رۋحانيات • 15 شىلدە، 2020

كىتاپ شىعارۋ ىسىنە رەفورما قاجەت

189 رەت كورسەتىلدى

Cوڭعى وتىز جىلدا قازاق كىتابى ءوندىرىسىن نارىققا بەيىمدەۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي كەلەدى. دەرەكتەر كىتاپ نارىعىنىڭ 65-90 پايىزى رەسەيلىك، ال 10-35 پايىزى (وقۋلىقتاردى قوسا العاندا) وتاندىق باسپالاردىڭ ۇلەسىندە ەكەنىن كورسەتەدى. الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر قازاقستاندىقتاردىڭ 15-17 پايىزىنىڭ بەلسەندى، 20 پايىزىنىڭ كىتاپقا مۇلدە قىزىعۋشىلىعى جوق ەكەنىن، ال RBC daily مالىمەتتەرى ەلىمىزدە شىققان كىتاپتاردىڭ 40 پايىزى تۇتىنۋشىسىنا جەتپەيتىنىن راستايدى.

azbyka.com.ua

 

جازۋشىلىققا باۋليتىن وقۋ ورنى كەرەك

ەلىمىزدە كىتاپ وقيتىندار سانى­نىڭ تومەندەۋىن بىرقاتار ساراپ­شى سۇرانىسقا يە كىتاپ­تاردىڭ ازدىعىمەن، سونداي-اق نارىقتىڭ رەسەي ونىمدەرىمەن تولىققاندىعىمەن تىعىز بايلانىستىرادى.

بۇگىندە كىتاپ ىسىمەن اينالىساتىن بەلسەندى باسپالار نۇر-سۇلتان مەن الماتىدا شو­­عىرلانعان بولسا، باسپا ونىم­دەرىنىڭ 40 پايىزى وڭتۇستىك شا­ھاردىڭ ۇلەسىندە. دەرەكتەر كىتاپ ءوندىرىسىنىڭ جىلىنا 10-15 پايىزعا ءوسىپ وتىرعانىن كور­سەتەدى. باسپا ونىمدەرىنىڭ ستاتيس­تيكاسىن جۇرگىزەتىن ورتالىق كى­تاپ پالاتاسىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنەتىن بولساق، وتكەن جىلى  304 باسپا تاراپىنان 4307 اتالىممەن 22 ملن-نان استام كىتاپ جارىققا شىققان. كىتاپ سانى 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا شامامەن 2 جارىم ميلليوننان اسىپ، 190 اتالىمعا كوبەيگەن.

ءبىر قاراعاندا كۇرەتامىرى بۇل­كىلدەپ جاتقان سالادا تىرشى­لىكتىڭ نىشانى بايقالادى. دەسەك تە، سوڭعى وتىز جىلدا قوعامدىق-ساياسي جۇيەدە ورىن العان وزگە­رىستەر ەلى­مىزدىڭ كىتاپ شىعارۋ ىسىنە ايتار­لىقتاي اسەر ەتتى. ءيا، زامان وزگەردى. بىراق كىتاپتىڭ رۋحاني ءونىم، تاربيە قۇرالى، وي-ءورىستىڭ باستاۋى رەتىندەگى ميسسياسىنا قوعامدىق فورماتسياداعى وزگەرىستەر ۇستەمدىگىن جۇرگىزە العان جوق. دەسەك تە، وتاندىق كىتاپ شىعارۋ ءىسى ءوندىرىس كوزى ءھام تاۋار رەتىندەگى نارىقتىق تالاپتار ۇدەسىنەن شىعا المادى. قالاداعى كىتاپ دۇكەندەرىنە بارا قالساڭىز، وسىناۋ رۋحاني تاۋاردىڭ تۇتىنۋشىسىنا قان­شالىقتى قولجەتىمدى ەكەنىن، ال ونىڭ سەبەپ-سالدارى ءبىز بول­جاعاننان دا الدەقايدا تەرەڭدە جاتقانىن اڭعارۋعا بولادى. وسى ورايدا كىتاپ شىعارۋدىڭ جاي-جاپسارىنا كەڭەستىك ءداۋىر مەن دامىعان ەلدەر تاجىريبەسىن بايلانىستىرا وتىرىپ قوزعاعان باسپاگەرلەر پىكىرلەرى ارقىلى ۇڭىلگەن ەدىك.

قازىرگى قوعامدا جازۋشىنىڭ ەڭ­بەگى باعالانباي قالدى دەپ الاڭ­داۋ­شىلىعىن بىلدىرگەن قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى سلام­بەك تاۋەكەل: «جازعان ەڭبەگىنە وراي الاتىن قالاماقىسى ماردىمسىز. كە­زىندە جازۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى جازعان كىتابىنا ءبىر كولىك مىنەتىن دا­رەجەدە بولعان. ول زاماندا كىتاپتار ەلۋ مىڭ تارالىممەن شىقسا، بۇگىندە كورسەتكىش 50 ەسەگە دەيىن تومەندەپ كەت­تى. قازاق جازۋشىلارىنىڭ ءوز كىتاپ­تارىن ارقالاپ ءجۇرىپ تاراتىپ جۇرگەنى كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەدى. وسىدان-اق قازاق قالامگەرلەرىنە قانشالىقتى كوڭىل ءبولىنىپ جاتقانىن باعامداي بەرۋگە بولادى»، دەيدى. «جازۋشى بولۋ ءۇشىن دە دارىن كەرەك، دەسەك تە جاس جازۋشىلاردى وقىتاتىن وقۋ ورنى قاجەت» دەگەن پىكىرىمەن بولىسكەن عالىم-ۇستاز جاس قالامگەرلەردىڭ ەڭبەكتەرىن شىعارىپ، ناسيحاتتاۋ قاجەتتىگىن العا تارتادى.

«كىتاپتىڭ سالماعى جازۋشى­نىڭ يىعىنا ءتۇستى. بۇگىندە كىتاپ­تارى بالكو­نىن­­دا سارعايىپ جاتقان قالامگەرلەر بار»، دەگەن پىكىرمەن اڭگىمەسىن باس­تا­عان «جىبەك جولى» باسپاسىنىڭ دي­رەك­تورى، اقىن، جازۋشى باقىتجان قا­نا­پيانوۆ وسى ورايدا مادەنيەت جانە سپورت مينيستر­لىگى، باسپاگەرلەر قاۋىمداستىعى مەن كى­تاپحانالاردىڭ ءتۇيىسۋ تەتىگىن تابۋ قا­­جەت­تىگىن ۇسىنا وتى­رىپ، وزىق ەلدەر تاجى­­ريبەسىندەگىدەي كىتاپ شىعارۋ ىسىنە سا­لىق­تىق جە­ڭىل­دىكتەر بەرۋ قاجەتتىگىن ايتادى. باسپا­گەردىڭ ايتۋىنشا، ساپا­سى جاعىنان دا، مازمۇندىق تۇر­عى­سىنان دا باسەكەگە قابىلەتتى، شە­­تەلدىك باسپاگەرلەردىڭ قى­­­زى­عۋشىلىعىن تۋعىزاتىن وتان­دىق ونىم­دەر بار. بۇگىندە الەم الدىندا تسيفرلى جانە باسپا تۇ­رىندەگى باسىلىمداردى تاڭداۋ مۇمكىندىگى تۇر. تسيفر­لى كەڭىستىك باسپا، پوليگرافيا سا­لاسىنداعى باي­لانىستاردىڭ دامۋى­نا ىقپال ەت­كەنىمەن، كىتاپتىڭ ءجونى ءبىر بولەك.

 

تاجىريبەسىز باسپالار تەندەرلەرگە قاتىسىپ ءجۇر

بۇگىندە وتاندىق باسپالاردىڭ كوپ­شىلىگى مەملەكەتتىك باعدار­لامالارعا ارقا سۇيەپ وتىرعانى بەلگىلى. جىلىنا ءبىردى-ەكىلى كىتا­بىن شىعارىپ جاتسا، سو­نىڭ ءوزى وندىرىسكە دەمەۋ. دەگەنمەن اتال­عان باعدارلاما بويىنشا بولىنەتىن قاراجات تەڭىزگە تامعان تامشىمەن بىر­دەي. مەملەكەتتىك تاپسىرىسقا باسپا نا­رىعىندا تاجىريبەسى جوق باسپالاردىڭ قاتىسىپ جۇرگەنىنە الاڭداۋشىلىعىن بىلدىرگەن «ول­كە» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى، جازۋشى مەرەكە قۇلكەنوۆ: «تەندەر كەزىندە جاڭادان اشىل­عان، قىزمەتكەرى جوق، باس­پا جۇيەسى جولعا قويىلماعان باس­­پالار ۇتىپ كەتىپ جاتادى. باس­پا­­لار­دىڭ تاجىريبەسى مەن شىعارعان ونىم­دەرى نەگە قاپەرگە الىنبايدى؟» دەپ قىن­جىلىسىن بىلدىرە كەلە: «تەندەرلەردە زاعيپتار قو­عام­دارىنا دا باسىمدىق بەرىلەدى. بۇل دا اسا نازار اۋداراتىن ما­سەلە. وسى تۇستا مۇگەدەكتەردى قول­داۋ­دىڭ باسقا دا جان-جاقتى جول­دارىن قاراستىرعان ءجون»، دەيدى. باسپاگەردىڭ ايتۋىنشا، مەم­لەكەتتىك تاپسىرىسپەن شىعا­تىن كىتاپ­تارعا مونيتورينگ جاسالماۋى سالدارىنان ءبىر اتاۋلى كىتاپ ەكى جىل قاتارىنان باسى­لادى، ال وڭىردەگى كىتاپحانالار سول كىتاپتى قايتالاپ الۋعا ءماجبۇر. ال «كىتاپحانالارعا الەۋ­مەتتىك كىتاپتارعا بيۋد­جەتتەن بولى­نەتىن قارجىعا سولتۇستىك قازاقستان سياق­تى وڭىرلەردە ت.ۋستينوۆا، د.دون­تسوۆا سياقتى رەسەيلىك جازۋ­شىلار­دىڭ كىتاپتارىنا قولجەتىمدى بولا تۇرا تاپسىرىس بەرىپ جاتاتىنى قاپەرگە الاتىن جايت» دەپ ءوز تاجىريبەسىندەگى دەرەكتەردى نەگىزگە الا وتىرىپ، ەلىمىزدەگى كوپتەگەن مەكتەپتەردىڭ كىتاپحانالارىنا سوڭعى جيىرما جىلدا كوركەم شىعارمالار جەت­كىزىلمەگەنىن اتاپ ءوتتى. وسىدان بارىپ جاستار كىتاپ وقىمايدى دەيمىز.

ءيا، كىتاپ دۇكەندەرىندەگى قازاق كىتا­بىنىڭ پۇشايمان كۇيى ءجيى ايتىلىپ جۇر­­گەن ماسەلە. باسپاگەر اتاپ وت­كەندەي، قازاق ادەبيەتىنە بۇل كىتاپ دۇكەندەرىنىڭ ءبىر بۇرىشى عانا تيەسىلى. وندا فوتوالبومدارمەن قاتار قازاق قالامگەرلەرىنىڭ بىرەن-ساران شىعارمالارى بار. مۇندا رەسەي جانە شەتەل ادەبيەتىنىڭ سان ءتۇرى جەكەلەگەن اۆتورلار بو­يىنشا سالتانات قۇرىپ تۇر. كور­كەم شىعارمالار جازاتىن جاس قا­لامگەرلەردىڭ شىعارمالارى سا­تىلىمدا جوقتىڭ قاسى. ال بالا­لار ادەبيەتى بولىمىندە ءبىر­دى-ەكىلى تانىمدىق باسىلىم­دار مەن وقۋلىقتاردى عانا كو­رۋگە بولادى. «قازاق كىتابىنىڭ قارا­پايىم وقىرمانعا قولجەتىمسىز ەكەنىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى – باعا­سىنىڭ قىمباتتىعى. وزىندىك قۇ­نىنا ەلۋ-الپىس پايىز ۇستەمە قوسىلاتىندىقتان، ساتىپ الۋعا ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولى جەتە بەرمەيدى. تۇپتەپ كەل­گەندە، قازاق كىتابىنىڭ ناسيحاتى تومەن. وسىلايشا تۇيت­كىلدى ماسەلەسى ءبىر-بىرىمەن ساباق­تاسىپ جاتقان سالاعا باس­قاشا كوزقاراس قاجەت»، دەيدى مەرەكە قۇل­كەنوۆ. باسپاگەر اتاپ وتكەنىن­دەي، مەم­لەكەتتىك تاپسىرىسپەن شىعاتىن كىتاپ اتاۋلارى جىلدان-جىلعا ازا­يىپ بارادى. مۇنى بولىنەتىن قارجىنىڭ ازدىعىمەن بايلانىستىرعان باسپاگەر بۇگىندە قازاق كىتابىن قولداپ وتىرعان تەك مەملەكەتتىك كىتاپحانالار ەكەنىنە توقتالدى. ال ەلىمىزدىڭ «مادەنيەت تۋرالى» زاڭىندا كىتاپ ءىسىن قولدايتىن بىردە-ءبىر باپ جوق. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا كىتاپ تاراتۋ ىسىمەن بۇتىندەي ءبىر مينيسترلىك اينالىساتىن، كەيىننەن دەپارتامەنت، كوميتەت جۇمىس ىستەدى. قازىرگى كەزدە وسى اۋقىمدى سالا­نىڭ جۇمىسى ءبىر بو­لىمگە عانا قا­راپ وتىر. كىتاپتىڭ جانىن تۇسىنبەي، قىر-سىرىنا قانىقپاي وتىرىپ، الدا شىعاتىن كىتاپتىڭ جوسپارىن قالاي جاساۋعا بولادى؟ سوندىقتان دا كىتاپتىڭ تابيعاتىن بىلەتىن باسپالاردى ىرىكتەپ الاتىن ۋاقىت جەتتى. ال قازاق كىتابىنىڭ تاعدىرى مەملەكەتتىڭ قولىندا.

مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا كىتاپ شىعارۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ءسوز قوزعاعان «بالالار ادە­بيەتى» باسپا­سى­نىڭ ديرەكتورى شايزادا بايكەنوۆا مي­نيس­ترلىك تاقىرىپتىق جوسپاردى قا­­­راس­تىرعاندا باسپانىڭ تاريحىنا، تاجى­ريبەسىنە نازار اۋدارۋ ما­سەلەسىن قۇپ­تادى. كىتاپ شىعارۋ ءىسى ۇلتتىق قا­ۋىپ­­سىزدىككە تىكەلەي قاتىسى بار سالا بول­عان­دىقتان، تاقىرىپتىق جوس­پار ۇسىنعان باس­پانىڭ سەرتيفيكاتى قاپەرگە الىنۋى ءتيىس. كوپ جاعدايدا قار­جى جوق دەگەن جەلەۋمەن لا­يىق­تى دەگەن كىتاپ­تار وتپەي قا­لىپ جاتادى. سونىمەن قا­تار اۆ­تور­لىق قۇقىقتى ساتىپ الاتىن، قالا­م­اقىعا بەرىلەتىن قاراجات بولەك قا­راستىرىلۋى قاجەت.

«مەكتەپ» باسپاسىنىڭ ديرەك­تورى ەرلان ساتىبالديەۆ نا­رىقتىق ەكونوميكا جاعدايىندا بارلىعى جەكەمەنشىك بولىپ كەت­كەندىكتەن، كەڭەستىك كەزەڭدەگى كىتاپ تاراتۋ جۇيەسىن قايتا دامىتۋ مۇم­كىندىگىنىڭ جوق ەكەندىگىن العا تارتادى. ال قازاق تىلىندەگى كىتاپتاردىڭ دامۋى سۇرانىستىڭ ارتۋىمەن بايلانىستى.

 

ءوندىرىس دامىماي، مەنەدجمەنت جولعا قويىلمايدى

وتاندىق كىتاپ شىعارۋ ءىسىن مەم­لە­كەتتىك باسپالار مەن باسپاحا­نالاردىڭ دامۋىمەن باي­لانىستىرعان جازۋشى-عالىم، «ارىس» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى عاريفوللا انەس «بۇگىندە ەلى­مىزدە بىردە-ءبىر مەملەكەتتىك باس­پا دا، باسپاحانا دا جوق. كىتاپ شى­عارىپ جۇرگەن 1300-دەي جەكە باسپانىڭ ءتورت-بەسەۋىندە عانا باس­پاحانا بار»، دەيدى. كىتاپ ساۋدا جۇيەسىن جولعا قويۋ مەن دامىتۋ سوڭعى وتىز جىلدا باسپا سالاسى وكىلدەرىن تولعاندىرىپ كەلە جاتقان تۇيتكىلدى ماسەلە دەسەك، وسى ورايدا شەتەل تاجىريبەسىن نەگىزگە العان باسپاگەر كەمىندە ءبىر-ەكى باس­پا مەملەكەتتىكى بولۋى ءتيىس نەمەسە جە­كە­مەنشىك سالانى دامىتىپ، ءاربىر وبلىس ورتالىعىنان، قالا بەردى اۋدانداردان باسپاحانالار اشۋ قاجەتتىگىن ايتادى. الايدا كوپشىلىك باسپالاردىڭ ەكى ءجۇز دانامەن كىتاپ شىعارىپ جۇرگەنىن تىلگە تيەك ەتىپ، مۇنداي وندىرىستىك قارقىنمەن تولىققاندى نارىقتىڭ قالىپتاسۋى نەعايبىل ءارى مەنەدجمەنت تۋرالى ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى قيسىنسىز، دەپ اتاپ ءوتتى. باس­پاگەردىڭ ايتۋىنشا، كىتاپ ناسيحاتى ءۇشىن ءباسپاسوز بەتتەرىندە كىتاپقا قاتىستى ايدارلاردى كو­بەيتۋ كەرەك.

وتاندىق نارىقتاعى رەسەي كىتاپ ونىم­­­دەرىنىڭ كوپتىگىن ەلدەگى كىتاپ تاپشى­لىعىمەن بايلانىستىرا وتىرىپ باس­پاگەر باسپا ءىسىن نارىققا بەيىمدەۋ ماق­­­­ساتىندا ءۇش جىل قاتارىنان قازاق­ستان­­دىق باسپالاردىڭ قاتىسۋىمەن گيوتە ينس­­­تيتۋتى وتكىزگەن سەمينار بارىسىنا توقتالدى. وسى ورايدا گەرمانيانىڭ بير­جا وداعىنىڭ تاجىريبەسى ماڭىزدى. بۇگىندە اتال­عان بيرجا كىتاپ ساۋداسى جا­نە لوگيستيكاسىنا قاتىستى 10 مىڭعا جۋىق كومپانيا مەن 2 مىڭنان استام باس­پانىڭ باسىن بىرىكتىرىپ وتىر. وندا ءار كومپانيا بيزنەستىڭ اۋقىمىنا قاراي مۇشەلىك جارنا تولەپ وتىرادى. وداقتىڭ جۇمىسىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن فرانكفۋرت كىتاپ كورمەسىن ۇيىمداستىراتىن جانە باسپا­لارعا ماركەتينگتىك قىزمەت ۇسى­ناتىن ينۆەستيتسيالىق كومپانيا جۇمىس ىستەي­دى. سونىمەن قاتار ءارتۇرلى سالا بو­يىنشا قازاقستاندىق باسپا جانە پو­ليگرا­فيا ىسىندە وزەكتى بولىپ وتىر­عان مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارت­تىرۋ جۇ­­مىس­تارى جۇيەلى جولعا قويىل­عان. گەر­مانيادا كىتاپتىڭ ناقتى باعا­سى دا بەلگىلەنگەن. وعان ساۋدا جۇيە­سى­نىڭ ۇستەمە قوسۋعا قۇقى جوق ءارى كىتاپ ونىم­دەرىنە سالىق جە­ڭىلدىكتەرى قاراس­تى­رىلعان.

دۇنيە جۇزىندە ەڭ ۇلكەن بيزنەس كوزىنە اينالعان كىتاپ ساۋداسىنىڭ تەتىك­تەرىن يگەرىپ، كىتاپ شىعارۋ ءىسىن كوركەم ادەبيەتپەن شەكتەمەي، مۋزىكا، ماتەماتيكا، مەديتسينا، ت.ب. سالالارعا قاتىستى ءونىم تۇرلەرىن شىعارۋدى نارىقتىق تا­لاپ­تارعا بەيىمدەيتىن كەز كەلدى، دەيدى باسپاگەر.

جەكەشەلەندىرۋدىڭ العاشقى جىل­دارىندا قۇردىمعا كەتكەن مەملەكەتتىك كىتاپ ساۋداسى جۇ­يەسىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جا­يىنداعى پىكىرىمەن بولىسكەن «قازى­عۇرت» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى تەمىرعالي كوپباەۆ: «بۇگىندە «اتامۇرا­نىڭ» كىتاپ دۇكەندەرىندە بولماسا، قازاق كىتابى جەتىمنىڭ كۇيىن كەشۋدە. بۇل جاعداي ستيحيالى سيپات الىپ بارادى»، دەگەن قىنجىلادى. «كىتاپتان پايدا تابۋ قيىننىڭ قيىنى. جەكەلەگەن كىتاپ دۇكەندەرىنىڭ شارتتارى اۆتورلار ءۇشىن ءتيىمسىز. سوندىقتان دا وبلىس ورتالىقتارىندا مەملەكەتتىك كىتاپ ساۋ­دا ورىندارىن اشىپ، قارجىلاندىرۋ كەرەك» دەگەن باسپاگەر كىتاپتىڭ وزىن­دىك قۇنىنا قاتىستى ماسەلەگە دە توق­تالىپ، مەنەدجمەنتتى دامىتۋ قاجەت، دەپ اتاپ ءوتتى. ال «ادەبيەتتىڭ الەۋ­­مەتتىك ماڭىزدى تۇرلەرىن باسىپ شى­عارۋ» باعدارلاماسى اياسىندا الەۋمەتتىك ماڭىزى، وقىرمان ءۇشىن پايداسى بار كىتاپتار جارىق كورۋگە ءتيىس. مەم­لە­كەت­تىك تاپسىرىسپەن ءبىر اتالىم 5 مىڭ دانامەن جارىق كورەتىن بولسا، ونىڭ 3 مىڭى كىتاپحانالارعا ۇلەستىرىلىپ، 2 مىڭ داناسى كىتاپ دۇكەندەرى ارقىلى ساتىلسا يگى» دەگەن ۇسىنىسىمەن ءبولىستى.

باسپاگەرلەر ايتسا ايتقانداي-اق، وتان­دىق كىتاپ شىعارۋ ءىسىنىڭ بۇگىنگى بەت­الىسىنا قاتىستى پىكىر­لەر نارىقتاعى احۋالدىڭ كوڭىل كونشىتپەيتىنىن بىل­دىرەدى. قازاقتىلدى كىتاپتار قولجەتىمسىز. تىڭ شىعارمالاردىڭ، اۆتورلاردىڭ ناسيحاتى كەمشىن. كوپتەگەن اۆتورلار جەكە قارجىسىنا نەمەسە دەمەۋشىلەردىڭ قول­داۋىمەن كىتاپ شىعارىپ ءجۇر. قالاي بول­عاندا دا وتاندىق باسپا نارى­عىندا قازاقتىلدى كىتاپتاردىڭ كو­سەگەسىنىڭ كو­گەرىپ وتىرعانى سالا جاناشىرلارىنىڭ ارقاسى. دەگەنمەن دە نارىق جاعدا­يىندا ەكونوميكالىق تۇرعىدان مۇم­كىن­­دىگى مول سالانى ءارى ۇلت رۋحا­نيا­تى­نىڭ باس­تى قۇندىلىعى قا­زاق ءتىلدى ادەبيەتتەردى جارىققا شىعارىپ، ناسيحاتتاۋ مەملە­كەتتىڭ قولداۋىنسىز جۇزەگە اسپايتىنىن بۇگىنگى احۋالدان اڭعارامىز. ەندىگى كەزەكتە قالامگەرلەر، باسپاگەرلەر مەن پوليگرافيستەردىڭ اشىق الاڭداعى تۇ­شىمدى وي-پىكىرلەرى ءتيىستى ورىنداردىڭ نازارىن اۋدارسا، سالادا قوردالانعان تۇيتكىلدى جايتتاردىڭ شە­شىمىن تابۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىنى ءسوز­سىز دەپ سەن­گىمىز كەلەدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

مۋتاتسيالانعان ۆيرۋس

مەديتسينا • بۇگىن، 22:15

جىراۋلىق ونەردىڭ جاناشىرلارى

رۋحانيات • بۇگىن، 21:56

Big Tech كومپانيالارىنىڭ قارجىلىق ماسەلەسى

باعدارلامالار • بۇگىن، 21:30

ۇستازى جاقسىنىڭ ۇستامى جاقسى

رۋحانيات • بۇگىن، 18:30

بالقاشتا قار جاۋىپ جاتىر

اۋا رايى • بۇگىن، 15:48

ۇقساس جاڭالىقتار