جەزقازعان – بەينەۋ تەمىر جولىنىڭ ىزىمەن
قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان جىلداردا سالعان تەمىر جولى ۇزىندىعى بويىنشا بۇرىنعى كەڭەس وداعى ەلدەرى اراسىندا ەڭ الدىڭعى قاتاردا. مىڭداعان شاقىرىم تەمىر جول كەڭ-بايتاق ەلىمىزدىڭ تۇرعىندار سيرەك قونىستانعان ايماقتارىنا دەم بەردى. ارقالىق – شۇباركول, جەزقازعان – بەينەۋ تارماقتارىن سالۋ ارقىلى رەسپۋبليكامىز تاياۋ ۋاقىتتا بۇل كورسەتكىشتى ەكى ەسەگە ارتتىراتىن بولادى. سونىڭ ىشىندەگى سوڭعىسى جۇزەگە اسىرىلاتىن جۇمىس كولەمىنىڭ وراسان زور ۇلكەندىگىنە بايلانىستى «عاسىر جوباسى» اتالىپ كەتتى. بىراق, وسىنىڭ الدىنداعى تەمىر جولدارعا قاراعاندا بۇل تارماق وتە قىسقا مەرزىمدە جانە ادام كۇشىن مۇمكىندىگىنشە ارنايى تەحنيكامەن الماستىرىپ سالىناتىن بولادى.
جەزقازعان – بەينەۋ تەمىر جولىنىڭ ىزىمەن
قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان جىلداردا سالعان تەمىر جولى ۇزىندىعى بويىنشا بۇرىنعى كەڭەس وداعى ەلدەرى اراسىندا ەڭ الدىڭعى قاتاردا. مىڭداعان شاقىرىم تەمىر جول كەڭ-بايتاق ەلىمىزدىڭ تۇرعىندار سيرەك قونىستانعان ايماقتارىنا دەم بەردى. ارقالىق – شۇباركول, جەزقازعان – بەينەۋ تارماقتارىن سالۋ ارقىلى رەسپۋبليكامىز تاياۋ ۋاقىتتا بۇل كورسەتكىشتى ەكى ەسەگە ارتتىراتىن بولادى. سونىڭ ىشىندەگى سوڭعىسى جۇزەگە اسىرىلاتىن جۇمىس كولەمىنىڭ وراسان زور ۇلكەندىگىنە بايلانىستى «عاسىر جوباسى» اتالىپ كەتتى. بىراق, وسىنىڭ الدىنداعى تەمىر جولدارعا قاراعاند
جەلدىڭ وتىندە ءجۇرىپ جول سالۋ
تانىمال مەملەكەت قايراتكەرى, بۇرىنعى كسرو جول قاتىناستارى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى نىعمەتجان ەسەنعارين: «قازاقستان تەمىر جولىنىڭ قالىپتاسۋى» كىتابىندا «ورىنبور – تاشكەنت تەمىر جولىنىڭ سولتۇستىك بولىگىن باستاعاندا كەزدەسكەن قيىندىقتار: جەلى بويىندا پايدالانۋعا جارامدى جولدىڭ جوقتىعى, ەل قونىستانباعان دالا, جۇمىس كۇشىنىڭ, سۋدىڭ, نەگىزگى قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ جەتىسپەۋى جۇمىس جۇرگىزۋگە ۇلكەن كەدەرگى بولدى», دەپ جازادى. ەگەر, قاي تەمىر جول تۋرالى ايتىلىپ جاتقانىن الىپ تاستاساڭىز, بۇل جەزقازعان – بەينەۋ تەمىر جولىنا قاتىستى ەكەن دەپ قالۋىڭىز مۇمكىن. كەيبىر جاعدايدى ايتپاعاندا, قازىرگى ينجەنەرلەر مەن قۇرىلىسشىلار سول كەزدەگىدەي قيىندىقتاردى باستان كەشىرۋدە.
– جەلى ورتالىق جانە باتىس قازاقستاندى باسىپ ءوتىپ, ءارتۇرلى تابيعي ايماقتاردى قامتيدى. ورتالىق قازاقستاندا شاعىن توبەلەر مەن جازىقتار باسىم بولىپ كەلەدى. ۇلكەن جانە كىشى بورسىقتى الىپ جاتقان ارال ايماعى قۇمداۋىتتى. جەلى بويىندا بۇرعىلاپ, جارىلىس جاساۋعا تۋرا كەلەتىن تەلىمدەر دە بار. سونىمەن قاتار, تەحنيكالىق سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدە دە قيىندىقتار ورىن الىپ وتىر, – دەيدى قۇرىلىس بارىسى تۋرالى «جول جوندەۋشى» كومپانياسى» جشس باس ديرەكتورى ءسات بەكمۇحانبەتوۆ. ۇزىندىعى 550 شاقىرىم بولاتىن جەزقازعان – سەكسەۋىل تەلىمىنىڭ قۇرىلىسى وسى كومپانياعا سەنىپ تاپسىرىلعان.
قازىرگى زامانعى ەڭ وزىق قۇرىلىس تەحنيكاسىن كەڭىنەن پايدالانۋعا قاراماستان, بىلىكتى ماماننىڭ تاجىريبەسى كوپ ماسەلەنى شەشەدى. جۇمىس بارىسىندا كاسىبي ينجەنەر كادرلارىنىڭ جەتىسپەۋ ماسەلەسى تۋىندادى. كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىنگى كەزەڭدە وسىنداي مامان دايىنداۋعا جەتكىلىكتى كوڭىل بولىنبەگەنىنىڭ كەلەڭسىز تۇسى انىق بايقالدى.
– «جەزقازعان – سەكسەۋىل» جانە «ارقالىق – شۇباركول» جوباسى بويىنشا جۇمىس كولەمى 1000 شاقىرىمنان ارتىق جول قۇرىلىسىن قامتيدى. بۇل ارالىقتا ءبىر مەزگىلدە جەتى مىڭ شاماسىندا قۇرىلىسشى جۇمىس ىستەۋى ءتيىس. ءار 20 جۇمىسشىعا جەتەكشىلىك جاسايتىن ءبىر ينجەنەردەن كەلەتىن بولسا, وندا وسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا شامامەن 300-400 تەحنيكالىق ينجەنەر قاجەت. وكىنىشكە قاراي, بۇگىنگى كۇنى مۇنشاما مامان تابۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان جۇمىسقا زەينەتكەرلەردى جانە باسقا رەسپۋبليكا ماماندارىن تارتۋىمىزعا تۋرا كەلدى, – دەيدى «جول جوندەۋشى» كومپانياسى» جشس باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى حۋرام مۇرادوۆ.
قۇرىلىس بارىسىندا كەزدەسكەن قيىندىقتارعا قاراماستان, وندىرىستىك جانە تەحنيكالىق ماسەلەلەردىڭ قيسىنىن كەلىستىرىپ, مەكەمە سەنىممەن العا باسۋدا.
قازىرگى كەزدە جول توسەمىن ءۇيۋ, كوپىر جانە سۋ وتكىزەتىن قۇبىر قۇرىلىسى, جول بويىن ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتەتىن جەلى تارتۋ, سونىمەن قاتار, رەلستى-شپالدى ءورىم دايىنداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. سالىناتىن جولدىڭ ۇزىنا بويىنىڭ 60%-ىنا توپىراق ءۇيىلىپ, 12 كوپىردىڭ تورتەۋى سالىنىپ بىتسە, قالعان سەگىزىنىڭ قۇرىلىسى قارقىندى تۇردە جالعاسۋدا.
جەردى دايىنداۋ جۇمىستارى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بىتپەك. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا تەمىر جولدىڭ ەكى باعىتىنداعى رەلستەرى ءتۇيىستىرىلىپ, بارلىق كوپىر سالىنىپ بولادى. بەكىتۋ, جولدىڭ اينالاسىن رەتكە كەلتىرۋ, ەلەكترمەن جابدىقتاۋ, ۆوكزال, ستانسا, وندىرىستىك جانە ءجوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن عيماراتتار, جەلىلىك اۋداندار سالۋ كەلەسى جىلى جۇزەگە اسىرىلادى. 2014 جىلى ستانسالاردا بالاباقشا, مەكتەپ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قولعا الىنادى.
– 2,7 ملن. شارشى شاقىرىمدى قۇرايتىن وتە ۇلكەن اۋماقتى الىپ جاتقان قازاقستاننىڭ ورتالىق بولىگى يگەرىلمەي قالعان. ەندى وسىنىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن كولىك ماسەلەسىن شەشۋ قاجەت, – دەيدى بۇرىنعى باتىس قازاقستان تەمىر جولىنىڭ باستىعى, تەمىر جول ارداگەرى مارات حامزين. ونىڭ ايتقانىن تانىمال تەمىرجولشى, «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق بۇرىنعى ۆيتسە-پرەزيدەنتى قالتاي سامبەتوۆ تە قولداپ:
– جاڭا جەلى پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن وسى ايماق جەدەل داميتىن بولادى. تەمىر جول مەملەكەتكە دە, بيزنەسكە دە, قاراپايىم ادامدارعا 
دا يگىلىك الىپ كەلەدى. جۇك تاسىمالداۋ ارزانداسا, وندىرىلگەن ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنى دا ارزاندايدى, – دەيدى.
جوبا جۇزەگە اسىرىلعاندا ەلىمىزدىڭ ورتالىعىن اقتاۋ تەڭىز پورتىمەن جالعاستىرىپ, سىرتقى نارىققا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىز اۋماعى ارقىلى ترانزيتتىك تاسىمالعا وڭتايلى جاعداي تۋىپ, ايماقتاعى ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرادى.
شىنىندا دا جاڭا تەمىر جول سالۋ سياقتى كۇردەلى تەحنيكالىق ءىستى جۇزەگە اسىرۋدا مايدا-شۇيدە دەگەن بولمايدى. قۇلان دالادا, جەلدىڭ ءوتى مەن شىجعىرعان كۇننىڭ استىندا, كوكتەم مەن كۇزدىڭ لايساڭى مەن ىزعارىنا قاراماستان جۇمىس ىستەپ جۇرگەن قازاقستاندىق قۇرىلىسشىلاردىڭ قايسارلىعى مەن تاباندىلىعىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. وتكەن عاسىردا سالىنعان بام-دا سول ۇلكەن قۇرىلىسقا قاتىسقان كورنەكتى ينجەنەرلەر قۇرمەتىنە ارنالىپ اتالعان ستانسالار بار. مۇمكىن ءبىز دە ءبىر كەزدەرى جايلى ۆاگونداردا جول ءجۇرىپ بارا جاتىپ وتانداستارىمىزدىڭ اتىمەن اتالعان بەكەتتەردىڭ بار ەكەنىنە كۋا بولاتىن شىعارمىز. ويتكەنى, ولاردىڭ اتقارعان ءىسى ەلىمىزدىڭ دامۋىنداعى كەلەلى كەزەڭنىڭ نەگىزىنە قالانىپ وتىر.
ماريا يۋرەۆا.
