەن, تۇسىنبەگەن جاعدايلاردى سۇراۋدان ارلانبايدى. ۇشقارى, اسىعىس پىكىر ايتۋدان بويىن اۋلاق ۇستايدى.
ورىنباي راحمانبەردى ۇلى الەۋمەتتىك, مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك, قورعانىس پروبلەمالارى بويىنشا وتكىزىلەتىن كوپتەگەن حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق كونفەرەنتسيالار مەن دوڭگەلەك ۇستەلدەردىڭ بەلسەندى قاتىناسۋشىسى. سونداي-اق, ەل ءىشىندەگىلەر دە ونىڭ كەلىپ, ءوز ءسوزىن, پىكىرىن, ويىن ورتاعا سالىپ, جۇرتتىڭ كوڭىلىندەگى ءسوزدى تىڭداپ كەتۋىن قالاپ وتىرادى. ەل ورتاسىندا ءوسىپ, ەلمەن بىرگە ەسەيىپ, ەل قامىن ويلاپ جۇرگەن ابزال ازامات ءۇشىن مۇنداي مۇمكىندىكتى وتە جوعارى باعا, قۇرمەت ءارى زور سەنىم دەپ قابىلداعان ءجون بولار.
قۋانىش سۇلتانوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.
