الەم • 15 شىلدە، 2020

وڭتۇستىك قىتاي تەڭىزى: داۋ تولاستار ەمەس

496 رەت كورسەتىلدى

اقش پەن قىتاي تاعى دا ارازداسىپ قالدى. بۇل جولى ەكى ەلدىڭ جاۋاپتى تۇلعالارى وڭتۇستىك قىتاي تەڭىزىنە بايلانىستى ماسەلەدە مامىلەگە كەلە المادى.

قۇراما شتاتتاردىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مايك پومپەو بەيجىڭ بيلىگىنىڭ وڭتۇستىك قىتاي تەڭىزىن يگەرۋگە تالپىنىسى زاڭسىز ەكەنىن ايتىپ، اق ءۇيدىڭ قانداي پوزيتسيا ۇستاناتىنىن اشىق كورسەتتى.

«مىنا نارسەنى ناقتىلاعىم كەلەدى: بەيجىڭنىڭ وڭتۇستىك قىتاي تەڭىزىندەگى تابيعي رەسۋرستاردى يەلەنۋگە تىرىسۋى مۇلدەم زاڭعا ساي ەمەس. بۇل قادام تەڭىزدى يگەرۋ ماقساتىندا ايبات  كورسەتۋگە تەڭ. الەم بەيجىڭنىڭ وڭتۇستىك قىتاي تەڭىزىن مۇحيتتاعى يمپەرياسى جاساۋىنا جول بەرمەيدى»، دەدى م.پومپەو.

ءوز كەزەگىندە قىتاي تاراپى دا قاراپ قالعان جوق. جۋنگولاردىڭ ايتۋىنشا، قۇرا­ما شتاتتار دەرەكتەر مەن حالىق­ارا­لىق زاڭدى بۇرمالاپ وتىر. قىتايدىڭ اقش-تاعى ەلشىلىگى تاراتقان مالىمەتكە سۇيەن­سەك، رەسمي ۆاشينگتوننىڭ بۇل ارە­كەتى نەگىزسىز كورىنەدى.

«اقش تەڭىزدى بولىسۋگە تىكەلەي ارا­لا­سا­تىن مەملەكەت ەمەس. الايدا ولار ماسەلەگە ارالاسۋىن توقتاتپاي وتىر. تۇراق­­تىلىقتى جە­لەۋ ەتىپ، كۇشىن كورسە­تىپ، داۋدى ودان ءارى كۇ­شەيتىپ، وڭىردەگى ون­سىز دا قيىن احۋالدى ءارى قاراي شيەلە­نىستىرە ءتۇستى»، دەلىنگەن ەل­شىلىك تاراتقان مالىمدەمەدە.

قۇراما شتاتتار مەن قىتايدىڭ تە­ڭىزگە تالاسۋىندا ۇلكەن ءمان بار. ءاۋ باس­تا داۋ قىتاي مەن ۆەتنام اراسىندا پاراسەل جانە سپارتلي اتالاتىن ارال­دارعا بايلانىستى تۋىنداعان ەدى.

كەيىنىرەك وڭتۇستىك قىتاي تەڭىزى اۋما­عىندا كومىرسۋتەگىنىڭ مول قورى تابىلىپ، باسەڭدەي باستاعان گەوساياسي جاعداي­دى قايتا شيەلەنىستىرىپ جىبەردى. تەڭىز تۇبىندە شامامەن 11 ميلليارد باررەل مۇناي جانە 190 تريلليون تەكشە مەتر گاز قورى بار. سونداي-اق وڭتۇستىك قىتاي تەڭىزى بالىق قورىنا دا باي. بۇعان قوسا، وسى سۋلار ارقىلى جىلىنا ورتا ەسەپپەن 5 تريلليون دوللاردىڭ جۇگى تاسىمالدانادى ەكەن. ياعني قاي تۇرعىدان الىپ قاراساڭىز دا، وڭتۇستىك قىتاي تەڭىزىنىڭ گەوساياسي ءمانى اسا جوعارى.

جۋنگولارعا تيىسكەن مايك پومپەو ءوز سو­زىندە اقش-تىڭ وڭتۇستىك ازيا ەلد­ە­رى­ن قولدايتىنىن دا ايتىپ ءوتتى. «امە­ري­كا وڭتۇستىك ازياداعى ارىپتەستەرى مەن سەرىكتەستەرىنىڭ حالىقارالىق قۇقىق ايا­سىنداعى قۇقىعى مەن مىندەتتەرىن، تابي­عي رەسۋرستاردى يەلەنۋدەگى قۇقىعىن قورعاۋعا كومەكتەسەدى. ءبىز حالىقارالىق قوعام­داستىقپەن بىرگە تەڭىزدەگى تەڭسىزدىككە جول بەرمەۋگە، ەگەمەندىكتى قۇرمەتتەۋگە جا­نە وڭتۇستىك قىتاي تەڭىزى مەن سول ايماق­­تى كەي ەلدىڭ قالاۋىنا قاراي  بيلىك جۇرگىزۋىنە قارسىمىز»، دەدى م.پومپەو.

بەيجىڭ بيلىگى تالاي مارتە وڭتۇستىك قىتاي تەڭىزى اۋماعى تولىقتاي قىتايدىڭ تەر­ريتورياسى بولىپ سانالادى دەپ مالىم­دەدى. وعان قوسا، تىنىق مۇحيتى ەلدەرىنەن وسى ۇستانىمدى قولداۋىن تالاپ ەتەدى.

ال اقش تەڭىزدىڭ حالىقارالىق ورتاق سۋ جولى مارتەبەسىن قورعاۋ قاجەت ەكەنىن  العا تارتادى. سوندىقتان قىتايدىڭ بۇل ايماقتاعى ارەكەتتەرىن حالىقارالىق قۇقىققا قايشى دەپ ەسەپتەيدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

قحل: ۆيزا بەرمەي جاتىر

حوككەي • بۇگىن، 15:18

COVID-19 ادامنان يتكە جۇققان

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 14:15

قيىن كەزەڭ ارتتا قالدى - مينيستر

قازاقستان • بۇگىن، 11:14

ۇقساس جاڭالىقتار